F-16 i F-35 vraćeni na Bliski istok posle osam noći udara: SAD gomilaju avione, Iran širi napade na baze saveznika

Sjedinjene Američke Države ponovo gomilaju borbene avione na Bliskom istoku dok se rat sa Iranom širi na luke, mostove, energetska postrojenja i američke baze širom regiona. Centralna komanda SAD objavila je 19. jula da je završena osma uzastopna noć vazdušnih udara na iransku teritoriju, što predstavlja najintenzivniji nastavak borbi od primirja postignutog tokom proleća. Sporazum o prekidu vatre nije zaustavio sukob, već je samo privremeno razdvojio dva talasa napada, dok je pitanje kontrole nad Ormuskim moreuzom postalo glavna tačka novog obračuna.

Američke snage proširile su spisak meta sa vojnih položaja na luke, mostove, saobraćajne pravce i drugu infrastrukturu na jugu Irana. Teheran je odgovorio napadima na američke baze i objekte u država,a koje Vašington koristi za vođenje operacija. Udari su poslednjih dana prijavljeni u Bahreinu, Kuvajtu, Kataru, Omanu i Jordanu, čime se front protegao daleko izvan iranske teritorije.

Pentagon je zbog toga u region uputio nove avione F-16 i F-35, zajedno sa dodatnim avionima za dopunu gorivom u vazduhu. Neke od tih jedinica povučene su sa Bliskog istoka pre svega nekoliko nedelja, ali se sada vraćaju dok američka komanda pokušava da održi tempo napada i istovremeno zaštiti sopstvene baze.

Povratak aviona koji su tek završili prethodna raspoređivanja pokazuje da rat ulazi u fazu u kojoj Pentagon više ne računa na kratku operaciju sa ograničenim brojem snaga. Američki piloti nastavljaju da poleću čak i dok su aerodromi, skladišta goriva, radari i logistički objekti na kojima se oslanjaju izloženi iranskim raketama i dronovima.

F-16 se posle nekoliko nedelja vraćaju u rat, stižu i F-35 iz Britanije

Prema informacijama publikacije Air & Space Forces Magazine, Pentagon je na Bliski istok uputio F-16 iz 480. lovačke eskadrile, čije se stalno sedište nalazi u vazduhoplovnoj bazi Špangdalem u Nemačkoj.

Ta jedinica nedavno se vratila u Evropu nakon prethodnog angažovanja u regionu. Odmor i obnavljanje spremnosti trajali su svega nekoliko nedelja pre nego što je stiglo novo naređenje za povratak na Bliski istok.

Zajedno sa F-16 poslati su i lovci F-35 povezani sa američkim snagama raspoređenim u britanskoj bazi RAF Lejkenhit. Njihov zadatak nije javno preciziran, ali F-35 može da bude korišćen za udare na ciljeve zaštićene protivvazdušnom odbranom, izviđanje, elektronsko praćenje i prikupljanje podataka za druge avione.

Američka mornarica je istovremeno objavila fotografije F-35B koji poleće sa amfibijskog jurišnog broda USS Tripoli. Vertikalna varijanta F-35 omogućava marincima da koriste manje palube bez klasičnih katapulta i opreme kakvu imaju veliki nosači aviona.

Nova raspoređivanja dolaze nakon što su Sjedinjene Države prethodnih nedelja počele da smanjuju deo vazduhoplovnog prisustva. F-16 iz 480. eskadrile vratili su se u Nemačku, dok su F-22, F-15E i A-10 takođe napustili region po završetku svojih zadataka.

Takva rotacija zasnivala se na proceni da bi primirje moglo da smanji potrebu za velikim brojem borbenih aviona. Obnavljanje udara promenilo je računicu i primoralo Pentagon da ponovo šalje jedinice koje je tek povukao.

Povratak F-16 posebno je važan zbog njihove sposobnosti da obavljaju širok raspon zadataka, od zaštite baza i presretanja dronova do udara vođenim bombama i raketama po ciljevima na zemlji. F-35 donosi naprednije senzore, smanjenu radarsku uočljivost i mogućnost da deluje kao izvor podataka za ostatak formacije.

Avioni za dopunu gorivom šalju se paralelno sa lovcima. Bez njih bi američke letelice morale da koriste baze znatno bliže Iranu, koje su već izložene napadima, ili da ograniče vreme provedeno iznad ciljnog područja.

Leteće cisterne omogućavaju F-16, F-35 i drugim avionima da poleću sa udaljenijih aerodroma, dopune gorivo iznad regiona i ostanu u vazduhu tokom dugotrajnih operacija. Njihovo raspoređivanje obično pokazuje da se priprema veći broj naleta ili napadi sa znatno udaljenijih polaznih tačaka.

Pentagon nije objavio tačan broj upućenih aviona, njihove krajnje baze niti dužinu raspoređivanja. Američka komanda očigledno pokušava da smanji količinu javno dostupnih podataka u trenutku kada Iran prati premeštanje aviona i pokušava da utvrdi koje će baze biti korišćene u narednom talasu napada.

Osam noći udara i nova blokada iranskih luka

Američke snage izvodile su vazdušne napade osam noći zaredom. Centralna komanda SAD tvrdi da je cilj operacija „kontinuirano smanjivanje iranskih vojnih kapaciteta“.

Takva formulacija obuhvata širok raspon mogućih meta, od raketnih lansera, radara, skladišta i baza do pomorske infrastrukture, puteva i mostova koji se koriste za premeštanje jedinica. Poslednji napadi pokazuju da se kampanja više ne zadržava samo na neposredno vojnim objektima.

Na jugu Irana pogođene su luke, saobraćajne veze i drugi objekti važni za funkcionisanje provincija uz Persijski i Omanski zaliv. Američka avijacija gađala je mostove i pravce kojima se povezuju obalski gradovi sa unutrašnjošću zemlje.

Sjedinjene Države su ponovo uvele i vojnu blokadu iranskih luka. Taj potez dodatno je povezao vazdušnu kampanju sa borbom za kontrolu pomorskog saobraćaja kroz Ormuski moreuz.

Kontrola nad Ormuzom postala je centralni spor između Vašingtona i Teherana nakon propasti primirja. Iran taj prolaz koristi kao najjače sredstvo pritiska na američke saveznike, dok SAD pokušavaju da obnove prolaz pod uslovima koje određuju njihove pomorske snage.

Američki napadi počeli su ponovo da dobijaju širinu operacije dugog trajanja. Osam uzastopnih noći zahteva stalno obnavljanje zaliha bombi i raketa, održavanje velikog broja aviona, raspoređivanje rezervnih posada i neprekidnu zaštitu aerodroma.

Načelnik štaba američkog ratnog vazduhoplovstva, general Kenet S. Vilsbah, potvrdio je da operacija još traje. Odbio je da govori o taktikama, lokacijama, tipovima aviona i konkretnim zadacima.

„Još uvek smo usred operacije“, rekao je Vilsbah, ostavljajući otvorenim koliko dugo Pentagon planira da održava sadašnji intenzitet udara.

General je naveo da američki piloti nastavljaju da izvršavaju zadatke i pored napada na baze u regionu. Prema njegovim rečima, jedinice su se tokom čitavog perioda nalazile pod vatrom, ali to nije zaustavilo vazdušne operacije.

„Piloti su sve vreme bili pod vatrom. Međutim, to nas nije usporilo“, izjavio je Vilsbah.

Pogođene baze se, prema njegovim tvrdnjama, brzo popravljaju. Oštećene piste, skladišni prostori, instalacije i drugi sistemi vraćaju se u funkciju kako bi avioni nastavili da poleću.

Takva brzina oporavka ne znači da iranski udari nemaju efekta. Svaki napad primorava američku vojsku da premešta avione, rasipa snage na više aerodroma, pojačava protivvazdušnu odbranu i troši dodatne presretače na rakete i dronove.

Iran udara američke baze i infrastrukturu država domaćina

Iran je paralelno sa američkom kampanjom pojačao udare na ciljeve širom Bliskog istoka. Mete nisu ograničene samo na američke objekte, već obuhvataju i infrastrukturu država koje pružaju baze, vazdušni prostor i logističku podršku Vašingtonu.

Kuvajtske vlasti saopštile su da su pogođeni postrojenje za desalinizaciju vode i objekat za proizvodnju električne energije. Napad je izazvao materijalnu štetu i požar.

Postrojenja za desalinizaciju predstavljaju posebno osetljivu metu u državama Persijskog zaliva, gde veliki deo pijaće vode dolazi iz prerade morske vode. Oštećenje takvog objekta može da izazove posledice koje daleko prevazilaze neposrednu štetu na vojnoj infrastrukturi.

Iranski napadi prijavljeni su i u Bahreinu, Kataru, Omanu i Jordanu. Sve te države imaju objekte povezane sa američkim vojnim prisustvom, od vazduhoplovnih baza i radarskih položaja do luka, skladišta i komunikacionih centara.

Bahrein ima poseban značaj zbog američkog pomorskog prisustva i objekata povezanih sa operacijama u Persijskom zalivu. Katar je domaćin velikim američkim vazduhoplovnim snagama, dok Jordan služi kao važna logistička i operativna tačka za aktivnosti prema Iraku, Siriji i širem regionu.

Oman kontroliše južnu stranu prilaza Ormuskom moreuzu i omogućava pristup aerodromima i lukama koje mogu da koriste američke snage. Svaki napad na objekte u toj zemlji neposredno ulazi u borbu za pomorski prolaz koji je postao glavni predmet sukoba.

Sukob je počeo 28. februara američkim i izraelskim napadima na Iran. Dve strane su tokom aprila postigle sporazum o prekidu vatre, ali primirje nije rešilo pitanje Ormuza niti je uklonilo uzroke zbog kojih su napadi pokrenuti.

Novi udari usledili su nakon perioda napetog zastoja. Američka blokada iranskih luka i iranski pritisak na regionalni pomorski saobraćaj ponovo su otvorili borbe većeg intenziteta.

Izrael očekuje novu fazu i razmenjuje podatke sa Vašingtonom

Izraelske odbrambene snage pripremaju se za mogućnost velike eskalacije, objavio je kanal i24NEWS pozivajući se na izvore upoznate sa procenama izraelskog vojnog i političkog rukovodstva.

Prema tim informacijama, izraelske službe primećuju znake da bi trenutna faza sukoba mogla da pređe u još intenzivniju razmenu udara. Razmatra se mogućnost da Iran ponovo direktno napadne izraelsku teritoriju.

IDF zbog toga održava povišen nivo borbene gotovosti. Protivvazdušna odbrana, vazduhoplovstvo, obaveštajne službe i druge jedinice pripremaju se za napade raketama i dronovima.

Izraelski zvaničnici istovremeno vode konsultacije sa Vašingtonom i razmenjuju obaveštajne podatke o iranskim jedinicama, lansirnim položajima i mogućim pravcima napada. Koordinacija je pojačana pošto Sjedinjene Države razmatraju dalje proširenje kampanje.

Tel Aviv ne očekuje da bi posledice novih američkih napada ostale ograničene na američke baze i iranske objekte. Izraelske procene polaze od mogućnosti da bi Teheran pokušao da proširi odgovor i na sam Izrael, posebno ako IDF ponovo neposredno učestvuje u napadima.

Poslednjih dana Iran je povećao broj napadnutih ciljeva i proširio spisak država obuhvaćenih operacijama. Američki saveznici više ne služe samo kao pozadina za rat, već su njihove baze, energetski objekti, luke i komunikacioni sistemi postali deo zone udara.

F-16 i F-35 koji se vraćaju na Bliski istok ulaze u prostor u kojem američke snage više nemaju bezbednu pozadinu. Aerodrom sa kojeg avion poleće može biti napadnut pre njegovog povratka, leteća cisterna može postati važnija meta od samog lovca, dok se operativni planovi menjaju zajedno sa svakim novim udarom na luke, baze i objekte za snabdevanje.