Francuska „diže krov” nad EU: modernizuje radar Nostradamus za rano otkrivanje hipersoničnih pretnji

Francuska je pokrenula novu etapu ulaganja u svoj dalekometni radar Nostradamus, instalaciju koja već decenijama služi kao nacionalna platforma za rano upozoravanje „iza radarskog horizonta”. U prvim dokumentima o modernizaciji optimistično se najavljuje kombinacija tehničkih prepravki i dorađene obrade signala, kao i dublja integracija sa evropskom arhitekturom ranog upozoravanja.

Specijalizovani izvori navode ukupni okvir od oko 50 miliona evra za program osavremenjavanja, dok je neposredan početak obeležila eksperimentalna konvencija ONERA–AID u vrednosti od 2 miliona evra, potpisana početkom septembra 2025. godine.

Nostradamus se nalazi u blizini bivše vazdušne baze Dreux-Louvilliers u departmanu Eve-e-Luar. Lokacija zauzima približno 12 hektara i prepoznatljiva je po „zvezdastom” rasporedu antena: tri kraka postavljena pod uglom od 120 stepeni. U struci se odavno ponavlja brojka od 288 bikonusnih antena, visine oko sedam metara; svaki krak je reda veličine 400 metara dužine i oko 80 metara širine.

U sredini svakog kraka nalazi se tehnička galerija („tunel”) od oko 140 metara u kojoj su, između ostalog, smešteni predajnici i prijemnici. Ovakva geometrija omogućava formiranje i usmeravanje snopa bez mehaničke rotacije, a time i nadzor izuzetno širokog sektora neba. 

Srce sistema je fizika kratkih talasa. Za razliku od radara u „klasičnim” opsezima (L/S/X) koji mere povrat od cilja direktnim prostiranjem, Nostradamus radi u HF području i koristi jonosferu kao reflektujući sloj. Radio-talas „odskakuje” od jonosfere, vraća se na Zemlju stotinama ili hiljadama kilometara dalje, odbija se od cilja i istim putem se vraća do prijemnika.

Snaga ove tehnike je očigledna: domet „preko horizonta Zemlje” i nadzor na više hiljada kilometara. Ograničenja su jednako realna: jonosfera je živa, promenljiva sredina, pa su frekvencijsko upravljanje i modelovanje jonosfere deo svakog radnog sata rada OTH radara. Zato su kod Nostradamusa ključni algoritmi za izbor radne frekvencije u realnom vremenu, eliminaciju smetnji, doplersku obradu i fuziju merenja.

U praksi, rezultat je stalno „osmatranje volumena” koji se meri milionima kubnih kilometara, od površine do približno 250 kilometara visine. Sistem je razvijan da vidi širok spektar ciljeva: klasične avione, balističke projektile, hipersonične klizače i stratosferske platforme, pri čemu je najveća prednost rano upozoravanje—kupovina nekoliko dragocenih minuta u scenarijima u kojima su brzine preko Maha 5 već standard, a vreme reakcije je ograničeno. Specijalizovani izvori navode da je pokrivanje zaista transkontinentalno i da se proteže na nekoliko hiljada kilometara od Francuske, što je smisao „preko-horizontskog” pristupa.

Kada se tehničari Nostradamusa hvale fleksibilnošću usmerenja, oni misle upravo na sposobnost polja antena da elektronski menja karakteristike snopa. Zbog rasporeda u tri kraka i velikog broja elemenata, moguće je fino „pomicanje” i oblikovanje snopa, kao i prelazak između monostatičkog i bistatičkog režima—u prvom su emiter i prijemnik ko-lokirani, u drugom su razdvojeni radi povoljnije geometrije i robusnijeg praćenja. Takva elastičnost je dragocena kada se radi o ciljevima sa niskim efektivnim radarskim presekom ili promenljivom visinom leta, kakvi su hipersonični nosači kliznih bojevih glava.

Modernizacija koja je u toku ide u tri pravca. Prvi je poboljšanje tačnosti: uvođenje savremenijih prijemnika, digitalnih lanaca i naprednijih metoda procene položaja i brzine cilja. Drugi je pouzdanost, odnosno otpornost na šum i smetnje u HF spektru, što u praksi znači bolje filtriranje, adaptivno biranje frekvencija i stabilniji rad tokom promena jonosferskih uslova. Treći pravac je povezivanje—Nostradamus se posmatra kao jedan čvor u budućoj evropskoj mreži ranog upozoravanja, u kojoj bi se tragovi razmenjivali i spajali sa podacima iz drugih senzora (zemaljskih, aerotransportnih i svemirskih). Time radar sa periferije Karantenske ravnice postaje deo šireg, višeslojnog štita. Ovakav pristup najavljen je i u francuskim i u evropskim izvorima tokom 2025. godine.

Dobar deo vrednosti Nostradamusa zapravo je „nevidljiv”: to su softver i modeli jonosfere. Još od prvih javnih radova ONERA-inih inženjera pre skoro dve decenije, naglašava se da bez vernog opisa jonosferskih slojeva i njihove dinamike nema stabilnog rada OTH radara. U normalnom danu sistem prelazi kroz više „radnih tačaka”—frekvencija i uglova pod kojima snop „pogađa” najpovoljniji sloj jonosfere—i sve to u skladu sa dnevnim i sezonskim ciklusima, geomagnetnim poremećajima i solarnim eruptivnim događajima. Modernizacija donosi brže i preciznije petlje upravljanja tim parametrima, što povećava verovatnoću otkrivanja i smanjuje lažne alarme. 

Zanimljiv je i inženjerski izbor elemenata: bikonusne antene daju širokopojasna svojstva, a raspored u tri duga kraka omogućava i azimutalno pokrivanje i kontrolu elevacije. U literaturi se može naći i podatak da su armovi oko 400 metara, dok se u novijim popularnim prikazima pojavljuje i brojka od 140 metara povezivana sa podzemnim galerijama. Ove vrednosti nisu kontradiktorne—prva se odnosi na ukupnu dužinu svakog kraka polja antena, a druga na dužinu servisnih „tunela” u kojima je instalirana elektronika. U celini, reč je o impozantnoj instalaciji koja, gledano iz vazduha, podseća na trokraku zvezdu urezanu u krajolik

Šta korisnik sistema zapravo vidi? Ne „sliku” kao na radaru aerodromske kontrole letenja, već polje tragova i procena: brzine, pravci, verovatnoće. OTH radari su suštinski „inteligentni slušaoci” koji iz tankih povratnih signala izvlače maksimum korisne informacije. Zbog toga Nostradamus najbolje radi kada se njegovi izlazi ukrštaju sa drugim senzorima—optičkim, infracrvenim, svemirskim — pa slojevita odbrana dobija i širinu i dubinu. Upravo ta fuzija podataka i jeste meta modernizacije.

Prethodnih meseci Francuska je više puta isticala da želi da „zauzme” visine bliske svemiru (20–100 km visine): stratosferske platforme, vrlo visoke ciljeve i prelazne zone između vazdušnog i svemirskog domena. Nostradamus je tu prva karika: daje najraniji signal da se nešto događa daleko i visoko, a zatim se uključuju drugi slojevi. Time radar ne rešava sve probleme, ali omogućava ono što je presudno—vreme da se sistem podigne, proceni i odigra sledeći potez.

Ukratko, modernizacija Nostradamusa nije kozmetika. To je preračunavanje i ponovna kalibracija jednog od retkih evropskih senzora koji zaista vide „iza horizonta”. Ako je era hipersonike i stratosferskih platformi već stigla, onda je ova investicija način da EU ne ostane bez prvog, najtišeg upozorenja — onog koje dolazi dok je cilj još hiljadama kilometara daleko i na visinama na kojima je svaki minut važan.