Ruska Ujedinjena avio-korporacija isporučila je Ministarstvu odbrane nove partije borbenih aviona Su-30SM2 i Su-34, posle završenog ciklusa zemaljskih i fabričkih letnih ispitivanja. Time se nastavlja ritam isporuka koji je za Moskvu postao jednako važan kao i sama borbena upotreba avijacije: rat u Ukrajini troši avione, posade, motore i resurse, ali istovremeno gura rusku industriju da iz postojećih konstrukcija izvlači više nego pre 2022. godine.
UAK je isporuku Su-30SM2 predstavio kao nastavak modernizacije višenamenskog lovca koji zadržava visoku manevarsku sposobnost, ali dobija širi borbeni paket, snažniji radar i mogućnost dejstva po kopnenim, vazdušnim i morskim ciljevima bez ulaska u zonu najopasnije protivvazdušne odbrane. Su-34 je, sa druge strane, opisan kao avion namenjen za udare po ciljevima na velikim udaljenostima, uključujući infrastrukturu zaštićenu PVO sistemima, ali i za izviđačke zadatke.
To nisu dve iste uloge. Su-30SM2 je višenamenski lovac koji mora da pokrije vazdušnu borbu, pratnju, presretanje, udare po zemlji i pomorske ciljeve. Su-34 je teški frontovski bombarder, avion koji Rusija koristi kao glavni nosač masovnih udara vođenim bombama i dalekometnim sredstvima po ukrajinskoj pozadini.
Su-30SM2: najisplativiji lovac ostaje relevantan
Su-30SM2 je najnovija ruska modernizacija porodice Su-30SM, aviona koji potiče iz linije Su-30MKI razvijene za Indiju. Ta indijska verzija je početkom dvehiljaditih bila jedan od najmoćnijih operativnih lovaca na svetu: veliki dolet, dvočlana posada, radar sa faziranom antenom, motori sa vektorisanim potiskom, staklena kabina i sposobnost da nosi širok spektar naoružanja.
Rusija je kasnije tu konstrukciju prilagodila sopstvenim potrebama kroz Su-30SM, a zatim je dodatno podigla kroz Su-30SM2. Ključna logika modernizacije je jednostavna: dobiti avion koji je jeftiniji i jednostavniji od Su-35S i daleko dostupniji od Su-57, a ipak dovoljno sposoban da nosi najveći deo ratnih zadataka.
Su-30SM2 je manje sofisticiran od Su-35S, ali upravo zbog toga ima važnu prednost. Lakši je za proizvodnju, lakši za održavanje i pogodniji za serijske isporuke. U ratu dugog trajanja, ta razlika postaje presudna. Nije dovoljno imati najnapredniji avion u katalogu; potrebno je imati dovoljan broj letelica koje mogu da lete, menjaju izgubljene resurse i nose dnevni tempo operacija.
Modernizacija Su-30SM2 uključuje unapređenu avioniku, snažniji radar i proširen arsenal. U ruskim opisima posebno se naglašava mogućnost da avion vidi dalje od prethodne varijante i da precizno dejstvuje bez nepotrebnog ulaska u domet protivničke PVO. To je direktna lekcija rata u Ukrajini, gde je svaki avion koji se previše približi liniji fronta izložen ukrajinskim sistemima srednjeg i dugog dometa, zapadnim raketama i stalnom izviđanju.
Najvažniji tehnički skok kod Su-30SM2 vezuje se za ugradnju motora AL-41F-1S, razvijenih za Su-35S. Ti motori daju veću potisnu snagu, bolju energetsku rezervu, duži resurs i manju potrebu za održavanjem u odnosu na starije AL-31FP. Za avion koji često leti sa težim naoružanjem, dodatnim rezervoarima i u složenom borbenom režimu, to nije mala razlika.
Dvočlana posada ostaje jedna od prednosti Su-30SM2. U složenim zadacima, gde avion mora da prati vazdušnu situaciju, upravlja oružjem, koristi podatkovne veze i po potrebi dejstvuje po ciljevima na zemlji ili moru, drugi član posade rasterećuje pilota. To nije glamurozan detalj, ali je u realnom ratu često važniji od marketinških priča o supermanevrisanju.
Su-34: ruski radni konj za udare iz dubine
Su-34 je drugačija životinja. Nastao iz porodice Su-27, ali duboko prerađen za udarne zadatke, ovaj avion je ruska zamena za starije Su-24M i izviđačke Su-24R. Ima bočno postavljena sedišta za dva člana posade, veliki nos sa radarom i avionikom, oklopljenu kabinu, veliki unutrašnji kapacitet goriva i sposobnost da nosi širok spektar bombi, raketa i specijalizovanih kontejnera.
Rusko Ministarstvo odbrane je posle Hladnog rata nabavilo više Su-34 nego bilo koji drugi tip taktičkog borbenog aviona. Razlog je jasan: Su-34 nosi ratni teret koji ne mogu da iznesu samo lovci. On je platforma za duboke udare, krstareće i vođene rakete, klizne bombe, izviđanje, elektronsko dejstvo i dugotrajne misije na velikim daljinama.
Jedna od njegovih najvećih prednosti je domet. Su-34 ima izuzetnu izdržljivost za taktički avion, a sa dodatnim rezervoarima može da leti na udaljenostima koje se približavaju zadacima za koje bi druge države koristile bombardere ili tankere. U ruskoj upotrebi to znači da može da poleti iz dubine, izbegne najugroženije aerodrome, priđe zoni lansiranja, ispusti oružje i vrati se bez prevelikog oslanjanja na dopunu gorivom u vazduhu.
Za rat u Ukrajini, njegova najvažnija uloga postale su klizne bombe. Ruska avijacija je masovno prilagodila slobodnopadajuće bombe vođenim kompletima koji im daju krila, korekciju putanje i domet od desetina kilometara, a prema ukrajinskim tvrdnjama kod najnovijih varijanti i znatno više. Takvo oružje je jeftinije od krstarećih raketa, može da nosi stotine kilograma eksploziva i omogućava Su-34 da udara po rovovima, bunkerima, skladištima, komandnim tačkama i mostovima bez ulaska direktno iznad cilja.
Ukrajinske jedinice na frontu više puta su opisivale klizne bombe kao jedno od najtežih sredstava za preživljavanje. Razlog je prost: artiljerija ruši položaj postepeno, dron traži prozor za pogodak, ali vođena bomba od 500 kilograma može da sruši ceo bunker jednim udarom. Su-34 je glavni nosač takvog pritiska.
Nova leđna oplata i satelitske veze
Posebnu pažnju privukli su snimci nove modifikacije Su-34, sa leđnom oplatom iza kabine na gornjem delu trupa. Takvo mesto se obično koristi za antene satelitske komunikacije, opremu za prenos podataka ili sisteme elektronskog ratovanja kojima je potreban čist pogled prema nebu.
Ukoliko je reč o unapređenoj satelitskoj vezi, to se direktno uklapa u novu rusku upotrebu kliznih bombi i vođenog oružja. Avion koji lansira municiju velikog dometa mora da ima pouzdane podatke o cilju, trenutku odbacivanja, korekciji i koordinaciji sa drugim platformama. Što je oružje dalekometnije, to veza i razmena podataka postaju važnije.
To ne znači da Su-34 postaje leteći komandni centar, ali pokazuje da se avion pomera ka mrežnom ratu. Nije dovoljno imati bombu sa krilima. Potrebno je da avion dobije podatak, izračuna profil, lansira iz bezbednije zone i po mogućnosti ostane povezan sa širim sistemom izviđanja, dronova, satelita i komandnih tačaka.
Proizvodnja kao drugo bojište
Fabrika aviona Čkalov u Novosibirsku, koja proizvodi Su-34, prema ruskim i industrijskim navodima značajno je povećala tempo rada u odnosu na period pre 2022. godine. Procene govore da se proizvodnja približila nivou od oko trideset aviona godišnje, što je za ovako veliku platformu ozbiljan rezultat.
Su-34 je za proizvodnju jednostavniji od Su-35S i daleko manje složen od Su-57. Upravo zato Rusija može da ga isporučuje u većem ritmu. Deo proizvodnje ide i za izvozne ugovore, uključujući Alžir, ali osnovni pritisak dolazi iz rata: nadoknaditi gubitke, zameniti Su-24 i povećati broj aviona koji mogu da nose najteže udarne zadatke.
Su-30SM2 dolazi iz iste logike, ali za drugi segment. Rusiji je potreban višenamenski avion koji može da popuni jedinice, radi u mornaričkoj avijaciji, prati bombardere, štiti vazdušni prostor i nosi udarne zadatke kada Su-34 nije potreban ili nije dostupan. Kombinacija Su-30SM2 i Su-34 zato nije slučajna: jedan daje elastičnost, drugi masu udara.
Rat menja avione brže nego mirnodopski programi
Generalni direktor UAK Vadim Badeha naglasio je da se avioni dalje poboljšavaju uzimajući u obzir iskustvo stečeno tokom SVO. Ta rečenica je važnija od fabričkog protokola. Ruski avioni sada ne prolaze modernizaciju samo zbog planova iz kabineta, već zbog svakodnevnog pritiska fronta.
Ukrajinska PVO, zapadni radari, dronovi, elektronsko ratovanje, potreba za većim dometom oružja, napadi na aerodrome i gubici avijacije teraju konstrukciju da se menja u hodu. Na Su-30SM2 to znači bolji radar, motore, avioniku i integraciju novih sredstava. Na Su-34 to znači veze, novu opremu, vođene bombe većeg dometa i prilagođavanje za udare izvan najopasnije zone.
Rusija istovremeno gradi četiri glavna tipa borbenih aviona za svoje Ministarstvo odbrane: Su-30SM2, Su-34M, Su-35S i Su-57. To je širok i skup sistem, ali i priznanje da nema jednog aviona koji može sve. Su-57 je političko-tehnološki vrh, Su-35S lovac za prevlast u vazduhu, Su-30SM2 racionalni višenamenski radnik, a Su-34M teški udarni nosač za rat koji se svakog dana meri tonama bombi i kilometrima dometa.
