Sjedinjene Države i evropske zemlje od početka 2022. godine zvanično su predale Ukrajini više od 900 tenkova, približno 1.300 borbenih vozila pešadije, oko 800 artiljerijskih sistema i stotinak sistema protivvazdušne odbrane. Brojke Kilskog instituta pokazuju da Kijev nije dobijao povremene pošiljke pojedinačnih tipova oružja, već tehniku dovoljnu za opremanje čitave velike kopnene armije.
Poljska je bila najveći pojedinačni dobavljač tenkova, sa ukupno 254 predata vozila. Iza nje se nalaze Holandija sa 86, Nemačka sa 78 i Danska sa 57 tenkova. Sjedinjene Države prednjače u isporukama oklopnih vozila, sa najmanje 290 zvanično evidentiranih primeraka, dok je Velika Britanija na prvom mestu među dobavljačima artiljerijskih sistema sa 94 oruđa.
Nemačka je, pored tenkova i drugih borbenih vozila, Kijevu predala 30 samohodnih protivvazdušnih sistema Gepard, dve baterije Patriot i dva sistema IRIS-T. Statistika obuhvata samo javno objavljene državne isporuke, pa stvaran obim naoružavanja može biti znatno veći.
Na ukrajinskom ratištu više puta su se pojavljivali sistemi čije isporuke prethodno nisu bile zvanično najavljene ili su potvrđene tek nakon što su fotografisani na frontu. Veliki deo predate tehnike već je uništen, oštećen, napušten ili povučen na popravku, dok se način upotrebe preživelih vozila potpuno promenio pod pritiskom dronova, mina i neprekidnog izviđanja.
Poljska ispraznila skladišta sovjetskih tenkova
Najveći deo prvog talasa tenkova nije činila savremena zapadna tehnika, već vozila sovjetskog porekla iz arsenala država nekadašnjeg Varšavskog pakta. Poljska je Ukrajini predala 254 tenka, pre svega različite verzije T-72 i modernizovane PT-91 „Tvardi“.
Takav izbor omogućio je ukrajinskim posadama da vozila uvedu u borbu bez dugotrajne obuke i potpunog menjanja logistike. Ukrajinska vojska je već raspolagala rezervnim delovima, municijom kalibra 125 milimetara, tehničarima i posadama obučenim na sovjetskim tenkovima.
Holandija je u evidenciji Kilskog instituta navedena sa 86 tenkova, iako je deo njih nabavljan i obnavljan kroz zajedničke programe sa drugim državama. Nemačka je evidentirana sa 78 vozila, a Danska sa 57, uključujući tenkove kupljene od trećih zemalja ili finansirane kroz međunarodne aranžmane.
Kasnije su počele isporuke nemačkih Leoparda 1 i 2, britanskih Čelendžera 2 i američkih M1A1 Abrams. Njihovo uvođenje zahtevalo je posebnu obuku, novu municiju, različite alate, specijalizovana vozila za izvlačenje i odvojene lance rezervnih delova.
Ukrajinska vojska tako je dobila veliku količinu tehnike, ali i flotu sastavljenu od brojnih tipova, podvarijanti i standarda. Jedna jedinica mogla je da koristi sovjetski T-64, druga poljski PT-91, treća Leopard 1, a četvrta Abrams ili Leopard 2, pri čemu svaki tip zahteva drugačije održavanje i snabdevanje.
Više od 1.300 borbenih vozila za pešadiju
Pored tenkova, zapadne zemlje isporučile su približno 1.300 borbenih vozila pešadije. U taj zbir ulaze američki Bredliji, nemački Marderi, švedski CV90, sovjetski BMP-ovi iz istočnoevropskih skladišta i drugi tipovi guseničnih vozila.
Sjedinjene Države prednjače sa najmanje 290 zvanično evidentiranih oklopnih vozila. Američka uloga posebno je velika kod Bredlija, koji su ukrajinskim jedinicama dali jaču zaštitu, termovizijske uređaje, automatski top kalibra 25 milimetara i protivtenkovske rakete TOW.
Kilski institut je u posebnoj analizi naveo da je približno 70 odsto borbenih vozila pešadije doniranih Ukrajini proizvedeno u Sjedinjenim Državama. Evropske države često su nastupale kao donatori ili finansijeri, ali je veliki deo najvažnije tehnike i municije i dalje dolazio iz američke industrijske baze.
Pored borbenih vozila pešadije, Ukrajina je dobila hiljade oklopnih transportera, zaštićenih patrolnih vozila, lakih oklopnjaka i kamiona. Ti sistemi nisu svi obuhvaćeni istom kategorijom Kilskog instituta, zbog čega broj od 1.300 ne predstavlja ukupan broj svih zapadnih oklopnih vozila upućenih Kijevu.
Britanija prednjači u artiljerijskim sistemima
Velika Britanija je prema navedenim podacima najveći pojedinačni dobavljač artiljerijskih sistema, sa 94 predata oruđa. Ukupan zapadni doprinos premašio je 800 vučnih i samohodnih sistema različitih kalibara.
Ukrajina je dobila američke M777, nemačke PzH 2000, francuske Cezare, poljske Krabove, slovačke Zuzane, britanske AS-90, američke M109 i veliki broj sistema sovjetskog porekla iz evropskih skladišta.
Prelazak na NATO kalibar od 155 milimetara povećao je broj dostupnih dobavljača, ali je istovremeno stvorio ogromnu zavisnost od kontinuirane proizvodnje granata. Kilski institut navodi da približno 82 odsto haubičke municije predate Ukrajini potiče iz američke proizvodnje, dok evropske zemlje imaju znatno veću ulogu kod samih haubica i tenkova.
Još veća zavisnost postoji kod raketne artiljerije. Prema institutu, oko 86 odsto sistema te kategorije isporučenih Ukrajini proizvedeno je u SAD, pre svega zbog lansera HIMARS i pripadajuće municije.
Stotinu sistema PVO ne znači stotinu baterija Patriot
Podatak o približno 100 sistema protivvazdušne odbrane obuhvata veoma različite platforme. U istom zbiru mogu da se nađu veliki sistemi dugog dometa, baterije srednjeg dometa, samohodni topovsko-raketni sistemi i pojedinačni lanseri.
Nemačka je Kijevu predala 30 Geparda, samohodnih protivvazdušnih topova kalibra 35 milimetara koji su posebno važni u borbi protiv Gerana, krstarećih raketa i drugih ciljeva na malim visinama. Berlin je isporučio i dve baterije Patriot, kao i dva sistema IRIS-T prema podacima navedenim u analizi.
Jedna baterija Patriot sastoji se od radara, komandnog mesta, više lansera, vozila za podršku i velikog broja drugih elemenata. Zbog toga se broj pojedinačnih lansera ne može izjednačiti sa brojem kompletnih sistema ili baterija.
Kilski institut procenjuje da približno 70 odsto zapadnih sistema PVO velikog dometa isporučenih Ukrajini potiče iz američke proizvodnje. Evropa je bila važan finansijer i posrednik, ali zamena Patriota, raketa za njih i pojedinih drugih ključnih sistema bez američke industrije ostaje teško izvodljiva.
Evidencija ne obuhvata sve što je stiglo na front
Ukraine Support Tracker Kilskog instituta prati vojnu, finansijsku i humanitarnu pomoć koju države zvanično predaju Ukrajini. Baza trenutno obuhvata državnu pomoć iz oko 40 zemalja, ali ne uključuje privatne donacije, pomoć organizacija niti sve transfere međunarodnih institucija. Takođe, ne uključuje ništa poslato tajno, a o takvim isporukama pisali smo često.
Podaci se zasnivaju na zvaničnim objavama vlada, javnim listama isporuka i relevantnim medijskim izveštajima. Institut redovno dopunjuje i ispravlja bazu, dok se vrednost starije tehnike često procenjuje prema tržišnoj ili nabavnoj ceni novog sistema kada precizniji podatak nije dostupan.
Takva metodologija znači da se isporuke mogu pojaviti sa zakašnjenjem ili ostati potpuno van evidencije ukoliko ih države nikada ne objave. Na ukrajinskom frontu više puta su fotografisani protivvazdušni sistemi, rakete, dronovi, specijalna vozila i druga sredstva čije prisustvo ranije nije bilo javno potvrđeno.
Institut takođe razlikuje obećanu od stvarno izdvojene ili isporučene pomoći. Politička najava o slanju tehnike ne znači da su vozila već stigla u Ukrajinu, prošla remont, dobila municiju i ušla u operativnu jedinicu.
Prethodne analize Kilskog instituta pokazivale su da su stvarne isporuke teškog naoružanja dugo zaostajale za obećanjima, posebno kod tenkova, artiljerijske municije i protivvazdušnih raketa.
Oklop stigao u rat u kojem dron vidi gotovo sve
Ukrajina je dobila više od 900 tenkova i 1.300 borbenih vozila pešadije, ali su se uslovi njihove upotrebe dramatično promenili od početka 2022. godine.
Masovne oklopne kolone postale su retke sa obe sukobljene strane zbog stalnog prisustva izviđačkih dronova, FPV letelica, mina, artiljerije i preciznog raketnog oružja. Vozilo koje napusti zaklon može biti primećeno za nekoliko minuta, a njegov položaj prosleđen operaterima dronova ili artiljerijskim jedinicama.
Značajan deo tenkova i borbenih vozila već je uništen, teško oštećen, napušten ili zarobljen. Druga vozila povučena su sa prve linije i koriste se selektivno, u kratkim napadima, za vatrenu podršku ili dejstvo sa zaklonjenih položaja.
Preživeli tenkovi sve češće se koriste za indirektnu vatru, pri čemu posada gađa ciljeve sa veće udaljenosti i iza prirodnih prepreka. Takva upotreba čuva vozilo od neposrednog kontakta, ali ga udaljava od osnovne namene proboja linije i neposredne podrške pešadiji.
Nedavne borbe oko Kostjantinovke pokazale su učinak taktike izolacije područja borbe. Ruske snage pokušavaju da dronovima, artiljerijom i udarima po putevima preseku dovoz municije, goriva i rezervi, stvarajući zonu u kojoj gotovo svako kretanje vozila može biti otkriveno i napadnuto.
Čak je i general Bundesvera, Roland Kater, početkom godine izjavio da su nemački tenkovi Leopard u ukrajinskom sukobu „praktično beskorisni“. U intervjuu za nemački list „Welt“ naveo je da se rat u Ukrajini razvio u potpuno novu, do sada nepoznatu formu sukoba, u kojoj klasične mehanizovane formacije gube značaj.
Tenk ili borbeno vozilo koje ostane bez logističkog pravca, goriva, rezervnih delova i mogućnosti izvlačenja može biti neutralisano i bez direktnog pogotka. Više od četiri godine zapadnih isporuka tako je na ukrajinsko ratište dovelo stotine različitih tipova vozila, dok su dronovi istovremeno suzili prostor u kojem ta tehnika može da se kreće bez neposrednog rizika.
