Francuska decenijama nije imala samo vojno prisustvo u Africi, već i povlašćen položaj na tržištu naoružanja svojih nekadašnjih kolonija. Taj sistem se poslednjih godina ubrzano raspada, dok države koje su se oslanjale na Pariz sve češće nabavljaju vojnu tehniku iz Rusije i Kine. Posebno je zanimljivo što Peking više ne osvaja kupce isključivo niskom cenom, već i vrstama naoružanja koje ranije nije masovno izvozio na afrički kontinent.
Kineski proizvođači godinama su snabdevali afričke armije pešadijskim oružjem, oklopnim transporterima, kamionima i artiljerijom. Danas se među njihovim kupcima pojavljuje sve veća potražnja za raketnim sistemima protivvazdušne odbrane, udarnim bespilotnim letelicama i opremom za elektronsko ratovanje. Promena je posebno izražena u Sahelu, gde su Mali i Burkina Faso prekinuli raniju vojnu saradnju sa Francuskom i okrenuli se drugim partnerima.
Razmere pomeranja potvrđuju i podaci Stokholmskog instituta SIPRI za period 2021-2025. godine. Sjedinjene Države učestvovale su sa 19 odsto u afričkom uvozu glavnih kategorija naoružanja, Kina sa 17, Rusija sa 15, a Francuska sa svega 8,3 odsto. U podsaharskoj Africi Kina je već najveći dobavljač, sa udelom od 22 odsto, ispred Rusije i Turske.
Kineska PVO ulazi u Mali i Burkinu Faso
Tokom aprila 2026. godine u vojnom konvoju u Maliju primećena su četiri kineska sistema Yitian-L, koje su stručnjaci kompanije Janes identifikovali na osnovu dostupnih snimaka. Reč je o mobilnom protivvazdušnom sistemu kratkog dometa, opremljenom raketama TY-90, namenjenom presretanju helikoptera, niskoletećih aviona i bespilotnih letelica. Njegovo pojavljivanje predstavlja značajno proširenje kineskih isporuka Maliju, koji se već oslanja na rusku vojnu tehniku.
Još upečatljiviji primer stigao je iz susedne Burkine Faso. Početkom septembra predsednička administracija objavila je snimke raketnih gađanja na kojima su prepoznati radar i lanser kineskog sistema Sky Dragon 30, koji proizvodi državna korporacija Norinco. Sistem koristi vođene protivvazdušne rakete deklarisanog dometa do 30 kilometara i namenjen je zaštiti važnih objekata i vojnih jedinica od napada iz vazduha.
Burkina Faso je tokom 2024. i 2025. nabavila i kineska borbena vozila VN22B i WMA301, oklopne transportere WZ-551, višecevne raketne sisteme SR5 i samohodne minobacače PLL-05. Peking tako postepeno postaje dobavljač čitavog spektra kopnenog naoružanja, od transportnih sredstava do raketne artiljerije i protivvazdušne odbrane.
Wing Loong II osvaja afričko nebo
Najveća promena u kineskom vojnom izvozu možda se ipak vidi u prodaji udarnih bespilotnih letelica. Obala Slonovače je u avgustu predstavila kineske dronove Wing Loong II, nabavljene na osnovu ugovora zaključenog u junu 2024. godine sa kompanijom CATIC. Nigerija je ranije naručila osam ovih letelica, od kojih su prve četiri isporučene njenom ratnom vazduhoplovstvu.
Wing Loong II, proizvod kompanije Chengdu Aircraft Industry Group, pripada kategoriji bespilotnih letelica za dugotrajno izviđanje, nadzor i precizne napade. Raspon krila iznosi 20,5 metara, dužina približno 11 metara, a maksimalna operativna visina oko 9.000 metara. U zavisnosti od konfiguracije i opterećenja, može da ostane u vazduhu duže od 20 sati i ponese do približno 480 kilograma naoružanja na šest spoljnih nosača.
Naoružanje obuhvata vođene rakete vazduh-zemlja AR-1, rakete Blue Arrow 7 i precizno vođene bombe serije FT. Elektrooptički i infracrveni senzori, uz mogućnost upotrebe radara sa sintetičkom aperturom, omogućavaju izviđanje i napade u različitim vremenskim uslovima. Za afričke države koje se suočavaju sa pobunjeničkim grupama na velikim i teško pristupačnim teritorijama, takve letelice omogućavaju dugotrajan nadzor i napade bez angažovanja borbenih aviona sa posadom.
Kineske bespilotne letelice porodica Wing Loong i CH-4 već su prisutne u Alžiru, Egiptu, Maroku, Etiopiji i Demokratskoj Republici Kongo. Egipat je, prema dostupnim izveštajima, zainteresovan i za deset mlaznih bespilotnih letelica WJ-700, čija se vrednost procenjuje na približno 400 miliona dolara. Time kineska ponuda postepeno prelazi sa klasičnih propelerskih dronova na brže i složenije bespilotne borbene platforme.
Rusija prodaje teške lovce, Kina širi ponudu
Dok Kina osvaja sve veći deo tržišta bespilotnih sistema i PVO, Rusija nastavlja da izvozi teške borbene avione i drugu složenu vojnu tehniku. Krajem oktobra potvrđeno je da je Etiopija preuzela prvu seriju lovaca Su-35, a istovremeno je najavljena nabavka ruskih protivvazdušnih sistema S-400. Dolazak Su-35 u Etiopiju već je otvorio pitanje daljeg naoružavanja u regionu, posebno zbog interesa Egipta za kineske lovce J-10C.
Ruski i kineski proizvođači pritom ne nastupaju isključivo kao međusobni konkurenti. Njihove ponude u brojnim afričkim državama dopunjuju jedna drugu, naročito kada kupci već koriste ruske avione i artiljeriju, a nove potrebe za bespilotnim letelicama ili mobilnom PVO rešavaju kupovinom kineskih sistema.
Peking širi prisustvo i izvan samih ugovora o prodaji. Norinco je otvorio regionalno predstavništvo u Dakaru, glavnom gradu Senegala, dok je u nigerijskoj državi Bauči uspostavljen zajednički servisni centar za održavanje i popravku vojne tehnike. Centar obezbeđuje rezervne delove, remont opreme i obuku lokalnog tehničkog osoblja.
Ovakav pristup omogućava afričkim armijama da deo održavanja obavljaju na sopstvenoj teritoriji, bez stalnog slanja opreme u inostranstvo. Za kineske proizvođače to istovremeno znači dugoročne ugovore o snabdevanju, servisiranju i modernizaciji već isporučenog naoružanja. Francuska se tako suočava sa konkurencijom koja više ne nudi samo alternativne dobavljače, već i kompletnu tehničku podršku za njihovu opremu.
