Iza jedne stare sablje često se krije mnogo više od imena njenog vlasnika, godine proizvodnje i oznake vojne jedinice. Na sečivima, balčacima i koricama sačuvani su tragovi srpskih ustanaka, ratova, dinastičkih promena i oficirskih tradicija koje su preživele smene država i vojski. Deo tog oružja danas se nalazi u muzejima, dok su drugi primerci decenijama putovali kroz privatne zbirke, menjali vlasnike i ponekad gubili svoju stvarnu istoriju.
Upravo tim nasleđem bavi se nova monografija Branka Bogdanovića „Hladno oružje Srbije 1804-2024”, predstavljena 29. oktobra na 69. Međunarodnom beogradskom sajmu knjiga. Knjiga je rezultat višedecenijskog istraživanja arhivske građe, muzejskih fondova i privatnih kolekcija, ali njen sadržaj prevazilazi uobičajeni katalog vojničkih sablji, bajoneta i noževa. Pored razvoja i uvođenja hladnog oružja u naoružanje srpske vojske, posebno mesto zauzimaju istorijski značajni primerci, njihova porekla i sudbine.
Nova monografija predstavljena na štandu Ministarstva odbrane
Monografija je predstavljena 29. oktobra na štandu Medija centra „Odbrana”, tokom Međunarodnog beogradskog sajma knjiga. Kako navodi izdavač, višedecenijsko istraživanje muzejskih i privatnih kolekcija, kao i arhivske građe, omogućilo je povezivanje razvoja hladnog oružja sa događajima koji su oblikovali srpsku vojsku od početka 19. veka. O sadržaju monografije, istorijski značajnim primercima i obnovi tradicije počasnih oficirskih sablji govorili su autor i urednik izdanja.
Monografija obuhvata razdoblje od Prvog srpskog ustanka 1804. do 2024. godine, prateći promene u vojnom naoružanju, organizaciji vojske i statusu hladnog oružja. Tokom tih 220 godina sablja je od sredstva neposredne borbe postepeno postajala i oznaka oficirskog čina, vojničke časti i posebnog priznanja. Upravo taj prelaz od borbenog oružja do statusnog i ceremonijalnog predmeta predstavlja jednu od važnih tema izdanja.
Od stare srpske sablje do oružja koje otkriva zaboravljene biografije
Bogdanović se istorijom hladnog oružja bavi decenijama. Još 1997. godine, u izdanju Vojnog muzeja u Beogradu, objavio je monografiju „Hladno oružje Srbije, Crne Gore i Jugoslavije (19-20. vek)”, koja je postala značajna stručna literatura za istraživače i kolekcionare.
Koliko istraživanje jednog predmeta može da promeni njegovo istorijsko tumačenje pokazuje i Bogdanovićev rad o sablji pripisivanoj despotu Đurđu Brankoviću. Analizom konstrukcije, natpisa i porekla utvrđeno je da ona nije srednjovekovno oružje iz 15. veka, već znatno kasniji primerak povezan sa grofom Đorđem Brankovićem.
Sličan istraživački postupak primenjen je i u priči o oficirskoj sablji sa natpisom „Za hrabrost”, čije je poreklo Bogdanović proučavao na zahtev stručnjaka moskovskog Kremlja. Takvi primeri pokazuju zašto identifikacija hladnog oružja zahteva poznavanje vojnih propisa, radionica, istorijskih ličnosti i detalja koji često nisu vidljivi na prvi pogled.
Kako je srpska oficirska sablja ponovo postala deo vojne tradicije
Nova knjiga obrađuje i obnovu tradicije počasnih sablji, uključujući njihovo dodeljivanje oficirima tokom proteklih sedam decenija. U savremenoj Vojsci Srbije sablja više nema prvobitnu borbenu ulogu, ali zadržava značajno mesto u vojnim ceremonijama i kao posebno priznanje.
Jedan od važnih trenutaka predstavljala je 1995. godina, kada je obnovljena tradicija srpske oficirske sablje, zasnovane na istorijskom modelu iz 1895. godine. Istoriju originalnog konjičkog modela M1895 Bogdanović je ranije detaljno obradio, uključujući nabavke, proizvodnju i njegovu upotrebu u srpskoj vojsci.
Monografija „Hladno oružje Srbije 1804-2024” nastavlja Bogdanovićev rad na sistematskom proučavanju domaćeg naoružanja, kojem je posvetio i knjigu „Konstruktori i pešadijsko oružje Srbije 1804-2019”, predstavljenu 2021. godine. Novo izdanje Medija centra „Odbrana” namenjeno je istoričarima, muzejskim stručnjacima, kolekcionarima i čitaocima zainteresovanim za vojnu istoriju Srbije.
