Kineski nosač aviona Liaoning proveo je 40 dana u operacijama u zapadnom Pacifiku, a njegovo raspoređivanje preraslo je u novu epizodu sve oštrijeg nadmetanja Kine i Japana. Prema kineskim državnim izvorima, Japanske vazdušne snage samoodbrane i Pomorske snage samoodbrane nisu samo pratile kinesku grupu nosača aviona, već su izvodile i „ciljane simulirane napade“ na kineske brodove.
Japanski mediji prvobitno su opisivali ratne brodove i lovce koji izvode profile simuliranog napada na kinesku formaciju, ali je posle kontroverzi japansko Ministarstvo odbrane tvrdilo da se takvi manevri nisu dogodili. Kineski mediji, sa druge strane, navode da su japanske snage tokom raspoređivanja usvojile neuobičajeno blisku taktiku praćenja i približavale se grupi nosača aviona na malim udaljenostima, što je označeno kao značajno odstupanje od ranijih aktivnosti nadzora.
Kao što smo preneli, Liaoning je isplovio ka zapadnom Pacifiku 19. maja, a tokom raspoređivanja vežbao je i u Južnom kineskom moru, kao i u drugim neimenovanim oblastima. Prema kineskim tvrdnjama, japanski brodovi i avioni su tokom ovog perioda više puta uznemiravali grupu nosača aviona. Posebno je istaknut japanski razarač JS Asahi, koji je bio zadužen za praćenje Liaoninga i koji je bio uključen u susret sa kineskom fregatom klase 054B Luohe.
Liaoning se vratio posle obuke za daleko more
Kineski nosač se sredinom juna vratio u matičnu luku posle obuke za borbu na dalekom moru. Za Peking, takva raspoređivanja imaju sve veći značaj. Liaoning je prvi kineski nosač aviona i dugo je posmatran kao prelazna platforma za obuku, ali poslednjih godina njegova uloga postaje mnogo ozbiljnija.
Tokom najnovijeg raspoređivanja pokazao je sposobnost da izvodi intenzivnije operacije u blizini američkih vojnih baza u Japanu, koristeći palubne lovce velikog dometa J-15. Upravo to je za Tokio i Vašington posebno osetljivo. Kineski nosač više ne vežba samo blizu sopstvene obale, već izlazi u prostor iz kojeg može da utiče na američko-japansku infrastrukturu u zapadnom Pacifiku.
Zbog toga japansko praćenje Liaoninga nije samo rutinska obaveštajna aktivnost. Svako kinesko raspoređivanje u ovom prostoru meri se kroz pitanje koliko brzo Peking može da izvede udare, koliko aviona može da podigne, koliko dugo može da održava operacije i koliko blizu može da priđe ključnim američkim i japanskim tačkama.
Tajvan kao okidač nove nervoze
Najnoviji incidenti dogodili su se u vreme stalnog rasta tenzija između Kine i Japana. Kriza se dodatno zaoštrila nakon što je japanska premijerka Sanae Takaichi u novembru 2025. zapretila da bi Japan mogao vojno da interveniše u slučaju sukoba između Narodne Republike Kine i vlasti na Tajvanu.
Za Peking je takva izjava bila direktan izazov. Tajvan smatra unutrašnjim pitanjem Kine, dok Japan sve otvorenije vezuje bezbednost Tajvana za sopstvenu nacionalnu bezbednost. Geografija dodatno pojačava nervozu: japanska ostrva, posebno Okinava i jugozapadni lanac, nalaze se u neposrednoj blizini mogućih pravaca kineskih operacija oko Tajvana.
Liaoning je u kineskom odgovoru dobio centralnu ulogu. U decembru su zabeleženi angažmani koji su široko protumačeni kao poruka Tokiju. Lovci J-15B, bazirani na kineskom nosaču, 6. decembra su iznad međunarodnih voda jugoistočno od Okinave navodno ostvarili radarske zahvate na japanskim lovcima F-15.
Tajvanski mediji su zatim objavili da je japansko vojno rukovodstvo bilo „prestravljeno“ ishodom dva susreta, jer su američki isporučeni F-15 bili jasno nadmašeni mnogo novijim kineskim avionima. Takve tvrdnje treba posmatrati u okviru informacionog rata u regionu, ali one ipak ukazuju na promenu odnosa snaga: kineska palubna avijacija više nije samo simbol ambicije, već realan faktor u vazdušnim proračunima oko Japana.
J-15B promenio vrednost Liaoninga
Ključna promena za Liaoning nije samo broj dana provedenih na moru, već kvalitet aviona koje nosi. Ulazak u upotrebu lovca J-15B generacije 4+ i aviona za elektronsko ratovanje J-15D, potvrđen krajem 2024. godine, značajno je promenio borbeni potencijal kineskog nosača.
Prvobitni J-15 već je bio veliki i snažan palubni lovac, izveden iz sovjetske škole teških lovaca, sa velikim dometom i nosivošću. Problem je bio u tome što je njegova avionika u osnovi počivala na tehnologiji razvijenoj znatno ranije, zbog čega nije u potpunosti odgovarala zahtevima savremenog mrežnog rata.
J-15B donosi moderni radar sa aktivnom elektronski skeniranom antenskom rešetkom, redizajniranu kabinu, unapređene misijske računare i poboljšane veze za prenos podataka. To znači bolje otkrivanje i praćenje ciljeva, veću otpornost na elektronske napade i sposobnost da avion razmenjuje podatke o ciljevima sa drugim avionima, brodovima i komandnim čvorovima.
Za nosač aviona to je ogromna promena. Palubni lovac više nije samo platforma koja leti sa broda i samostalno traži metu. On postaje deo šire mreže koja uključuje radare na brodovima, druge avione, senzore i elektronsko izviđanje.
J-15D dodaje elektronski rat
Još važniji za složenije operacije mogao bi biti J-15D, specijalizovana verzija za elektronsko ratovanje. Ovaj avion nosi namenske kontejnere za elektronsko ratovanje, senzore za elektronsko izviđanje i specijalizovane misijske sisteme.
Njegova uloga je da prati udarne grupe, ometa protivničke radare, smanjuje efikasnost sistema PVO i otežava protivniku da vidi, prati i gađa kineske avione. Time se povećava preživljavanje celog palubnog vazdušnog krila.
Za Liaoning, koji je ranije bio ograničeniji u operacijama protiv snažno branjenih ciljeva, J-15D otvara novu mogućnost. Kineski nosač sada može da planira misije u kojima lovci, udarni avioni i platforme za elektronsko ratovanje deluju zajedno. To je nivo složenosti koji je ranije bio rezervisan za iskusnije nosačke avijacije, pre svega američku mornaricu.
Blisko praćenje kao rizik incidenta
Japansko blisko praćenje kineske grupe, ako su kineski navodi tačni, pokazuje koliko se smanjio prostor za grešku. U zapadnom Pacifiku danas istovremeno deluju kineski nosači, japanski razarači, američke baze, izviđački avioni, lovci, podmornice i pomorske patrolne snage.
Simulirani napadi u takvom okruženju imaju dvostruku svrhu. Oni omogućavaju japanskim pilotima i posadama da vežbaju realne profile protiv kineske grupe nosača, ali istovremeno šalju poruku Pekingu da će svako približavanje japanskom prostoru biti pažljivo praćeno i taktički obrađeno.
Sa kineske strane, takvi manevri se predstavljaju kao provokacija i pokušaj zastrašivanja. Sa japanske strane, ako se uopšte priznaju, mogu se tumačiti kao deo odbrane i nadzora nad kineskim širenjem u zapadni Pacifik.
Problem je u tome što avion koji „samo vežba“ napad i brod koji „samo prati“ protivničku grupu moraju delovati na malim udaljenostima, pod pritiskom i često bez potpunog poverenja u namere druge strane. Jedan pogrešan manevar, radarski zahvat, agresivno približavanje ili pogrešna procena komandanta mogu proizvesti incident koji nijedna strana nije planirala.
Zapadni Pacifik, novo bojište pritiska
Liaoningovo raspoređivanje pokazuje da kineska mornarica sve sigurnije koristi nosače aviona daleko od obale. Japan na to odgovara stalnim praćenjem, a sve češće i taktikom koja deluje bliže realnim borbenim scenarijima nego rutinskom nadzoru.
U pozadini je Tajvan, ali i šira ravnoteža u zapadnom Pacifiku. Američke baze u Japanu, japanski jugozapadni ostrvski lanac, kineske mornaričke rute, Južno kinesko more i prostor oko Okinave sada čine povezanu stratešku celinu.
Liaoning, sa novim J-15B i J-15D, više nije samo stari nosač za obuku. Japan, sa svoje strane, više ne prati kineske brodove sa distance koja je nekada bila dovoljna za političku poruku. Oba trenda guraju region ka sve češćim susretima u kojima se izviđanje, demonstracija sile i simulacija borbe sve teže razlikuju.
