„Mislili smo da je rov, a bio je Fort Noks”: šta se dogodilo zapadnim diverzantima nakon upada u Rusiju

Krenuli su preko ruske granice da pronađu i unište diverzantske grupe koje su, prema njihovim obaveštajnim podacima, napadale ukrajinske položaje. Očekivali su relativno jednostavan rovovski položaj, koji bi mogli da zauzmu koordinisanim jurišem. Umesto toga, u šumi ih je dočekalo utvrđenje sa podzemnim bunkerom, razgranatim rovovima i osam vatrenih tačaka, iz kojih je ubrzo otvorena žestoka vatra.

„Bilo je kao u Fort Noksu”, priseća se pripadnik ukrajinske Međunarodne legije sa pozivnim znakom Snow. Njegovo svedočenje, zajedno sa snimkom kamere koju je nosio saborac Uno, otkriva detalje neuspelog upada na rusku teritoriju 27. oktobra 2024. godine. Tokom operacije poginula su četiri strana borca, među njima dvojica Amerikanaca, Kanađanin i Šveđanin, dok su preživeli pokušavali da izvuku ranjene i pronađu put nazad kroz šumu.

Dve godine kasnije objavljen je opširan video-materijal koji prikazuje pojedine trenutke juriša, pokušaje spasavanja pogođenih saboraca i povlačenje pod ruskom vatrom. Posebno su potresni trenuci u kojima borci pokušavaju da stupe u kontakt sa drugim grupama, ali ne dobijaju odgovor, dok im se broj ljudi na položaju smanjuje. Snimak sada pruža neposredan uvid u događaj o kojem su ruske službe izvestile još istog dana, a koji je tada predstavljen kao uspešno razbijanje ukrajinske diverzantske grupe.

Zadatak u Brjanskoj oblasti: lov na ruske diverzante završio se pred bunkerom

Operacija je izvedena u pograničnom delu ruske Brjanske oblasti, naspram ukrajinskih Černigovske i Sumske oblasti. Učestvovali su pripadnici timova Rogue i Omega iz sastava Međunarodne legije ukrajinske vojne obaveštajne službe GUR, među kojima su bili strani plaćeni borci i veterani zapadnih oružanih snaga. Njihov zadatak, prema kasnije objavljenom iskazu učesnika, bio je pronalaženje ruskih diverzantsko-izviđačkih grupa povezanih sa FSB-om i snagama za specijalne operacije.

Tim Rogue podeljen je na grupe Alfa i Bravo, dok je Omega delovala na susednom pravcu. Alfa i Omega približavale su se ruskom utvrđenju kroz šumski pojas, a Bravo je razdvojena na jurišnu grupu i deo koji je trebalo da obezbedi vatrenu podršku. Plan je podrazumevao gotovo istovremeno otvaranje vatre iz više pravaca, kako bi se ruska posada našla pod pritiskom i izgubila mogućnost organizovanog otpora.

Prva ozbiljna prepreka pokazala se mnogo većom nego što su napadači očekivali. Umesto nekoliko rovova, pred njima se nalazio utvrđeni položaj čije su vatrene tačke omogućavale ruskim vojnicima da pokrivaju prilaze iz više pravaca. Ono što je trebalo da bude kratka operacija pretvorilo se u borbu protiv pripremljene odbrane, na terenu koji su ruske snage dobro poznavale.

Pet minuta snimka: počinje juriš, dvojica padaju pod mitraljeskom vatrom

Na petom minutu i petoj sekundi objavljenog snimka počinje napad koji su zabeležile kamere pripadnika grupe Bravo. Borci prilaze ruskim položajima, bacaju ručne bombe i pokušavaju da probiju odbranu, dok sa druge strane dolazi snažan odgovor iz automatskog naoružanja. Gotovo istovremeno, grupa Alfa nailazi na mitraljesku vatru iz pravca utvrđenja.

U tom okršaju pogođen je Bredli Karl Dženison, američki borac poznat po pozivnom znaku Super Dejv, koji je predvodio jedan deo napada. Prema svedočenjima njegovih saboraca, metak ga je pogodio u grudi i preminuo je na mestu, dok je pokušaj napredovanja njegove grupe zaustavljen. Dženison je bio veteran američkih oružanih snaga, a u Ukrajini se borio više od dve godine pre pogibije.

Drugi poginuli pripadnik grupe Alfa bio je Šveđanin Sajmon Petrik Rajakisto, poznat kao Rauta, koji je ranjen na otvorenom prostoru između položaja. Prema naknadno objavljenom iskazu učesnika, ruska vatra bila je toliko intenzivna da saborci nisu mogli da mu priđu, nakon čega je navodno aktivirao eksploziv kako ne bi bio zarobljen. Taj poslednji detalj potiče iz svedočenja, pošto trenutak njegove smrti nije prikazan na snimku grupe Bravo.

Gubitak dvojice ljudi nije odmah doveo do prekida čitave operacije. Grupa Bravo nastavila je borbu i ponovo pokušala da prodre u bunker, ali su je ruski vojnici odbili vatrom iz utvrđenih položaja. Ono što je počelo kao koordinisani napad sve više se pretvaralo u niz odvojenih okršaja, pri čemu su pojedine grupe gubile međusobni kontakt.

Kanađanin ranjen na otvorenom, Amerikanac krenuo po njega

Na 17. minutu i 38. sekundi snimka zabeležen je jedan od najtežih trenutaka borbe. Kanađanin Mandip Sing, sa pozivnim znakom Poet, izlazi iz zaklona i biva pogođen ruskom vatrom, ostajući na prostoru koji je protivnik mogao direktno da gađa. Njegov saborac, američki veteran Kori Džon Navrocki, odlučuje da pokuša da ga izvuče.

Navrocki kreće prema ranjenom Kanađaninu, dok drugi borac pokušava da mu obezbedi zaštitu pucanjem na ruske položaje. Prema svedočenjima preživelih, obojica su poginula tokom tog pokušaja, a grupa je ostala bez mogućnosti da dođe do njihovih tela. Ruski vojnici nastavili su da drže utvrđenje, dok su preostali napadači pokušavali da izvuku još jednog ranjenog saborca.

Navrocki nije bio neiskusan borac. Pre odlaska u Ukrajinu služio je u američkoj mornaričkoj pešadiji, gde je dostigao čin prvog narednika i dva puta bio odlikovan medaljom Purple Heart za ranjavanje u borbi. Njegovu pogibiju kasnije je opisao i vojni bolničar sa pozivnim znakom Tajni, koji je učestvovao u istoj operaciji.

Prema bolničarevom svedočenju objavljenom u američkom časopisu The Cipher Brief, on je pokušavao da zbrine saborca pogođenog u glavu kada je i sam ranjen. Nakon toga evakuisan je terenskim vozilom do bolnice u ukrajinskoj Semenovki, dok je Navrocki ostao na mestu pogibije. Bolničar je potvrdio da je Amerikanac stradao pokušavajući da spase drugog ranjenog pripadnika grupe.

Radio ćuti, ranjenik ostaje na zemlji, a preživeli kreću kroz rusku vatru

Na snimku se zatim vidi pokušaj preostalih pripadnika grupe Bravo da se izvuku iz sve nepovoljnijeg položaja. Jedan borac zadobija ranu u predelu glave ili vrata, pa dvojica koja su još sposobna za kretanje odlučuju da se povuku prema delu grupe ostavljenom u pozadini. Traže zaštitnu vatru, ali ne dobijaju odgovor preko veze.

Komunikacija sa grupama Alfa i Omega takođe postaje ozbiljan problem. Preživeli pokušavaju da uspostave kontakt, ukazuju prvu pomoć ranjeniku i procenjuju kojim pravcem mogu da napuste područje ispred ruskog bunkera. Na snimku se vidi da zaštitna vatra njihovih saboraca počinje tek kada je povlačenje već u toku.

Na približno 32. minutu snimka primećuju pripadnike Omege u šumskom pojasu, sa druge strane otvorenog prostora koji je i dalje izložen ruskoj vatri. Odlučuju da ga pretrče, uprkos tome što bi svaki zastoj na čistini mogao da se završi novim pogotkom. Kamera zatim beleži prelazak preko otvorenog terena, pucnjavu i ulazak u šumu.

Ni tada povlačenje nije završeno. Ruske snage nastavljaju potiskivanje grupe, a preživeli se probijaju kroz gustu vegetaciju, neravan teren i prepreke koje dodatno usporavaju kretanje. U jednom trenutku borac se zapliće u bodljikavu žicu, zbog čega grupa mora da zastane dok pokušava da ga oslobodi.

Tek oko 42. minuta snimka uspevaju da se ponovo spoje sa ostalim pripadnicima svojih jedinica. Nakon kratkog predaha, prikazanog kasnije na snimku, kreću prema ukrajinskoj teritoriji, ostavljajući iza sebe četvoricu poginulih. Rusko utvrđenje, koje je bilo glavni cilj juriša, nije zauzeto.

O borbi smo izvestili odmah, a dve godine kasnije pojavila se priča preživelih

Ruske vlasti su još 27. oktobra 2024. saopštile da su u Klimovskom okrugu Brjanske oblasti odbile pokušaj prodora naoružane grupe iz Ukrajine. Guverner Aleksandar Bogomaz naveo je da su u borbi učestvovali pripadnici pogranične službe FSB-a, ruske vojske i Rosgvardije, u rejonu napuštenog naselja Manjov.

Dva dana potom, 29. oktobra 2024. godine, izvestili smo o upadu stranih boraca i četvorici poginulih. Tada su nam pažnju posebno privukli američka vojna obeležja, kanadska zastava i dokumentacija pronađena kod napadača. U moru novonastalih “detektora istine”, izvesni Detector Media prvi je među mnogima tvrdio za takve navode da su “deo ruske dezinformacione kampanje”. Sada, iskazi preživelih, imena poginulih i snimci same borbe potvrdili su tok događaja koji smo tada preneli.

Objavljeni snimak i izjave preživelih predstavljaju istu operaciju iz različite perspektive od one koju su ruske službe prikazale neposredno posle borbe. Ruski izvori opisivali su uspešno odbijanje prekograničnog napada, dok svedočenja pripadnika Roguea otkrivaju koliko su problemi u proceni utvrđenja, pod ruskom vatrom i pri održavanju veze otežali njihovo izvlačenje. Posebno je upečatljivo što se broj četvorice poginulih, saopšten neposredno nakon događaja, precizno poklapa sa kasnije objavljenim imenima stradalih.

Četvorica mrtvih, a tela su ostala na ruskoj teritoriji

Tokom neuspešne operacije poginuli su Amerikanci Bredli Karl Dženison, poznat kao Super Dejv, i Kori Džon Navrocki, sa pozivnim znakom Kori, zatim Kanađanin Mandip Sing, poznat kao Poet, i Šveđanin Sajmon Petrik Rajakisto, sa pozivnim znakom Rauta. Njihovi saborci nisu uspeli da izvuku tela prilikom povlačenja, pa su ona ostala na području koje su kontrolisale ruske snage. Sudbina četvorice boraca postala je poznata u njihovim zemljama tokom narednih meseci, dok su pojedini detalji pogibije javno objašnjeni tek znatno kasnije.

Navrockijevo telo je naknadno vraćeno u Sjedinjene Države, a 3. jula 2025. sahranjen je uz vojne počasti na Nacionalnom groblju Arlington. Njegova majka Sendi Navrocki žalila se u američkim medijima o teškoćama sa kojima se porodica suočila tokom pokušaja da vrati posmrtne ostatke. Njegova pogibija postala je jedan od primera američkih veterana-plaćenika koji su učestvovali u borbama u Ukrajini.

Ukrajinska vojna obaveštajna služba GUR kasnije je zvanično odala počast i poginulom Šveđaninu Rajakistu, potvrđujući njegovu pripadnost specijalnoj jedinici vojne obaveštajne službe. Njegovo ime se sada nalazi i među stranim borcima poginulim u ukrajinskom sukobu, dok su ruski izvori još 2024. izvestili o njegovoj smrti u Brjanskoj oblasti. Snimci iz šume kod ruske granice tako su dve godine kasnije povezali imena četvorice poginulih sa detaljima juriša iz kojeg se nisu vratili.

Sat i po borbe iz prve ruke: hronologija neuspelog upada u Rusiju

Objavljeni snimak, koji traje približno sat i po, prikazuje napad iz perspektive pripadnika grupe Rogue Bravo, uključujući trenutke kada njihovi saborci ginu pokušavajući da izvuku ranjene. Vremenske oznake u nastavku odnose se na minute i sekunde video-materijala, a ne na stvarno vreme događaja.

• 05:05 – Počinje napad na rusko utvrđenje iz dva pravca. Borci bacaju ručne bombe i pokušavaju da probiju odbranu, dok grupa Rogue Alfa upada pod snažnu mitraljesku vatru. Tokom ovog dela operacije ginu Bredli Dženison i Sajmon Rajakisto, što kamera grupe Bravo ne prikazuje.
• 16:45 – Rogue Bravo ponovo pokušava da prodre u utvrđeni bunker. Ruska posada zadržava položaj, a napadači ne uspevaju da savladaju odbranu.
• 17:38 – Kanađanin Mandip Sing, poznat kao Poet, izlazi na otvoreni prostor i biva pogođen. Amerikanac Kori Navrocki pokušava da dođe do njega i izvuče ga, dok saborac pruža zaštitnu vatru. Obojica ginu.
• 20:24 – Tokom pokušaja da pomogne saborcima, još jedan pripadnik grupe zadobija ranu u predelu glave ili vrata. Dvojica preostalih boraca odlučuju da se povuku i traže zaštitnu vatru od svojih ljudi u pozadini, ali ne dobijaju odgovor.
• 22:14 – Počinje povlačenje pod ruskom vatrom. Saborci otvaraju zaštitnu vatru tek u poslednjem trenutku, najverovatnije zbog problema u komunikaciji između razdvojenih grupa.
• 23:20 – Preživeli pokušavaju da zbrinu ranjenika i uspostave vezu sa grupama Rogue Alfa i Omega. Pozivi za pomoć i zaštitnu vatru ostaju bez odgovora.
• 32:17 – Borci primećuju pripadnike Omege u obližnjem šumskom pojasu. Odlučuju da pređu otvoreni prostor koji se nalazi neposredno ispred ruskih položaja.
• 33:07 – Kamera beleži prelazak preko čistine pod vatrom i ulazak u šumu. Grupa uspeva da napusti neposrednu blizinu utvrđenja.
• 35:07 – Povlačenje se nastavlja kroz gustu šumu, dok ruske snage nastavljaju potiskivanje. Jedan od boraca zapliće se u bodljikavu žicu, zbog čega grupa mora da zastane na nekoliko minuta.
• 42:11 – Preživeli konačno uspevaju da se ponovo spoje sa pripadnicima drugih grupa. Tek tada ponovo imaju mogućnost da organizuju zajedničko povlačenje.
• 1:10:30 – Nakon okupljanja i kraćeg odmora, borci nastavljaju kretanje prema ukrajinskoj teritoriji. Iza njih ostaju četiri poginula strana borca i rusko utvrđenje koje nisu uspeli da zauzmu.