Nemci protiv Nemaca i njihovih saradnika? Da, bilo je i toga. U gigantskoj istorijskoj traumi koju su izazvali nacisti, a čije posledice nažalost još uvek traju, događale su se do tada nepoznate, pa i neverovatne stvari; u nacističkim odredima borili su se Francuzi, Holanđani, Englezi, Rusi, Amerikanci i mnogi drugi. Bilo je i Nemaca patriota, no oni su brzo završili u egzilu ili u koncentracionim logorima.
Na samom kraju rata, kako smo već nekom prilikom pisali (Nemački partizani: od zla oca i gore majke) pojavili su se tokom opreracije Vukodlak (Unternehmen Werwolf) i nacistički partizani. Ne, naravno, onakvi kakvim ih mi podrazumevamo. Bile su to horde fanatika spremne da se bore i posle Hitlerove smrti. Međutim, bilo je i pravih, antifašističkih paritizana nemačkog porekla. Trebalo je pucati protiv sunarodnika. No, kako smo videli, u Drugom sv. ratu ništa nije bilo iznenađenje.
Takva jedinica postojala je na teritoriji Jugoslavije. Bila je to nemačka partizanska četa „Ernst Teleman“. Pripadala je Narodno-oslobodilačkoj vojsci i Partizanskim odredima Jugoslavije (NOV i POJ). Zadržimo se za trenutak na akronimu NOV i POJ. Najpre su postojali Partizanski odredi, ili Narodnooslobodilački partizanski (NOP) odredi Jugoslavije (NOPOJ), od juna 1941. do januara 1942. godine. Tada je usvojen naziv NOV i POJ i bio je službeni naziv za partizanske snage do prvog marta 1945. godine, kada su one prerasle u regularnu Jugoslovensku armiju (JA).
Ko je bio taj čovek po kome je odred dobio ime?
Ernst Teleman (Ernst Thälmann) rođen je 16. aprila 1886. godine u lučkom gradu Hamburgu. Ubijen je 18. avgusta 1944. godine u koncentracionom logoru Buhenvald. Bio je političar, predsednik Centralnog komiteta Komunističke partije Nemačke (1925–1933) i poslanik u Rajhstagu od 1924. do 1933. godine. Dva puta se kandidovao za predsednika (1925, 1932). Od 1925. do njene zabrane 1929. godine, bio je na čelu Saveza crvenih frontovskih vojnika (Roter Frontkämpferbund). Ova formacija bila je oružana paravojna formacija Komunističke partije Nemačke; njena aktivnost obeležena je brojnim i masovnim uličnim tučama i otporom nacistima, ali i u sukobima s polcijom.
Teleman je od Komunističke partije Nemačke stvorio partiju savremenog tipa, onako kako je predviđao statut Komunističke internacionale. Na osnovu sovjetske teze o socijal–fašizmu, KPD se pod njegovim vođstvom borila protiv SPD-a (Sozialdemokratische Partei Deutschlands – partija levog centra) kao svojim glavnim političkim neprijateljem. Telman je uhapšen trećeg marta 1933. godine, dva dana pre izbora za Rajhstag i nekoliko dana nakon požara Rajhstaga. Streljan je u avgustu 1944. godine nakon više od jedanaest godina samice, navodno po direktnom naređenju Adolfa Hitlera.
Sudbina čete „Ernst Teleman“
To je bila jedina četa koja je bila formirana od nemačkih antifašista. Popunjavali su je lokalni Nemci, ili oni koji su se tu zatekli. Delovala je u sastavu Podravskog partizanskog odreda, XVIII slavonske i XXV Brodske brigade, kao i XII Slavonske divizije NOV I POJ. Simboli jedinice bili su petokraka zvezda i nemačka crno-crveno-zlatna zastava Vajmarske republike, a vojnici čete su se nazivali „Telmanovci“. Formirana je 15. avgusta 1943. godine u selu Slatinski Drenovac, u blizini Podravske Slatine, u skladu sa naređenjem štaba Drugog hrvatskog korpusa. Rudolf Vaupotić je imenovan za komandanta čete, a Jozef Kirhner za njegovog zamenika. Johan Miker je postao politički komesar, a Adam Štajnbrikner je postavljen za zamenika.
Prema naređenju štaba korpusa, primarni jezik komunikacije u četi bio je nemački, a vojnicima je bilo dozvoljeno da nose nemačku nacionalnu zastavu na svojim kapama, pored crvene petokrake zvezde. U četi je bilo 40 Nemaca iz Slavonije i određeni broj Hrvata i Srba. Dan ranije, načelnik štaba korpusa, Mate Jerković, razgovarao je o stvaranju čete sa sedam iskusnih nemačkih boraca koji su već bili u partizanima: Johanom (Ivanom) Mikerom, Rudolfom Vaupotićem, Adamom Štajnbriknerom, Johanom Kaucmanom, Andreasom Zomerom, Jozefom Botom i Johanom Flecom. Na sastanku je dogovoreno da četa koja se formira uskoro preraste u bataljon.
Borbeni put
Četa je krenula u svoj prvi pohod već 18. avgusta 1943. godine. Ona je, u sadejstvu s mađarskim bataljonom „Šandor Petefi“ imala zadatak da regrutuje dobrovoljce iz Podravine u redove NOV i POJ. Sredinom septembra 1943. godine vodila je svoju prvu bitku, napadajući kolonu hrvatskih domobrana na autoputu Virovitica–Podravska Slatina. Krajem septembra učestvovala je u napadu na oklopni voz na železničkoj pruzi između Virovitice i Podravske Slatine. U drugoj polovini oktobra, četa je upala u zasedu ustaša i pretrpela značajne gubitke: pet boraca je poginulo. U novembru se četa nekoliko puta sukobila sa XV ustaškim bataljonom iz Podravske Slatine. Istovremeno, rukovodstvo Šestog slavonskog korpusa bilo je nezadovoljno borbenim kvalitetima boraca i komande čete. U izveštaju štaba korpusa Glavnom štabu Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Hrvatske od desetog novembra 1943. godine navodi se: „Stvari su posebno teške sa nemačkom četom, koja se sastoji od starijih muškaraca, a ni prebezi nisu ništa bolje prošli.“
Ipak, komanda je nameravala da poboljša situaciju čete tako što će joj posvetiti posebnu pažnju. Naredbom br. 19 štaba Šestog korpusa od šestog novembra 1943. godine, nemačka četa je dodeljena XII slavonskoj diviziji i stavljena direktno pod njenu komandu. Najteži dan za četu bio je 28. novembar 1943. godine. Rano ujutro, dok su se Telmanovi ljudi, napuštajući Mikleuš i Drugi bataljon XVIII slavonske brigade, približavali putu Našice–Podravska Slatina, dva bataljona nemačkog 901. motorizovanog puka (Panzer–Grenadier–Versuchs–Regiment 901) i jedan bataljon Drugog ustaškog puka napustili su Našice u istom pravcu. Tog dana, četa je izgubila trećinu svog osoblja – 17 ljudi je poginulo. Ukupno je poginulo oko 100 vojnika XVIII brigade. Seosko groblje, koje se nalazi nekoliko kilometara od puta Našice–Podravska Slatina u trouglu između Mikleuša, Donje Motičine i Podravske Slatine, ostaje najznačajnije spomen–obeležje čete. Četa je ubrzo pojačana borcima nemačke nacionalnosti iz drugih partizanskih jedinica.
Sredinom decembra 1943. godine, četa je uključena u XVIII slavonsku brigadu i učestvovala je u napadu na Đakovo. Bataljon, u kojem je bila nemačka četa, potom je priključen XXV Brodskoj brigadi i učestvovao je u napadu na Gorjane. U jesen 1944. godine, intenzitet borbi u Slavoniji se značajno povećao, a mala nemačka jedinica je morala da izvršava borbene zadatke zajedno sa četama punog sastava. U vezi s tim, Glavni štab hrvatskog NOP naredbom od četvrtog novembra 1944. godine, naredio je da se četa popuni vojnicima i komandnim osobljem, a takođe je propisao da se formacijski popuni kao ostale čete. Tada je četa „Ernst Telman“ prestala da postoji pod tim imenom i dobila je oznaku kao sve druge partizanske čete. Do tada je ostalo samo pet ili šest ljudi iz prvobitnih redova okupljenih na dan njenog formiranja.
Tokom celog svog postojanja, uprkos svim teškoćama i brojnim iskušenjima i bitkama, nijedan vojnik u četi nije dezertirao, prebegao Nemcima, niti je ikoga izdao. Ukupno se u četi tokom njenog postojanja borilo preko sto ljudi. To su bili pretežno stanovnici nemačkih sela koja se nalaze oko Pakraca, Osijeka, Podravske Slatine i Orahovice, kao i članovi mešovitih nemačko–hrvatskih i nemačko–srpskih porodica iz sela kao što su Levinovac, Trnava i Gašinci. Neki članovi čete bili su prebezi iz Vermahta. Samo jedan od deset nemačkih boraca čete preživeo je kraj rata. Prema Dojče Veleu, postoji malo „pouzdanih informacija i preživelih svedoka“ o „jedinstvenoj“ nemačkoj četi. O mnogim ljudima se ništa ne zna. Neki su poznati samo po imenu ili nadimku. Oskudni podaci govore da ih je u avgustu 1943. godine bilo 40, u junu 1944. godine 28, a desetog avgusta iste godine 50 boraca.
Njihov borbeni učinak nije bilo veliki, ali zato moralni i te kako jeste. Dokazali su da hrabrost i humanizam nemaju granice.
