Kada su prvi nemački vojnici u aprilu 2024. avionom A400M stigli u Litvaniju, Berlin je događaj predstavio kao istorijsku prekretnicu za Bundesver. Po prvi put od Drugog svetskog rata Nemačka je počela trajno da raspoređuje veliku nacionalnu vojnu formaciju izvan svojih granica, a ne samo kontingent u okviru neke rotacione misije NATO, EU ili UN.
Ubrzo su usledile još ambicioznije izjave nemačkog vojnog vrha o većoj odgovornosti na istočnom krilu NATO-a i vodećoj ulozi na Baltičkom moru. Litvanija je u međuvremenu počela izgradnju ogromne baze u Rudnikaju, nedaleko od granice sa Belorusijom, koja treba da primi najveći deo nemačke brigade.
Dve godine kasnije pokazuje se da zgrade, poligoni, skladišta i tenkovi nisu najteži deo tog plana. Mnogo teže je pronaći ljude koji će u njima stalno služiti. Prema pisanju nemačkog tabloida Bild, Bundesveru trenutno nedostaje oko 2.000 vojnika kako bi brigada u Litvaniji dostigla planirani sastav do kraja 2027. godine.
Od potrebnih 4.800 vojnih lica trenutno je, prema tim navodima, kadrovski pokriveno približno 60 odsto mesta. Bild zato projekat, koji ima posebno političko i vojno značenje, opisuje kao jedan od ključnih poduhvata Bundesvera nakon Hladnog rata koji se suočava sa ozbiljnim problemom popune.
Brigada postoji, ali glavnina tek treba da stigne
Broj od oko 2.000 ljudi koji nedostaju ne znači da su nemačke jedinice koje se već nalaze u Litvaniji poluprazne. Prema podacima nemačkog Ministarstva odbrane na koje se poziva tabloid, trenutno raspoređeni sastavi popunjeni su oko 92 odsto. Glavni problem nalazi se u Nemačkoj.
Najveći deo brigade tek treba da bude prebačen tokom naredne faze raspoređivanja, a među njim su tenkovski i motorizovani pešadijski bataljon. Upravo za te jedinice Bundesver još nema dovoljan broj vojnika spremnih za dugoročnu službu u Litvaniji.
Plan predviđa da do kraja 2027. tamo bude stalno raspoređeno oko 4.800 nemačkih vojnika i približno 200 civilnih službenika. Najveći deo sastava trebalo bi da koristi novu bazu u Rudnikaju, dok će ostatak biti raspoređen na drugim lokacijama.
Problem zato nije neposredna borbena sposobnost sadašnjeg kontingenta, već pitanje da li će Bundesver u narednih nešto više od godinu dana uspeti da od postojećih i novih kadrova napravi punu brigadu kakvu je Berlin politički već obećao Vilnjusu.
Od desetak vojnika do najvećeg nemačkog raspoređivanja
Oružje Online je još u aprilu 2024. pisalo o dolasku prvih nemačkih vojnika u Litvaniju. Tada je stigla mala prethodnica, svega desetak pripadnika Bundesvera, kojoj je trebalo da se postepeno pridružuju novi sastavi.
Ministar odbrane Boris Pistorijus taj dan nazvao je važnim za nemačku vojsku, naglašavajući da Nemačka prvi put trajno raspoređuje formaciju takvih razmera van svoje teritorije.
Litvanska strana projekat je od početka predstavljala kao jedan od glavnih elemenata odvraćanja na istočnom krilu NATO-a. Lokacija baze nije slučajna. Rudnikaj se nalazi u blizini Vilnjusa i oko dvadesetak kilometara od granice sa Belorusijom, dok se Litvanija na drugoj strani graniči sa ruskom Kalinjingradskom oblašću.
Za smeštaj oko 80 odsto brigade planirani su objekti za ljudstvo, skladišta, radionice, prostor za održavanje tenkova i drugih borbenih vozila, kao i poligonska infrastruktura. Litvanija je projekat opisivala kao najveći vojni građevinski poduhvat u svojoj novijoj istoriji.
Tada je glavno pitanje bilo koliko će brzo biti izgrađena baza. Sada se pojavljuje druga mogućnost: infrastruktura može biti završena, a da Bundesver još nema dovoljno ljudi kojima će je popuniti.
Ambicije na Baltiku veće su od jedne brigade
Nemačka brigada u Litvaniji nikada nije bila izolovan projekat.
Nekoliko meseci nakon početka raspoređivanja nemački vojni vrh počeo je otvorenije da govori i o mnogo široj ulozi Berlina na Baltiku. Tadašnji načelnik nemačke mornarice viceadmiral Jan Kristijan Kak govorio je o spremnosti Nemačke da preuzme veću odgovornost za komandovanje savezničkim pomorskim snagama u Baltičkom moru.
Berlin je kao osnovu za takvu ulogu nudio regionalni pomorski komandni centar u Rostoku, nemačke izviđačke sposobnosti i iskustvo delovanja na Baltiku.
Tako je tokom relativno kratkog perioda nastala zanimljiva razlika između političko-vojnih ambicija i stvarnog stanja Bundesvera.
Nemačka želi da drži stalnu brigadu na najistočnijem delu NATO prostora, da ima snažniju komandnu ulogu na Baltiku, da održava postojeće obaveze u Alijansi i istovremeno nastavi veliko ulaganje u sopstvene oružane snage. Svaka od tih ambicija zahteva isto ono što se ne može proizvesti u fabrici oružja: dovoljan broj obučenih ljudi.
Pistorijus ponovo pred problemom vojne službe
Nedostatak ljudi nije nova slabost Bundesvera, ali brigada u Litvaniji pretvara dugogodišnji kadrovski problem u vrlo konkretan rok.
Prema tabloidu, Pistorijus je ranije razmatrao mogućnost da se, ukoliko dobrovoljno popunjavanje ne bude dovoljno, posegne i za obaveznim modelom regrutovanja kako bi Bundesver obezbedio potreban sastav.
Nemačka je poslednjih godina pokrenula više informativnih kampanja kojima pokušava da privuče nove vojnike. Organizovane su prezentacije, posete Litvaniji i promocija uslova života i službe u novoj brigadi. Uprkos tome, broj dobrovoljaca spremnih da godinama žive i služe na istočnom krilu NATO-a još nije dostigao planirane potrebe.
Zbog toga se pitanje vojne obaveze ponovo vraća u središte nemačke odbrambene politike.
Prema navodima iz nemačke štampe, odluka o daljem modelu obavezne vojne službe trebalo bi da bude politički razjašnjena do kraja godine. Problem je što istovremeno sociološka istraživanja na koja se pozivaju nemački mediji pokazuju znatno manji entuzijazam mlađih generacija za vojnu službu nego što bi to zahtevali planovi o ubrzanom povećanju Bundesvera.
Baza se može izgraditi novcem, bataljon ne može
Upravo tu se vidi razlika između ponovnog naoružavanja i stvarnog povećanja oružanih snaga. Nemačka može da naruči nove tenkove, borbena vozila, PVO sisteme i municiju. Litvanija može da izgradi kasarne, garaže, skladišta i poligone. Budžetom se mogu obezbediti plate, dodaci za službu u inostranstvu i stanovanje porodica.
Vojnik koji treba godinama da služi stotinama kilometara od kuće ne nastaje potpisivanjem ugovora sa industrijom.
To je posebno važno za jedinice poput tenkovskog i motorizovanog pešadijskog bataljona. Njima nisu potrebna samo imena na formacijskom spisku, već obučene posade, komandiri, mehaničari, vezisti, logističari, medicinsko osoblje i veliki broj drugih specijalnosti čije stvaranje traje.
Bundesver tako ulazi u fazu u kojoj će morati da pokaže da li njegovo širenje može da prati političke odluke koje su već donesene.
Od obećanja Litvaniji više nije jednostavno odstupiti. Projekat je predstavljen kao dokaz nemačke pouzdanosti prema saveznicima i kao model trajnog prisustva na istočnom krilu. Litvanija je na osnovu tog obećanja već pokrenula veliki infrastrukturni program.
Zato cifra od dve hiljade ljudi nije samo kadrovska statistika.
Do kraja 2027. godine Berlin mora da popuni brigadu, dok će odluke koje tokom ove godine bude donosio o vojnoj službi pokazati koliko je nemačka država spremna da ide daleko kada dobrovoljaca više nema dovoljno.
