Kina testira novi avion za rano upozoravanje i komandovanje KJ-3000, platformu koju zapadni vojni krugovi sve češće opisuju kao mogući najmoćniji „leteći radar“ na svetu. Posebnu pažnju izaziva njegova predviđena sposobnost otkrivanja aviona sa malom radarskom uočljivošću, što direktno pogađa jednu od ključnih prednosti američke i savezničke avijacije.
Prema nedavnom izveštaju Pentagona, razvoj KJ-3000 deo je šireg kineskog širenja vazdušnih senzorskih i komandnih sposobnosti. Takve letelice nisu samo radari u vazduhu, već multiplikatori sile: povezuju lovce, bombardere, brodove, satelite, dronove i kopnene sisteme u jedinstvenu mrežu za otkrivanje, praćenje i uništavanje ciljeva.
KJ-3000 se trenutno nalazi u fazi letnih ispitivanja, sa dva poznata prototipa. Razvijen je na bazi domaćeg teškog transportnog aviona Y-20B, koji je trenutno najveći vojni transportni avion u serijskoj proizvodnji na svetu. Upravo ta osnova daje novom kineskom sistemu prostor, nosivost i električnu snagu za opremu koju manji avioni ne mogu da prime.
KJ-500 kao osnova kineske prednosti
Kina već ima snažnu poziciju u ovoj oblasti zahvaljujući avionu KJ-500, koji se proizvodi u većim razmerama nego nekoliko narednih svetskih sistema iste klase zajedno. Njegove mogućnosti uglavnom se porede sa američkim E-7, avionom koji američko ratno vazduhoplovstvo tek planira da uvede kao zamenu za zastarele E-3 Sentry.
E-3 potiče još iz vremena Hladnog rata i u američkom vojnom vrhu sve češće se ocenjuje kao nedovoljno sposoban za moderni sukob na Pacifiku. Problem za Vašington je što su E-7 i KJ-500 znatno manji od E-3 i nose manje senzore. Američki naslednik E-3 slične veličine ne očekuje se, pre svega zbog ogromnih troškova.
Tu se pojavljuje KJ-3000. On je po dimenzijama mnogo bliži velikim platformama, ali sa savremenom digitalnom arhitekturom i novim senzorima. Očekuje se da neće zameniti KJ-500, već da će ga dopuniti u takozvanoj kombinaciji „visoko-nisko“: veliki, skuplji i snažniji KJ-3000 za ključne sektore i dugotrajne misije, a KJ-500 kao brojnija i operativno fleksibilnija platforma.
Digitalni radar i pokrivanje od 360 stepeni
Najvažnija promena nije samo veličina aviona, već radarska arhitektura. Umesto klasičnog faznog radarskog sistema sa tri panela, KJ-3000 koristi naprednu konformnu digitalnu arhitekturu koja treba da obezbedi pravo pokrivanje od 360 stepeni, uz bolju osetljivost i obradu podataka.
Novi hibridni sistem praćenja koristi rotirajuću kupolu sa AESA radarima. Time se maksimizira veličina antene sa jednim velikim otvorom blende, što je posebno važno za otkrivanje slabo uočljivih ciljeva na ekstremnim daljinama. Sistem istovremeno omogućava pretragu celog prostora oko letelice i fokusiranje dodatne energije na kritične sektore elektronskim upravljanjem snopa.
Pentagon navodi da bi KJ-3000 mogao biti prvi svetski avion za rano upozoravanje i komandovanje izgrađen oko nove digitalne radarske arhitekture. Uz to se pominju napredne veze za prenos podataka, pasivna identifikacija ciljeva i sofisticirane funkcije protiv ometanja.
U praksi, to znači da KJ-3000 nije samo osmatrač. On treba da postane centralni čvor kineske mreže za borbeno odlučivanje, gde se podaci iz više izvora spajaju u jednu sliku bojnog prostora. Takav sistem omogućava da lovci, brodovi, sateliti, dronovi i drugi avioni za rano upozoravanje ne rade kao odvojene platforme, već kao delovi iste mreže.
Lov na stelt ciljeve
Jedan od glavnih fokusa dizajna, prema dostupnim informacijama, jeste otkrivanje aviona sa malom radarskom uočljivošću. Kineski izvori povezani sa programom govorili su o zahtevima za detekciju stelt ciljeva na daljinama većim od 360 kilometara. To bi predstavljalo veliko poboljšanje u odnosu na prethodne sisteme.
Upravo taj deo najviše brine zapadne planere. Američka strategija na Pacifiku u velikoj meri se oslanja na stelt avione, udare sa distance i sposobnost da se prodre kroz protivničku mrežu protivvazdušne odbrane. Kineski KJ-3000, ako ispuni očekivanja, mogao bi da smanji prostor za takvu taktiku, jer bi avioni male uočljivosti bili otkriveni ranije i uvedeni u kineski lanac praćenja i dejstva.
Veći trup Y-20 ne donosi samo prostor za radar. Omogućava i smeštaj većeg broja podsistema, veće posade, snažnije računarske opreme i više energije za rad senzora. To direktno utiče na domet, procesorsku snagu, komandovanje i kontrolu, kao i na sposobnost rada u složenom elektronskom okruženju.
Dugotrajne misije i podrška nosačima
Očekuje se da će KJ-3000 dobiti sondu za dopunu goriva u vazduhu. To je važan detalj, jer omogućava dugotrajne misije nadzora i stalno pokrivanje komandovanja i kontrole na velikim udaljenostima. Takva sposobnost posebno je važna za podršku kineskim grupama nosača aviona, kao i operacijama lovaca i bombardera dugog dometa.
Kina time ne gradi samo jedan novi avion, već infrastrukturu za rat na velikim udaljenostima. KJ-3000 bi mogao da prati vazdušni prostor daleko od kineske obale, da povezuje pomorske i vazdušne snage i da obezbedi komandnu sliku tamo gde klasični kopneni radari više nisu dovoljni.
Ulazak KJ-3000 u službu očekuje se krajem 2020-ih ili početkom 2030-ih. Taj vremenski okvir posebno je zanimljiv jer bi se mogao poklopiti sa uvođenjem prvih kineskih lovaca šeste generacije. Prema procenama iz materijala, Kina bi u toj oblasti mogla da predvodi svet sa više od decenije prednosti u uvođenju takvih aviona u operativnu upotrebu.
