Gubici američkih dronova MQ-9 Reaper u ratu sa Iranom pokazali su se znatno većim nego što su prve procene iz juna ukazivale. Tada se u američkim vojnim i kongresnim krugovima govorilo o približno 30 izgubljenih letelica tokom operacije Epska Bez, uz već postojeće gubitke iznad Jemena. Novi podaci sada podižu računicu na nivo koji direktno pogađa ukupnu raspoloživu flotu.
Prema Vašington postu, koji se poziva na trojicu dobro upućenih američkih zvaničnika, SAD su od početka sukoba sa Iranom izgubile najmanje 45 MQ-9. To više nije gubitak koji se može posmatrati kao prihvatljiva cena intenzivne operacije. Čitav američki inventar procenjuje se na približno 180 do 185 Ripera, pa nestanak 45 letelica predstavlja skoro četvrtinu ukupne flote.
Vrednost uništenih dronova procenjuje se na najmanje 1,3 milijarde dolara. Mnogo veći problem od same cene predstavlja činjenica da je osnovna verzija MQ-9A izašla iz proizvodnje i da izgubljene letelice nije moguće brzo zameniti.
Novi podaci tako potvrđuju problem na koji smo ukazali još sredinom juna: platforma koju je načelnik Generalštaba Ratnog vazduhoplovstva SAD general Kenet Vilsbah nazivao „najvrednijim igračem“ rata protiv Irana istovremeno je postala jedna od najbrže trošenih američkih vazduhoplovnih sredstava.
Iranska PVO gađala Ripere i u vazduhu i na zemlji
Prema novim američkim navodima, veliki deo MQ-9 oboren je iranskim protivvazdušnim raketama. Među sistemima koji se povezuju sa ovim gubicima navode se Ghaem-118 i Arash-e-Kamangir, dok je deo letelica uništen ili oštećen tokom iranskih raketnih udara na baze iz kojih su operisale.
Riper je razvijen za dugotrajno izviđanje, praćenje i precizne udare, ali njegova relativno mala brzina i velika fizička silueta predstavljaju ozbiljan problem kada se koristi protiv protivnika sa organizovanom protivvazdušnom odbranom.
U Avganistanu, Iraku ili Siriji MQ-9 je mogao satima da kruži iznad područja sa malom opasnošću od presretanja. Iran je ponudio potpuno drugačije okruženje.
Iranski izvori nove američke podatke predstavljaju kao potvrdu uspeha svoje PVO, koristeći i igru reči sa nazivom Reaper, odnosno „žetelac, kosač“, uz tvrdnju da je došlo do „žetve kosača“. Podsetimo, Sjedinjene Države su ostale bez 8 dronova MQ-9 Reaper samo između prvog i desetog aprila ove godine.
Gubitak 45 dronova ostavlja rupu u američkom izviđanju
MQ-9 nije samo udarni dron. Njegova možda važnija funkcija jeste stalno izviđanje, praćenje ciljeva i prosleđivanje podataka drugim platformama.
U prethodnom tekstu naveli smo da je Vilsbah upravo Riper označio kao najčešće korišćenu platformu za podršku američkim udarima na više od 13.000 ciljeva tokom operacije Epska Bes.
Gubitak desetina takvih letelica zato smanjuje broj platformi koje istovremeno mogu da održavaju neprekidan nadzor velikih područja. Prema novim američkim procenama, posledice se već osećaju u obaveštajnim, nadzornim i izviđačkim kapacitetima Ratnog vazduhoplovstva i mornarice.
Problem dodatno komplikuje završetak proizvodnje MQ-9A tokom 2025. godine. General Atomics i dalje proizvodi moderniji MQ-9B, ali prelazak na novu verziju nije jednostavna zamena jedne letelice drugom zbog razlika u logistici, opremi, obuci i integraciji.
Iran nije iscrpeo samo flotu Ripera
Gubici MQ-9 samo su deo mnogo šireg trošenja američkih zaliha tokom rata sa Iranom. Godine isporuka oružja Ukrajini već su smanjile raspoložive količine pojedinih sistema, dok je sukob na Bliskom istoku dodatno ubrzao potrošnju.
Posebno su opterećene zalihe protivvazdušnih presretača Patriot i THAAD. Tokom iranskih raketnih napada potrošene su stotine raketa, a njihova proizvodnja ne može istom brzinom da nadoknadi iskorišćene količine.
Bela kuća zbog toga od Kongresa traži dodatnih 67 milijardi dolara za pokrivanje ratnih troškova i obnovu arsenala.
Američki vojni analitičar Tod Harison upozorio je da čak ni trenutna narudžbina velike količine novog naoružanja ne rešava kratkoročni problem, jer bi značajnije isporuke stigle tek nakon završetka sadašnjeg Trampovog mandata.
Senat je još u junu tražio da Ratno vazduhoplovstvo zaustavi dalje smanjenje zaliha MQ-9 i poveća njihov broj do 2028. godine. Novi podatak o najmanje 45 izgubljenih Ripera pokazuje da je problem u međuvremenu postao još ozbiljniji nego kada je taj zahtev prvi put formulisan.
