Prvi nemački lovac F-35A ušao je u završnu fazu proizvodnje nakon što je tokom finalne montaže dobio motor Pratt & Whitney F135. Lokhid Martin je saopštio da je ugradnja motora još jedna važna proizvodna prekretnica na putu ka isporuci aviona koji će Luftvafeu doneti sposobnosti pete generacije.
Kompanija Lokhid Martin Evropa objavila je fotografije sa proizvodne linije, na kojima se vidi nemački F-35A tokom montaže, dok radnici ugrađuju pogonski agregat. Avion se nalazi u fabrici u Fort Vortu u Teksasu, gde se odvija standardni proces proizvodnje i završnog sklapanja F-35. Nakon ugradnje motora, slede dodatne sistemske provere, testiranje goriva, ispitivanja na zemlji i priprema za prvi let, pre nego što avion bude predat nemačkom ratnom vazduhoplovstvu.
Ugradnja motora nije samo tehnički detalj u montaži. Kod F-35, pogonski sistem je jedan od ključnih elemenata celog borbenog sistema. Pratt & Whitney F135 razvijen je posebno za F-35 i danas važi za najsnažniji motor ugrađen u neki zapadni borbeni avion. Sa dodatnim sagorevanjem proizvodi oko 43.000 funti potiska, što avionu daje snagu potrebnu za nošenje naoružanja, senzora, goriva i složenih elektronskih sistema.
F135 nije samo izvor potiska, on je uklopljen u čitavu arhitekturu aviona, od kontrole leta do smanjenja radarskog odraza. Inženjeri su oblikovali usisnik vazduha i izduvnu mlaznicu tako da se smanji uočljivost aviona iz različitih uglova. Upravo zato motor ne može biti jednostavno zamenjen drugim agregatom. F-35 je od početka projektovan oko ovog pogonskog rešenja, a njegova ugradnja označava prelazak sa gotovog trupa na avion koji ulazi u fazu stvarnih provera kao buduća borbena platforma.
Motor koji pretvara trup u borbeni avion
Nakon što je F135 postavljen u nemački F-35A, tehničari počinju da proveravaju kako pogonski sistem radi sa kontrolama leta, senzorima i softverom aviona. Kod letelice pete generacije to je posebno važno, jer avion više nije samo kombinacija motora, krila i radara. F-35 je umrežen sistem u kojem pogon, senzori, prikaz podataka, softver, elektronika i oružje moraju da rade kao jedna celina.
Pre prvog leta avion će proći kroz niz testova na zemlji. Proverava se dovod goriva, rad motora, komunikacija između pogonskog sistema i računara aviona, kao i ponašanje sistema koji upravljaju letom. Tek nakon toga inženjeri odobravaju letna ispitivanja, a potom sledi procedura prihvatanja aviona od strane kupca.
Za Luftvafe, ovaj avion je mnogo više od još jedne moderne letelice u floti. F-35A će zameniti stare nemačke Tornado avione, koji su decenijama bili povezani sa NATO konceptom deljenja nuklearnog oružja. U okviru tog aranžmana, Nemačka drži avione i obučene pilote spremne da, ukoliko bude doneta takva odluka, nose američko nuklearno oružje.
Tornado se približava kraju operativnog veka, a Berlin je posle početka ruskog napada na Ukrajinu u februaru 2022. ubrzao odluku o nabavci nove platforme. F-35A je izabran zbog kombinacije neprimetnosti, preživljavanja u zoni snažne protivvazdušne odbrane i sertifikacije za nuklearne misije. Nemački zvaničnici su procenili da nijedan evropski borbeni avion u tom trenutku ne nudi isti paket sposobnosti za ovu ulogu.
Nemačka je naručila 35 aviona F-35A u poslu vrednom oko 8,4 milijarde dolara. Sporazum ne obuhvata samo same avione, već i obuku pilota, simulatore, logistiku, integraciju naoružanja i infrastrukturu potrebnu za prihvat i održavanje nove flote.
Nemačka ulazi u evropski klub korisnika F-35
Kupovinom F-35A, Nemačka se pridružuje sve većoj grupi evropskih država koje su već dobile ili naručile ovaj avion. U tom krugu su Holandija, Norveška, Danska, Belgija, Italija, Poljska, Finska i Švajcarska. Kako se broj korisnika povećava, F-35 postaje zajednička osnova budućeg vazdušnog planiranja NATO-a u Evropi.
Korišćenje istog aviona olakšava obuku, održavanje, nabavku rezervnih delova i izvođenje zajedničkih misija. Za NATO, to znači veću standardizaciju. Za pojedinačne države, to znači oslanjanje na istu platformu, isti lanac podrške i slične taktičke procedure.
Za Nemačku je razlika u odnosu na postojeću flotu očigledna. Eurofighter Typhoon ostaje važan borbeni avion Luftvafea za vazdušnu borbu i druge zadatke, dok je Tornado decenijama pokrivao udarne i specijalizovane misije. Međutim, nijedan od ta dva aviona nije projektovan kao stelt platforma. F-35A donosi mogućnost dejstva u mnogo opasnijem vazdušnom prostoru, gde neprijateljski radari, rakete zemlja-vazduh i integrisani sistemi PVO stvaraju okruženje u kojem klasični avioni imaju sve manje prostora za grešku.
Stelt dizajn F-35 omogućava mu da teže bude otkriven i praćen, naročito u ranim fazama. To ne znači da je avion nevidljiv, već da protivničkim radarima i sistemima navođenja otežava rad i skraćuje vreme za reakciju. Kako se napredni sistemi protivvazdušne odbrane budu širili, upravo ta osobina postaje jedna od ključnih tačaka nemačkog planiranja budućih vazdušnih operacija.
Ugradnja motora u prvi nemački F-35A označava ulazak nemačkog programa u fazu u kojoj se politička odluka, industrijska proizvodnja i buduća vojna upotreba spajaju u konkretan avion koji se priprema za testove, prvi let i isporuku Luftvafeu. Ipak, dugoročno gledano, F-35 ne ulazi samo u nemačke hangare, već istiskuje evropske lovce iz budućih planova. Što više država kupuje isti američki avion, to se više smanjuje prostor za Eurofighter i buduće projekte poput FCAS-a i GCAP-a. Evropa tako finansira sopstveno zavisništvo: politički govori o strateškoj autonomiji, dok u praksi kupuje platformu, softver, logistiku i modernizacije iz američkog sistema.
