Bliski istok je u kratkom razmaku ostao bez dve velike i skupe borbene bespilotne letelice koje pripadaju potpuno različitim vojnim sistemima. U centralnom Iraku oboren je MQ-9A Reaper, američka izviđačko-udarna platforma koja je pala iznad provincije Babil. Odgovornost je preuzeo Islamski otpor u Iraku, koalicija šiitskih oružanih formacija koja učestvuje u napadima na američke vojne objekte u regionu.
Snimci objavljeni preko kanala povezanih sa iračkim otporom prikazuju zapaljenu letelicu u padu, a zatim iskrivljene i izgorele delove trupa razbacane po poljoprivrednom zemljištu. Nešto južnije, iznad jemenske provincije Al-Džaf, pogođen je teški izviđačko-udarni dron Bayraktar Akinci turske proizvodnje.
Huti su saopštili da je letelica pripadala saudijskom Ratnom vazduhoplovstvu i da je oborena raketom zemlja-vazduh tokom leta u prostoru koji kontrolišu njihove snage. Prema izveštajima stanovnika pograničnog područja, ostaci su pali u pustinjski deo provincije nakon raketnog pogotka. Saudijska Arabija nije javno potvrdila gubitak Akinčija, kao što ni CENTCOM ni Pentagon zasad nisu objavili saopštenje o Reaperu u Babilu.
U oba slučaja na zemlji su se našle platforme razvijene da satima osmatraju velike oblasti, prikupljaju elektronske i optičke podatke i po potrebi izvrše precizan napad. Gubici pokazuju cenu dugotrajnog zadržavanja sporih bespilotnih letelica iznad prostora u kojem su raketni sistemi zemlja-vazduh postali dostupni i snagama koje nemaju klasično ratno vazduhoplovstvo.
Reaper pao u polje u provinciji Babil
Islamski otpor u Iraku saopštio je da je njegova protivvazdušna odbrana pogodila MQ-9A tokom leta iznad provincije Babil. Prema izvorima koji prate aktivnosti regionalnih oružanih grupa, korišćen je raketni sistem kratkog dometa ili prenosivi sistem kojim raspolažu lokalne šiitske formacije.
Na snimcima se prvo vidi zapaljena letelica koja gubi visinu, a zatim veći broj delova na zemlji. Prepoznatljivi fragmenti, oblik konstrukcije i izgoreli materijal predstavljeni su kao dokaz da nije reč o manjem izviđačkom dronu, već o Reaperu.
Područje pada blokirale su iračke snage bezbednosti. Takva mera sprečava civile i pripadnike različitih formacija da dođu do ostataka senzora, komunikacione opreme, računara, antena i drugih delova koji mogu sadržati osetljivu tehnologiju.
MQ-9A se koristi za dugotrajno izviđanje, praćenje pokretnih ciljeva i izvođenje preciznih udara. Posadu na zemlji čine najmanje pilot koji upravlja letelicom i operater zadužen za senzore i navođenje oružja, dok kompletan sistem obuhvata zemaljsku kontrolnu stanicu, satelitsku vezu, tehničke ekipe i više letelica.
Vrednost jednog Reapera često se procenjuje na približno 30 miliona dolara, zavisno od bloka, senzorske opreme, rezervnih delova i načina na koji se obračunava ceo sistem. Mnogo važniji od samog trupa mogu biti podaci, kamere, radari i oprema za elektronsko izviđanje koju nosi tokom konkretne misije. SAD su ostale bez više desetina Ripera u ratu sa Iranom, a američki senatori tražili su nedavno povratak proizvodnje MQ-9.
Napadi na američke baze i saudijsku infrastrukturu
Obaranje se dogodilo tokom naglog širenja američko-iranskog sukoba na okolne države. Iračke formacije povezane sa Iranom prethodno su izvele napade na američke baze u Erbilu, dok su među prijavljenim metama bili i objekti naftne infrastrukture giganta Aramko u Saudijskoj Arabiji.
Komanda Islamskog otpora najavila je nastavak ometanja letova stranih vojnih letelica iznad Iraka. Takva poruka podiže rizik za izviđačke platforme koje moraju dugo da kruže nad istom oblasti kako bi pratile položaje, komunikacije i kretanje jedinica.
Reaper može da leti više od 27 sati, dostigne visinu od oko 15.000 metara i ponese približno 1.746 kilograma korisnog tereta. Raspon krila od nešto više od 20 metara približava ga dimenzijama poslovnog mlaznjaka, dok turboprop motor i maksimalna brzina od oko 240 čvorova omogućavaju dug boravak u vazduhu, ali ne i brzo izvlačenje iz zone raketnog napada.
Produžene verzije sa dodatnim rezervoarima mogu da ostanu u letu duže od 30 sati. Tokom tog vremena jedna posada može da prati cilj, a druga da preuzme kontrolu bez sletanja letelice, što omogućava neprekidno osmatranje istog područja.
Velika visina štiti MQ-9A od lakog pešadijskog oružja i mnogih protivavionskih topova, ali ga ne čini nedostižnim za rakete zemlja-vazduh. Reaper nema brzinu, manevarske mogućnosti ni radarsku prikrivenost lovca, pa nakon otkrivanja zavisi od visine, elektronskih protivmera i udaljenosti od lansera.
Huti pogodili saudijski Akıncı iznad Al-Džafa
Vojna komanda pokreta Ansar Allah objavila je da su njene snage iznad severne provincije Al-Džaf oborile Bayraktar Akinci. Letelica je, prema njihovom saopštenju, pripadala Saudijskom ratnom vazduhoplovstvu i izvodila izviđačku ili borbenu misiju u jemenskom vazdušnom prostoru.
Pogodak je navodno ostvaren raketom zemlja-vazduh na većoj visini. Objavljeni izveštaji i izjave lokalnih stanovnika govore o ostacima velikog drona koji su pali u pustinju, ali oznake letelice i kompletan snimak olupine nisu javno analizirani do nivoa koji bi otkrio tačnu saudijsku jedinicu.
Huti su saopštili da će gađati svaku vojnu letelicu koju smatraju pretnjom ili narušavanjem jemenskog vazdušnog prostora. Njihove protivvazdušne jedinice tokom prethodnih godina već su pogađale američke MQ-9 i druge bespilotne platforme, čime su pokazale sposobnost dejstva na ciljeve koji lete znatno iznad dometa teških mitraljeza i lakih protivavionskih topova.
Saudijska Arabija nabavlja Akinci u okviru velikih sporazuma sa turskom kompanijom Baykar. Platforma treba da proširi saudijske mogućnosti dugotrajnog osmatranja, udara vođenim oružjem i praćenja ciljeva iznad pustinjskih, pomorskih i pograničnih područja.
Akıncı je teži od mnogih aviona sa posadom
Bayraktar Akinci nije uvećana verzija poznatog TB2, već potpuno druga kategorija letelice. Maksimalna poletna masa iznosi oko šest tona, raspon krila 20 metara, a korisni teret dostiže 1.500 kilograma. Dva turboprop motora, u zavisnosti od verzije, imaju po 450, 750 ili 850 konjskih snaga.
Letelica može da ostane u vazduhu duže od 24 sata, deluje na operativnoj visini od oko 9.000 metara i dostigne plafon od približno 12.000 metara. Satelitska veza omogućava upravljanje izvan neposrednog dometa zemaljske stanice, dok su poletanje, sletanje, krstarenje i kretanje po pisti automatizovani.
Akıncı može istovremeno da nosi elektrooptičku opremu, radar sa aktivnom elektronski skeniranom antenom i sredstva za elektronsko izviđanje. Na spoljnim nosačima koristi precizno vođene bombe, protivoklopne rakete, krstareće projektile i drugo tursko vazduhoplovno naoružanje.
Platforma poseduje gotovo 100 računarskih sistema, prema podacima proizvođača, a razvijena je kao teški bespilotni avion koji može da preuzme deo poslova tradicionalno namenjenih lakim jurišnim i izviđačkim avionima.
Prvi let izveden je 6. decembra 2019, dok je Akinci uveden u tursku službu 29. avgusta 2021. Verzija Akinci C sa dva motora od po 850 konjskih snaga raspolaže ukupnom snagom od 1.700 konjskih snaga, što joj omogućava nošenje velikog senzorskog i raketnog tereta.
Slične dimenzije, različita porekla i zadaci
MQ-9A i Akıncı imaju gotovo jednak raspon krila, oko 20 metara, ali su nastali iz različitih razvojnih pravaca. Reaper je izveden iz porodice Predator i prvenstveno je prilagođen dugotrajnom izviđanju, nadzoru i preciznim napadima na pokretne ciljeve.
Turski dron projektovan je kao teža višenamenska platforma sa dva motora, većom maksimalnom poletnom masom i širim izborom domaćeg naoružanja. Akıncı može da nosi više različitih senzora istovremeno, dok njegova visina leta i satelitska veza omogućavaju operacije na velikim udaljenostima.
Obe letelice dele istu osnovnu slabost. Velika krila, dug boravak u vazduhu, relativno mala brzina i odsustvo pune radarske prikrivenosti čine ih pogodnim metama nakon ulaska u prostor koji pokrivaju odgovarajući radari i rakete zemlja-vazduh.
Reaper oboren iznad Babila iza sebe je ostavio ostatke koje sada kontrolišu iračke snage bezbednosti, dok se olupina saudijskog Akıncıja nalazi u pustinjskom području Al-Džafa, pod kontrolom snaga koje su objavile njegovo obaranje.
