Američka vojska dodelila je korporaciji Lokid Martin ugovor vredan do 58,62 milijarde dolara za proizvodnju presretača PAC-3 namenjenih sistemu protivvazdušne i protivraketne odbrane MIM-104 Patriot. Reč je o daleko najvećem ugovoru o nabavci ikada potpisanom za ovaj tip rakete i jednom od najvećih pojedinačnih poslova u istoriji američke industrije visokopreciznog raketnog naoružanja.
Sporazum dolazi nakon izuzetno brzog pražnjenja američkih zaliha tokom borbenih operacija protiv Irana, nastavka vojne pomoći Ukrajini i sve većih zahteva za raspoređivanje sistema Patriot na više kontinenata. Pentagon više ne pokušava samo da nadoknadi potrošene rakete, već da potpuno promeni obim njihove proizvodnje i obezbedi količine potrebne za ratove visokog intenziteta.
Plan predviđa da se godišnji kapacitet proizvodnje presretača PAC-3 MSE poveća sa približno 600 na oko 2.000 raketa. Lokid Martin bi taj nivo trebalo da dostigne do 2030. godine, dok će ugovorni okvir ostati na snazi do septembra 2032. godine. Višegodišnje finansiranje treba da omogući otvaranje novih proizvodnih linija, proširenje mreže podizvođača, zapošljavanje dodatnih radnika i modernizaciju više od dvadeset pogona širom Sjedinjenih Država.
Veličina ugovora istovremeno pokazuje koliko je američki arsenal skup za održavanje u trenutku kada jedan presretač PAC-3 MSE prosečno košta oko 3,871 milion dolara. Nabavka 2.000 takvih raketa godišnje zahtevala bi približno 7,74 milijarde dolara samo za presretače sistema Patriot. Troškovi ne uključuju radare, komandne elemente, lansere, održavanje, obuku posada i logistiku potrebnu da bi baterije ostale operativne.
Pet dana rata progutalo više od 800 raketa
Sjedinjene Države ušle su u sukob sa Iranom u februaru sa zalihama raketa Patriot koje su već bile ozbiljno smanjene. Američki arsenal godinama je trošen kroz raspoređivanje sistema u Evropi, na Bliskom istoku i u Aziji, dok su dodatne količine presretača upućivane Ukrajini.
Prema izveštajima više zapadnih izvora objavljenim 5. marta 2026. godine, američka vojska je tokom samo pet dana sukoba sa iranskim snagama potrošila više od 800 presretača sistema Patriot. Takva potrošnja nije predstavljala uobičajeno trošenje municije, već tempo koji postojeća američka proizvodnja nije mogla ni približno brzo da nadoknadi.
Godišnja proizvodnja od približno 600 raketa značila je da je za manje od nedelju dana ispaljena količina veća od celokupnog dotadašnjeg godišnjeg kapaciteta Lokid Martina. Svaki produžetak operacija sličnog intenziteta donosio bi rizik da američke baterije ostanu bez dovoljnog broja presretača za zaštitu baza, komandnih centara, aerodroma, luka i ključne energetske infrastrukture.
Stanje zaliha bilo je problematično i pre prvih američkih udara na Iran. Tokom jula 2026. potvrđeno je da su američke zalihe pale na približno 25 procenata količine koju je Pentagon smatrao neophodnom za ispunjavanje planiranih vojnih obaveza.
Nestašica je u martu dostigla nivo na kojem je Vašington počeo da traži raspoložive rakete od saveznika. Poljska je, prema dostavljenim podacima, raspolagala jedinim arsenalom presretača Patriot unutar NATO-a koji u tom trenutku nije bio ozbiljno iscrpljen.
Takav zahtev otkrio je problem koji se godinama prikrivao raspoređivanjem relativno malog broja baterija na velikom broju strateških pravaca. Sistem Patriot široko je prisutan u američkom planiranju, ali broj dostupnih raketa nije bio prilagođen masovnoj upotrebi protiv velikih salvi balističkih projektila.
Jednogodišnji posao prerastao u sedmogodišnji program
Najnoviji sporazum predstavlja proširenje ranijeg jednogodišnjeg ugovora vrednog 4,7 milijardi dolara, koji je Lokid Martinu dodeljen u aprilu. Prvobitna porudžbina pretvorena je u sedmogodišnji program koji obuhvata period od fiskalne 2026. do 2032. godine.
Pentagon poslednjih godina sve više favorizuje višegodišnje ugovore umesto porudžbina koje se obnavljaju svakih dvanaest meseci. Zvaničnici američkog Ministarstva odbrane tvrde da stabilna i unapred poznata potražnja omogućava proizvođačima da ulažu u objekte, alate, sirovine i radnu snagu bez straha da će proizvodne linije ostati bez naredne porudžbine.
Lokid Martin sada dobija sigurnost da će rakete biti naručivane tokom najmanje sedam godina. Kompanija će na osnovu tog okvira moći da potpisuje dugoročne ugovore sa dobavljačima raketnih motora, elektronskih komponenti, sistema za navođenje, bojevih glava i specijalnih materijala.
Proizvodnja savremenog presretača ne može se povećati samo dodavanjem novih smena u završnom pogonu. Svaka raketa zavisi od velikog broja specijalizovanih kompanija, od kojih pojedine proizvode komponente koje se ne mogu brzo nabaviti na otvorenom tržištu.
Veliki deo investicija biće usmeren na uklanjanje takvih uskih grla. Lokid Martin planira da uloži između osam i devet milijardi dolara u modernizaciju više od dvadeset svojih proizvodnih lokacija širom Sjedinjenih Država.
Posebno proširenje najavljeno je u pogonu u Kamdenu, u saveznoj državi Arkanzas, gde bi broj zaposlenih trebalo da bude povećan za približno 50 procenata. Kamden predstavlja jednu od ključnih tačaka za sklapanje američkog raketnog naoružanja i moraće da primi nove proizvodne linije, opremu i stručne radnike kako bi godišnja proizvodnja dostigla planiranih 2.000 projektila.
Cena od skoro osam milijardi dolara godišnje
Proizvodni cilj od 2.000 raketa godišnje pokazuje koliko će obnavljanje arsenala biti skupo čak i bez novog velikog rata. Pri prosečnoj ceni od 3,871 milion dolara po raketi, godišnja nabavka punog planiranog kapaciteta iznosila bi oko 7,74 milijarde dolara.
Takav iznos odnosio bi se samo na PAC-3 MSE, najskuplju i najsposobniju raketu iz porodice presretača za Patriot. Američki vojni budžet istovremeno mora da finansira i proizvodnju municije za druge sisteme, uključujući presretače za Terminalnu odbranu na velikim visinama, poznatu kao THAAD.
Američka agencija za protivraketnu odbranu objavila je 26. juna plan za povećanje godišnje proizvodnje raketa THAAD sa procenjenih 96 na približno 400 komada. Jedan presretač za taj sistem košta više od 15,5 miliona dolara, pa bi proizvodnja 400 raketa zahtevala više od 6,2 milijarde dolara godišnje.
Samo programi PAC-3 MSE i THAAD mogli bi prema tim proračunima da zahtevaju gotovo 14 milijardi dolara godišnje za proizvodnju raketa. U tu sumu nisu uračunate rakete za brodske sisteme Aegis, presretači SM-3 i SM-6, projektili vazduh-vazduh, krstareće rakete, artiljerijska municija i bespilotni sistemi.
Američki vojni budžet zato se ne suočava samo sa problemom nedovoljnih proizvodnih kapaciteta. Problem predstavlja i cena svake rakete koja se koristi za presretanje znatno jeftinijih ciljeva, posebno kada protivnik istovremeno lansira balističke rakete, krstareće projektile i bespilotne letelice.
Nestašice pogodile Evropu i Pacifik
Posledice sukoba sa Iranom nisu se zadržale na američkim bazama na Bliskom istoku. Vašington je zbog nedostatka vođenih raketa bio primoran da obustavi ili ograniči isporuke naoružanja pojedinim strateškim partnerima u Evropi i Aziji.
Američka vojska istovremeno je počela da povlači deo sredstava sa pacifičkog prostora kako bi popunila hitnije potrebe na drugim pravcima. Među sistemima povučenim sa tog područja nalazili su se elementi THAAD-a i Patriota raspoređeni u Južnoj Koreji.
Takvi potezi nose šire posledice za američku strategiju. Vašington već godinama označava Pacifik kao najvažnije buduće vojno područje, ali su borbene operacije protiv Irana pokazale da jedna velika kriza na Bliskom istoku može brzo da povuče rakete, baterije i logističke kapacitete sa azijskog pravca.
Evropski saveznici istovremeno pokušavaju da povećaju broj sistema Patriot zbog rata u Ukrajini i potrebe da ojačaju sopstvenu protivvazdušnu odbranu. Svaka dodatna baterija zahteva zalihe presretača, dok nova proizvodnja još godinama neće dostići nivo koji Pentagon sada zahteva.
Sedmogodišnji ugovor zato nije namenjen samo američkim potrebama. Lokid Martin moraće da ispuni američke vojne porudžbine, nadoknadi rakete povučene iz skladišta, podrži postojeće strane korisnike i odgovori na nove zahteve država koje žele da kupe Patriot.
Snimci neuspelih presretanja otvorili pitanje učinka
Ogromna ulaganja u PAC-3 MSE dolaze u trenutku kada je borbena efikasnost Patriota ponovo predmet rasprave. Tokom početnih sati neprijateljstava sa Iranom pojavili su se snimci lansiranja presretača iz Katara na dolazeće iranske balističke rakete.
Na pojedinim snimcima rakete Patriot nisu uspevale da pogode ciljeve, dok su iranski projektili nastavljali putanju prema objektima na zemlji. Sredinom marta objavljeni su i snimci napada na naftna postrojenja u luci Fudžejra u Ujedinjenim Arapskim Emiratima.
Dve iranske balističke rakete pogodile su područje naftnih postrojenja uprkos pokušajima baterija Patriot da ih presretnu. Prikazana lansiranja podstakla su pitanja o stvarnoj stopi uspeha sistema u uslovima velikih salvi, kratkog vremena za reakciju i složenih putanja napada.
Slične polemike prate Patriot i na ukrajinskom ratištu. Više snimaka i izveštaja navodilo je stopu presretanja od samo šest procenata protiv ruskih taktičkih balističkih raketa, mada se takve procene odnose na određene periode, napade i vrste ciljeva, a ne na svaki borbeni slučaj.
PAC-3 MSE konstruisan je kao presretač koji cilj uništava direktnim udarom, bez klasičnog rasprskavanja bojeve glave u njegovoj blizini. Takav način rada zahteva izuzetno precizno navođenje, pouzdano praćenje cilja i pravovremeno lansiranje.
Masovne salve dodatno opterećuju radare i komandne sisteme, dok svaka lansirana neprijateljska raketa može zahtevati više od jednog presretača. Potrošnja od preko 800 projektila tokom pet dana pokazala je da čak i uspešna odbrana može ostaviti arsenale gotovo praznim kada se borbe vode bez prekida.
Lokid Martin bi do 2030. godine trebalo da proizvodi više od tri puta veći broj raketa nego pre sukoba sa Iranom. Pogon u Kamdenu dobiće približno polovinu više zaposlenih, dok će ulaganja od osam do devet milijardi dolara obuhvatiti preko dvadeset proizvodnih lokacija potrebnih da se planiranih 2.000 presretača godišnje zaista pojavi na američkim skladištima i lansirnim vozilima.
