Sjedinjene Države ulaze u najskuplju i najosetljiviju obnovu svog nuklearnog arsenala od završetka Hladnog rata. Gotovo istovremeno, javnosti su prvi put prikazani delovi nove kopnene interkontinentalne balističke rakete Sentinel, dok Američka mornarica ubrzava razvoj naslednika rakete Trident II i prve nove nuklearne bojeve glave u skoro 40 godina.
Na papiru, reč je o dva odvojena programa. U stvarnosti, oba pripadaju istom procesu: potpunoj modernizaciji američke nuklearne trijade, koju čine kopnene interkontinentalne rakete, strateški bombarderi i balističke rakete lansirane sa podmornica.
Sentinel prvi put pred kamerama
Northrop Grumman objavio je prve fotografije dela rakete Sentinel, budućeg kopnenog oslonca američkog nuklearnog odvraćanja. Snimci prikazuju nosni deo rakete na podu testne komore u Redondo Biču u Kaliforniji, nakon završetka strukturne validacije.
Na fotografijama se vidi visoki metalni konus u industrijskom prostoru, inženjer u čistom odelu i hardver koji već na prvi pogled pokazuje razmere programa. Kompanija je uz slike objavila kratko saopštenje da se testiranja nastavljaju po planu, ali same fotografije nose veću poruku: Sentinel više nije samo projekat u dokumentima, već fizički sistem koji prolazi prve velike inženjerske provere.
Prvi let rakete planiran je za 2027. godinu. Pre toga mora biti potvrđeno da najosetljiviji delovi konstrukcije mogu da izdrže uslove lansiranja iz podzemnog silosa.
Naslednik rakete koja čuva Ameriku od 1970. godine
Sentinel treba da zameni Minuteman III, interkontinentalnu balističku raketu koja se nalazi u pripravnosti u podzemnim silosima širom Montane, Severne Dakote, Vajominga, Kolorada i Nebraske još od 1970. godine. Time je Minuteman III najstarije strateško nuklearno oružje koje su SAD neprekidno držale u operativnoj službi.
Tokom pet decenija, raketa je više puta popravljana, modernizovana i produžavan joj je vek. Menjana je elektronika, obnavljani su sistemi, produžavana je upotrebljivost infrastrukture. Na kraju je američko Ratno vazduhoplovstvo zaključilo da dalja produženja više nisu realno rešenje.
Program Sentinel podrazumeva novu raketu, obnovljene silose, nove centre za kontrolu lansiranja, nove komandne mreže i modernu proizvodnu bazu. Oko 400 raketa Sentinel trebalo bi da zameni Minuteman III u istoj širokoj mreži silosa u pet američkih država, ali ti silosi ne mogu jednostavno da prime novo oružje bez duboke rekonstrukcije.
Nosni deo kao mozak rakete
Prikazani deo Northrop Grumman naziva integrisanim prednjim delom. U njemu se nalaze sistem za povratak korisnog tereta i modul za kontrolu položaja posle rada buster faze. Tu su smešteni navođenje, navigacija i elementi koji funkcionišu kao mozak rakete.
Kada se raketni motori Sentinela potroše i odvoje u prvim minutima leta, ovaj sklop preuzima kontrolu nad putanjom. Koristi ugrađene senzore, računare i male manevarske potisnike kako bi usmerio vozilo za povratak kroz gornje slojeve atmosfere ka cilju. Korekcije se obavljaju pre odvajanja bojeve glave i njene završne faze.
Zato je akustički test bio važan. Lansiranje iz podzemnog silosa stvara ogromno opterećenje. Mlaz raketnog motora proizvodi snažne zvučne talase koji se odbijaju kroz betonsku cev i mogu da oštete osetljivu elektroniku i mehaničke sklopove.
Test u velikom akustičkom objektu Northrop Grummana u Redondo Biču simulirao je takve uslove. Nosni deo bio je okružen nizom sistema koji generišu akustičko okruženje slično onome koje raketa trpi prilikom stvarnog paljenja u silosu. Nacionalna laboratorija Lorens Livermor sarađivala je na parametrima testa, što je važno jer je ta laboratorija zadužena za vozilo za povratak u atmosferu i nuklearni paket koji ono nosi. To znači da se test sprovodi po standardima nuklearnog oružja, a ne samo po klasičnim vazduhoplovnim kriterijumima.
Isti objekat u Redondo Biču ranije je korišćen za akustičku validaciju svemirskog teleskopa Džejms Veb, satelita nacionalne bezbednosti i komercijalnih satelita. Northrop Grumman je nedavno uložio više od milion dolara u prelazak sa analognih na digitalne sisteme upravljanja, čime je povećana preciznost generisanja akustičnih profila i prikupljanja podataka.
Program sa ogromnim troškovima i političkim pritiskom
Sentinel je poslednjih godina prošao kroz ozbiljne potrese. Godine 2023. aktiviran je mehanizam Nan-Mekardi, koji obavezuje Pentagon da obavesti Kongres kada troškovi velikog odbrambenog programa porastu više od 25 odsto iznad prvobitne osnove.
To je pokrenulo formalnu reviziju: da li nastaviti Sentinel ili ga otkazati. Ratno vazduhoplovstvo je u julu 2023. potvrdilo da ne postoji pristupačna alternativa ako SAD žele da zadrže kopneni deo nuklearne trijade. Kongresna kancelarija za budžet zatim je procenila da bi ceo program, zajedno sa rekonstrukcijom stotina podzemnih silosa i prateće infrastrukture, mogao da košta više od 140 milijardi dolara tokom životnog veka. Ratno vazduhoplovstvo i Northrop Grumman osporavaju takvu procenu.
Mornarica sprema Trident II D5LE2
Dok Ratno vazduhoplovstvo obnavlja kopneni deo trijade, Američka mornarica ulazi u sledeću fazu modernizacije pomorskog nuklearnog odvraćanja. Prema podacima Izvršnog odbora za strateške sisteme Američke mornarice, glavni programi su Trident II D5 Life Extension 2, odnosno D5LE2, i nova bojeva glava W93/Mk7.
Sadašnji Trident II D5 uveden je u službu na podmornicama klase Ohio 1990. godine i važi za jednu od najpouzdanijih balističkih raketa lansiranih sa podmornica. Prethodni program produženja veka modernizovao je elektroniku i navođenje, omogućavajući verziji D5LE da ostane operativna tokom 2040-ih.
Međutim, mornarica ocenjuje da dalja nadogradnja više nije dovoljna. Starenje komponenti, zastarelost delova i zahtevi nove klase podmornica Columbia traže dublju promenu. D5LE2 je zamišljen kao hibridni dizajn: zadržava proverene pogonske komponente, ali dobija redizajniranu avioniku, navođenje i sistemsku arhitekturu.
Program je 2025. prošao prekretnicu B i ušao u fazu inženjerskog i proizvodnog razvoja. Početno uvođenje u flotu planirano je za fiskalnu 2039. godinu.
W93/Mk7: prva nova američka bojeva glava u skoro četiri decenije
Uporedo sa raketom, američka Mornarica i Nacionalna administracija za nuklearnu bezbednost razvijaju W93/Mk7, prvi novi program nuklearne bojeve glave pokrenut u skoro 40 godina.
Javno je dostupno malo tehničkih detalja, ali se očekuje da W93 zameni zastarele elemente postojećih zaliha i obezbedi modernu bojevu glavu kompatibilnu sa budućim raketama lansiranim sa podmornica. Program je povezan i sa britanskim podmornicama klase Dreadnought kroz dugogodišnju stratešku saradnju SAD i Ujedinjenog Kraljevstva.
Podmornice sa balističkim raketama smatraju se najpreživljivijim delom nuklearne trijade, jer mogu dugo da ostanu skrivene pod vodom i mnogo su teže za otkrivanje ili uništenje od kopnenih silosa i bombardera na aerodromima.
Kako podmornice klase Columbia budu zamenjivale klasu Ohio, Mornarica ulaže i u infrastrukturu. Objekat za testiranje strateških sistema naoružanja na kopnu dostigao je punu operativnu sposobnost krajem 2024. godine, kako bi se buduće nadogradnje sistema Trident proveravale pre uvođenja u flotu. Dodatni inženjerski i proizvodni kapaciteti proširuju se na lokacijama strateškog naoružanja na Floridi, u Džordžiji i Vašingtonu.
Izvršni odbor za strateške sisteme istovremeno preuzima šire zadatke, uključujući konvencionalno hipersonično oružje brzog udara i predloženu krstareću raketu sa nuklearnim lansiranjem sa mora. D5LE2 zato nije zamišljen kao novi strateški koncept, već kao način da najpouzdaniji deo američkog nuklearnog odvraćanja ostane upotrebljiv kroz eru klase Columbia i posle nje.
