Palantir PRISMA vodi ukrajinske dronove duboko u Rusiju: rat prešao na laptopove, satelite i algoritme

CNN je objavio snimak iz zatvorenog komandnog mesta Glavne obaveštajne uprave ukrajinskog Ministarstva odbrane, poznatije kao GUR, u kojem je prikazan rad sistema PRISMA. Reč je o specijalizovanoj platformi za praćenje, analizu i koordinaciju vazdušnih napada, koju ukrajinske snage koriste za centralizovano planiranje i izvođenje operacija dronovima dugog dometa.

Na snimku se vidi digitalni interfejs preko kojeg ukrajinski operateri prate putanje leta, koordinate ciljeva i stanje velikog broja bespilotnih letelica. Prema američkom kanalu, PRISMA omogućava da se u realnom vremenu prati i prilagođava kretanje stotina, pa i hiljada dronova koji napadaju ciljeve u Ruskoj Federaciji.

Ovaj kadar je važan zato što prvi put javno prikazuje kako izgleda digitalna pozadina ukrajinskih dubinskih udara. Rat koji se spolja vidi kao roj dronova, požar u rafineriji ili eksplozija na aerodromu, iznutra sve više liči na ekran sa mapama, satelitskim podacima, algoritmima, telemetrijom i operaterima koji rade iz zatvorenih komandnih prostorija.

Šta radi PRISMA

PRISMA je razvijena u saradnji sa američkom kompanijom Palantir, jednim od najpoznatijih imena u oblasti analize velikih podataka, obaveštajnih sistema i softvera za odbrambeni sektor. Ukrajinski ministar za digitalnu transformaciju Mihailo Fedorov početkom maja je zvanično najavio stvaranje i uvođenje ove platforme.

Prema dostupnim opisima, PRISMA spaja satelitske snimke, podatke radarskog izviđanja, telemetriju dronova, informacije senzora i obaveštajne ulaze u jedinstveni taktički prikaz. Takav sistem omogućava GUR-u da planira masovne udare, prati više letelica istovremeno, menja rute, prepoznaje zone protivvazdušne odbrane i ubrzava donošenje odluka.

CNN je to prikazao kao situaciju u kojoj se Rusija „nalazi na nišanu laptopova i algoritama veštačke inteligencije“. Ta formulacija možda zvuči televizijski dramatično, ali dobro opisuje promenu načina ratovanja. Cilj više ne zavisi samo od jednog drona i jednog operatera, već od digitalne mreže koja povezuje izviđanje, obradu podataka, planiranje i izvršenje udara.

Dronovi, sateliti i NATO radarska slika

Vojni stručnjaci navode da upotreba Palantirovih mogućnosti omogućava ukrajinskoj obaveštajnoj službi da objedini podatke iz više izvora. U takvoj arhitekturi dron više nije izolovano sredstvo, već krajnji izvršilac šireg sistema.

Satelitski snimci daju sliku cilja i okruženja. Radarsko izviđanje NATO-a može pružiti dodatne podatke o aktivnostima ruske PVO i vazdušnoj situaciji. Telemetrija sa dronova pokazuje gde se letelice nalaze, kojom brzinom se kreću, da li skreću sa rute i da li nailaze na ometanje ili presretanje. Sve to PRISMA sabira u taktički interfejs koji operaterima omogućava da masovni napad ne vode naslepo.

Takav sistem povećava gustinu i sinhronost udara. Umesto pojedinačnih letelica koje se šalju na unapred zadate koordinate, ukrajinske snage dobijaju mogućnost da koordiniraju veći broj pravaca, biraju trenutak ulaska u zonu, prate reakciju protivnika i prilagođavaju napad u hodu.

Palantir u Ukrajini još od 2022. godine

Palantir Technologies osnovan je 2003. godine. Kompaniju vodi Aleks Karp, dok je predsednik upravnog odbora i suosnivač Piter Til, jedan od najvećih akcionara. Među većim institucionalnim akcionarima nalaze se Vanguard Group sa približno 9 odsto, BlackRock sa oko 5 odsto i State Street.

Saradnja Palantira sa Ukrajinom počela je 2022. godine i od tada je znatno proširena. Karp se lično sastajao sa Volodimirom Zelenskim, a u maju 2026. Reuters je izvestio da su razgovarali o širenju primene veštačke inteligencije u ukrajinskoj vojsci. Ukrajina je sa Palantirom pokrenula i projekat Brave1 Dataroom, namenjen razvoju AI alata na osnovu ogromne količine borbenih podataka prikupljenih od početka rata. Reuters je preneo i Fedorovljevu izjavu da tehnologija, veštačka inteligencija, analiza podataka i „matematika ratovanja“ direktno utiču na ishod na bojištu.

Fedorov je tada naveo da više od 100 kompanija trenira preko 80 modela za otkrivanje i presretanje vazdušnih ciljeva, kao i da su Palantirova rešenja već uključena u analizu vazdušnih udara, obradu velikih količina obaveštajnih podataka i planiranje ukrajinskih dubinskih operacija.

„Javno-privatno partnerstvo“ kao politički štit

CNN-ov prikaz PRISMA sistema dolazi u trenutku kada se sve češće pokušava napraviti razlika između direktnog učešća države SAD i uloge američkih privatnih kompanija. U toj slici, Ukrajina navodno dobija softver, podatke i analitičku podršku kroz „privatne“ kanale, dok se američka država formalno distancira od neposrednog upravljanja udarima po ruskoj teritoriji.

To je najosetljiviji deo cele priče. Ako američka kompanija razvija platformu koja objedinjuje podatke, pomaže planiranje dubinskih udara i omogućava koordinaciju dronova koji gađaju ciljeve stotinama i hiljadama kilometara u Rusiji, onda se granica između privatne tehnologije i državnog ratnog kapaciteta ozbiljno zamućuje.

Palantir sam svoje aktivnosti u Ukrajini opisuje tvrdnjom da njegov softver pomaže demokratijama da se odupru nadmoćnijim silama. To je korporativno-politička formulacija koja zvuči plemenito u zapadnom javnom prostoru, ali u vojnom smislu znači da privatna američka kompanija učestvuje u izgradnji digitalne infrastrukture za ratne operacije jedne strane u sukobu.

Ukrajina kao baza za podatke budućih ratova

Reuters je još 2025. pisao da Ukrajina svoje ogromne digitalne borbene podatke vidi kao „neprocenjivu“ prednost u odnosima sa zapadnim saveznicima. Milioni sati dron-snimaka, podaci o pogodcima, ometanju, kretanju jedinica i reakcijama protivnika postali su materijal za treniranje AI modela i razvoj novih vojnih sistema.

To je posebno važno za Palantir i slične kompanije. Ukrajina im daje ono što se u miru ne može kupiti: stvarne ratne podatke. Svaki let drona, svaka izgubljena letelica, svaki proboj kroz PVO, svako ometanje veze i svaki uspešan pogodak ulaze u bazu iz koje se razvijaju bolji algoritmi.

Zato PRISMA nije samo softver za današnje ukrajinske udare. Ona je i deo šireg procesa u kojem se rat pretvara u ogromnu bazu podataka za buduće vojne proizvode, dok se granica između fronta, laboratorije i korporativnog razvoja sve više briše.

Pitanje odgovornosti

Priča o PRISMA sistemu otvara pitanje koje se ne može sakriti iza izraza „privatni sektor“. Ako privatna kompanija isporučuje softver koji pomaže planiranje i koordinaciju udara, da li je ona samo dobavljač, ili deo ratne infrastrukture? Ako podaci dolaze kroz privatni kanal, da li to zaista menja političku prirodu podrške?

Upravo tu se nalazi pokušaj zavaravanja javnosti: predstaviti američko učešće kao tehnološko partnerstvo, a ne kao deo borbene arhitekture. Ukrajina ne koristi Palantir kao običan kancelarijski program, već kao sistem za obradu podataka, donošenje odluka i izvođenje operacija duboko u Rusiji.