Prvi put od 1988: Američki razarač topom od 127 mm napao iranski brod kod Ormuskog moreuza

Američka mornarica upotrebila je palubni top protiv drugog broda prvi put od 1988. godine. Razarač klase „Arleigh Burke“ USS Spruance otvorio je vatru iz glavnog topa Mk 45 kalibra 127 milimetara na iranski teretni brod „Touska“ 19. aprila u blizini Ormuskog moreuza.

Prema dostupnim podacima, granate su pogodile mašinski prostor kontejnerskog broda, onesposobivši ga bez potapanja. Nakon toga, specijalne snage su se iskrcale sa desantnog broda, zauzele plovilo i privele posadu. Incident je usledio u kontekstu američke pomorske blokade Irana i zaoštrene situacije u Persijskom zalivu.

Portal TWZ navodi da je ovo prvi potvrđeni slučaj u gotovo četiri decenije da je američki ratni brod koristio palubni top protiv drugog broda. Poslednji takav događaj zabeležen je 18. aprila 1988. godine tokom operacije „Praying Mantis“, takođe u Persijskom zalivu.

Tada su krstarica USS Wainwright, razarač-pratnja USS Bagley i fregata USS Simpson otvorili vatru na iransku brzu napadnu korvetu IRIS Joshan. Američki brodovi su kombinovali protivbrodske rakete i topove kalibra 127 mm i 76 mm, dok je iranski brod prethodno lansirao raketu „Harpoon“ koja je promašila cilj. Oštećeni „Joshan“ je potom potopljen artiljerijskom vatrom.

Operacija „Praying Mantis“ bila je deo šire operacije „Ernest Will“, započete 1987. godine kako bi se kuvajtski tankeri, preimenovani pod američku zastavu, pratili i štitili od napada tokom završne faze iransko-iračkog rata. Povod za direktan sukob bio je udar američke fregate USS Samuel B. Roberts na iransku minu 14. aprila 1988. godine, kada je eksplozija probila veliki deo trupa i teško ranila deset mornara. Uprkos ozbiljnim oštećenjima, brod je zahvaljujući naporima posade ostao na površini.

Američki odgovor 1988. bio je snažan. U jednodnevnoj operaciji uništene su dve iranske platforme za nadzor, potopljena su dva broda i teško oštećen još jedan. To je bio najveći površinski sukob američke mornarice od Drugog svetskog rata i jedini put da je američka mornarica razmenila protivbrodske rakete sa protivnikom.

U poređenju sa tim događajima, incident sa „Touskom“ ima drugačiji karakter. Iranski brod bio je nenaoružan civilni teretni brod koji je, prema američkim navodima, pokušao da izbegne pomorsku blokadu iranskih luka. Za razliku od 1988. godine, kada je došlo do razmene vatre sa ratnim brodom, ovog puta meta je bilo trgovačko plovilo koje nije pružalo oružani otpor.

Teheran je incident nazvao piratstvom i optužio Vašington za kršenje primirja. Iranske vlasti zahtevaju povratak broda i posade i zapretile su odgovorom, iako do sada nije došlo do otvorene eskalacije. Istovremeno, u iranskim političkim krugovima događaj je dodatno otežao mogućnost povratka pregovorima, uprkos produženju roka za prekid vatre sa američke strane.

U kontekstu blokade, Iran je ponovo zatvorio Ormuski moreuz za neovlašćene brodove. Prema pojedinim izveštajima, Kina je rasporedila tri broda u Omanski zaliv radi praćenja i zaštite svojih trgovačkih plovila. To otvara pitanje da li će američke snage moći da nastave sa presretanjem i kontrolom brodova u situaciji u kojoj se u blizini nalaze i plovila drugih velikih sila.

Sam USS Spruance koristio je top Mk 45 kalibra 127 mm, standardno naoružanje američkih razarača, sa dometom dovoljnim za precizno dejstvo po površinskim ciljevima. Video-snimci prikazuju pogodak u mašinski prostor „Touske“, nakon čega je brod ostao na vodi, ali bez pogona.

Iako je upotreba palubnih topova protiv drugog broda u savremenim uslovima izuzetno retka, ovaj događaj pokazuje da klasična artiljerijska sredstva i dalje imaju mesto u pomorskim operacijama. Poslednji put kada je američka mornarica upotrebila glavni palubni top protiv drugog broda u borbenim uslovima bilo je pre tačno 38 godina. Sada je ta istorijska paralela ponovo aktuelna, ali u znatno složenijem geopolitičkom okruženju.