Tri američka nosača aviona ka Bliskom istoku: „Ford“, „Lincoln“ i „Bush“ pred mogući udar na Iran

Sjedinjene Američke Države donele su odluku da pošalju drugu udarnu grupu nosača aviona na Bliski istok, koju predvodi nosač aviona USS Gerald R. Ford. Prva udarna grupa već je raspoređena u regionu i predvodi je nosač aviona USS Abraham Lincoln.

Prema navodima američke štampe, koja se poziva na izvore u američkoj mornarici, naređenje za raspoređivanje dobio je i treći nosač aviona, USS George Bush, koji je trenutno stacioniran u blizini mornaričke vazduhoplovne baze u Virdžiniji. Time bi se broj američkih udarnih grupa nosača aviona u širem regionu Bliskog istoka popeo na tri, što predstavlja izuzetno retku koncentraciju pomorske sile.

Stručnjaci koji analiziraju situaciju ukazuju na nekoliko ključnih faktora koji stoje iza ovako obimnog raspoređivanja. Jedna od važnih nijansi jeste pitanje da li će američke udarne grupe nosača aviona ući u Persijski zaliv. Iran je više puta nagovestio da bi, u slučaju napada na njegovu teritoriju, mogao da blokira Ormuski moreuz, jednu od najvažnijih svetskih transportnih arterija za sirovu naftu.

Takva blokada mogla bi biti izvedena, na primer, potapanjem velikih barži povezanih minskim lancima, čime bi plovni put bio fizički zatvoren. Čak i bez direktnih borbenih dejstava, čišćenje mina i deblokada Ormuskog moreuza mogla bi da traje nedeljama ili čak mesecima, što bi imalo ozbiljne posledice po globalno tržište energenata.

Zbog toga je verovatno da Pentagon planira da rasporedi udarne grupe nosača aviona u različitim akvatorijama Bliskog istoka, kako bi izbegao koncentraciju svih ključnih snaga u Persijskom zalivu i smanjio rizik od njihovog eventualnog blokiranja ili izolacije.

Drugi važan razlog za slanje druge, a potom i treće udarne grupe, jeste odbijanje niza bliskoistočnih država da ustupe svoju teritoriju, vazdušni prostor ili vode za eventualne američke napade na Iran. Među državama koje su, prema navodima, odbile da učestvuju ili pruže logističku podršku nalaze se Ujedinjeni Arapski Emirati, Oman i još nekoliko regionalnih aktera. Time je doveden u pitanje tradicionalni američki model delovanja, koji se oslanja na formiranje i vođenje široke koalicije.

U takvim okolnostima, Sjedinjene Države su primorane da se u većoj meri oslone na sopstvene kapacitete, posebno na pomorsku silu, koja omogućava projekciju moći bez direktne zavisnosti od regionalnih baza.

Raspoređivanje USS Gerald R. Ford dodatno pojačava simboliku i stratešku težinu ovog poteza. Reč je o vodećem brodu nove klase nosača aviona američke mornarice, deplasmana od oko 100.000 tona. Kao najnoviji i tehnološki najnapredniji nosač u američkoj floti, opremljen je savremenim sistemima za lansiranje aviona i može da nosi više od 75 borbenih letelica različitih tipova.

Njegovu pratnju čini udarna grupa sastavljena od razarača i krstarica sa vođenim raketama, što čini snažan pomorski sastav sposoban za ofanzivna i odbrambena dejstva velikog intenziteta. Prisustvo takvog broda u istočnom Mediteranu i širem regionu Bliskog istoka predstavlja jasnu demonstraciju sile.

Ciljevi raspoređivanja uključuju podršku Izraelu, zaštitu američkih interesa i obezbeđenje slobode plovidbe u ključnim pomorskim prolazima, uključujući i Ormuski moreuz, gde su u prošlosti zabeležene tenzije sa akterima povezanim sa Iranom.

Paralelno sa vojnom mobilizacijom, američki predsednik Donald Tramp pojačao je retoriku prema Teheranu. U javnim istupima postavio je jasne crvene linije, upozoravajući iransko rukovodstvo i organizacije koje Iran podržava, poput Hezbolaha i Hamasa, na ozbiljne posledice eventualnih napada na Izrael ili američke snage.

Poruka Vašingtona jeste da SAD ne traže rat, ali da su spremne da odgovore snažnom vojnom silom na svaku provokaciju. Prema toj logici, demonstracija vojne superiornosti treba da deluje kao faktor odvraćanja i sredstvo pritiska u pregovorima.

Analitičari ocenjuju da raspoređivanje više nosača aviona ima dvostruku svrhu. Prva je odvraćanje Irana i njegovih saveznika od otvaranja novih frontova ili proširivanja sukoba. Druga je obezbeđivanje operativne spremnosti za eventualne brze udare ukoliko bi situacija eskalirala.

Istovremeno, koncentracija tri udarne grupe nosača aviona na relativno ograničenom prostoru povećava rizik od incidenta, pogrešne procene ili nenamerne eskalacije. Međunarodna zajednica pažljivo prati razvoj događaja, svesna da bi svaki pogrešan korak mogao dovesti do šireg regionalnog sukoba.

Pentagon signalizira da će pojačano američko prisustvo u regionu ostati koliko god bude potrebno. Strategija Vašingtona izgleda da kombinuje vojno odvraćanje sa diplomatskim pritiskom, uz istovremeno zadržavanje mogućnosti za pregovore.

Sa USS Gerald R. Ford, USS Abraham Lincoln i potencijalnim dolaskom USS George Bush u region, Sjedinjene Države demonstriraju kapacitet da brzo koncentriraju značajne snage. Pitanje koje ostaje jeste da li je cilj dugoročno odvraćanje ili priprema za konkretnu vojnu operaciju, u situaciji u kojoj regionalni saveznici oklevaju da otvoreno stanu uz Vašington u slučaju napada na Iran.