Skoro četiri godine nakon eksplozija koje su uništile tri od četiri cevi Severnog toka, nemačka istraga stigla je do još jednog hapšenja, ovog puta u Hrvatskoj. Ukrajinski državljanin Vladimir Z. uhapšen je 19. avgusta u Puli na osnovu evropskog naloga koji je izdao istražni sudija nemačkog Saveznog suda pravde.
Nemačko savezno tužilaštvo tvrdi da nije reč o posredniku ili logističaru, već o obučenom roniocu koji je lično učestvovao u zaronima potrebnim za postavljanje eksploziva na gasovode Severni tok 1 i 2. Hrvatska policija sprovela je hapšenje u koordinaciji sa Generalnom policijskom direkcijom u Zagrebu. Tužioci ga povezuju sa grupom oko Serhija K., bivšeg ukrajinskog oficira koji se već nalazi u Nemačkoj i protiv kojeg je krajem juna podignuta optužnica.
Prema nemačkoj verziji događaja, grupa je u septembru 2022. iz Rostoka krenula iznajmljenom jedrilicom prema području danskog ostrva Bornholm. Na dno Baltika zatim su postavljene eksplozivne naprave koje su detonirale 26. septembra i teško oštetile oba gasovoda.
Novo hapšenje dodatno pojačava značaj nemačke istrage, koja je poslednjih godinu dana prešla iz potrage za nepoznatim počiniocima u konkretne naloge za hapšenje, ekstradicije i optužnice. Posebno je važno što nemačko tužilaštvo u slučaju prvog optuženog više ne govori samo o neodređenoj “proukrajinskoj grupi”, već tvrdi da je Serhii K. delovao u ime ukrajinskih državnih struktura.
Kijev to kategorički odbacuje i navodi da sopstvena istraga nije pronašla dokaze da su ukrajinska država, njene institucije ili zvaničnici naredili ili organizovali sabotažu.
Vladimir Z. osumnjičen da je bio jedan od ronilaca
Nemačko savezno tužilaštvo saopštilo je da Vladimira Z. sumnjiči za zajedničko izazivanje eksplozije, sabotažu i uništavanje infrastrukture.
Prema nalogu za hapšenje, on je obučeni ronilac koji je pripadao grupi okupljenoj oko Serhija K. Tužioci tvrde da je neposredno učestvovao u zaronima tokom kojih su eksplozivne naprave postavljene na cevi Severnog toka kod Bornholma. Ta formulacija je zanimljiva jer ga nemačka istraga ne smešta samo u logističku mrežu operacije.
Serhii K. se tereti da je bio koordinator i vođa grupe na jedrilici, dok je Vladimir Z. prema najnovijem saopštenju imao operativnu ulogu pod vodom.
Prema dokumentima nemačkih istražitelja, tim koji je koristio jedrilicu sastojao se od koordinatora, skipera, četvorice dubinskih ronilaca i stručnjaka za eksploziv. Nakon izručenja iz Hrvatske, Vladimir Z. bi trebalo da bude izveden pred istražnog sudiju Saveznog suda pravde u Nemačkoj.
Ista jahta, falsifikovani dokumenti i put iz Rostoka
Centralno mesto u nemačkoj rekonstrukciji napada i dalje zauzima jedrilica koja je krenula iz Rostoka.
Prema tužilaštvu, grupa je plovilo iznajmila od nemačke kompanije preko posrednika, koristeći falsifikovane lične dokumente. Sa njim su ljudi i oprema prebačeni prema oblasti u kojoj Severni tok prolazi nedaleko od Bornholma.
Eksplozije su 26. septembra 2022. oštetile Severni tok 1 i Severni tok 2 i praktično izbacile sistem iz upotrebe.
Nemački istražitelji smatraju da je operacija imala cilj da trajno prekine mogućnost transporta ruskog gasa tim pravcem. Gasovodi završavaju u nemačkom Lubminu, zbog čega nemački sudovi tvrde da Berlin ima nadležnost da vodi postupak, bez obzira na to što su eksplozije izvedene u Baltičkom moru.
Ovaj međunarodni teroristički napad je od prvog dana imao mnogo veći značaj od klasične sabotaže infrastrukture. Severni tok je pre rata bio jedan od najvažnijih energetskih pravaca između Rusije i Nemačke, a eksplozije su se dogodile u trenutku kada je evropsko tržište gasa već prolazilo kroz najveći poremećaj poslednjih decenija.
Prvi osumnjičeni već optužen u Nemačkoj
Drugo hapšenje dolazi samo nekoliko nedelja nakon što je nemačko savezno tužilaštvo podiglo optužnicu protiv Serhija K.
On je uhapšen u Italiji u avgustu 2025. godine, a nakon višemesečnog postupka izručen je Nemačkoj u novembru. Nemački istražitelji ga opisuju kao tadašnjeg ukrajinskog oficira koji je koordinirao operacijom sa jedrilice.
Tužilaštvo je potom otišlo korak dalje i navelo da je Serhii K. delovao u ime neimenovanih ukrajinskih državnih struktura. Optužen je, između ostalog, za napad na civilnu infrastrukturu, izazivanje eksplozije i dela koja se u postupku razmatraju i kroz okvir ratnog zločina.
Ukrajinsko tužilaštvo je 9. jula odgovorilo da njegova istraga za sada nije pronašla dokaze da je bilo koja državna institucija ili ukrajinski zvaničnik organizovao ili naredio napad. Kijev je istovremeno predložio formiranje zajedničkog istražnog tima sa Nemačkom, piše Rojters.
Vladimir Z. već godinama na nemačkom radaru
Današnje hapšenje nije početak potrage za Vladimirom Z. Evropski nalog na osnovu kojeg je uhapšen u Puli datira još od 3. juna 2024. godine. Nemački parlamentarni dokumenti kasnije su navodili i osumnjičenog Volodimira Z. kao jednog od glavnih ljudi za kojima se tragalo u slučaju Severnog toka.
Njegovo ime se zato već duže pojavljuje u istrazi, dok je današnje hapšenje prvi put da su hrvatske vlasti postale direktan deo ovog međunarodnog slučaja.
Najvažnija promena u odnosu na prve godine istrage ipak se vidi u samoj strukturi optužbi. Priča je 2023. počela naivnim pričama i informacijama o “proukrajinskoj grupi” i misterioznoj jedrilici. Do avgusta 2026. nemačko tužilaštvo već ima jednog optuženog bivšeg ukrajinskog oficira u pritvoru i još jednog osumnjičenog ronioca uhapšenog u Hrvatskoj.
O prvom velikom hapšenju pisali smo još 21. avgusta 2025, kada je Serhii K. priveden kod Riminija u Italiji. Tada je nemačka istraga prvi put dobila osumnjičenog za kojeg je tvrdila da je koordinirao grupu koja je napala Severni tok. Današnje hapšenje u Puli godinu dana kasnije ide korak dalje: nemački tužioci sada tvrde da su priveli jednog od ljudi koji je fizički zaronio do gasovoda i učestvovao u postavljanju eksploziva.
Epopeja Severni tok
Verovatno nikada nećemo dobiti potpuno javnu sliku o tome ko je politički naredio operaciju, ko ju je finansirao i koja je državna ili države i njihove obaveštajne strukture tačno stajale iza ljudi koji su postavili eksploziv. Ovako velike operacije gotovo nikada ne završavaju objavljivanjem kompletnog lanca naređenja.
Hapšenja ronilaca, skipera ili koordinatora mogu da pokažu kako je napad izveden, ali neće da odgovore na mnogo važnije pitanje ko je doneo odluku da se uništi infrastruktura vredna milijarde evra između Rusije i Nemačke. Pogled na to ko je posle eksplozija izgubio ključni energetski pravac, a ko je dobio veću geopolitičku, energetsku i ekonomsku korist, svakako sužava krug interesa.
To možda samo po sebi nije dokaz krivice, ali je previše očigledan deo priče da bi ga bilo koja ozbiljna analiza ignorisala. Zato će verovatno najosetljiviji deo slučaja Severnog toka ostati upravo onaj koji se najmanje pojavljuje u sudskim saopštenjima: ne ko je zaronio sa eksplozivom, već ko je imao moć, interes i političko pokriće da takvu operaciju uopšte pokrene.
