Svemir je decenijama bio vojno područje, ali se granica između vojne infrastrukture i otvoreno borbenih sistema pažljivo zamagljivala. Sateliti su vodili rakete, prenosili naređenja, pratili protivnika i upozoravali na nuklearni napad, dok su države izbegavale da javno govore o oružju koje već čeka u orbiti.
Vašington je sada tu dvosmislenost praktično odbacio. Posle godina upozorenja na kineske i ruske svemirske sposobnosti, američki vojni vrh prvi put je otvoreno priznao da je i sam prešao u sledeću fazu.
Američki sekretar vazduhoplovstva: Oružje je već u orbiti
Američki sekretar vazduhoplovstva Troj Majnk rekao je 14. septembra na konferenciji Air, Space & Cyber da Svemirske snage već raspolažu „oružjem za kontrolu svemira u orbiti“.
Formulacija je kratka, ali predstavlja do sada najdirektnije priznanje Pentagona da SAD ne razvijaju samo sredstva kojima bi jednog dana mogle da napadaju protivničke satelite, već da operativne sposobnosti već postoje iznad Zemlje.
Majnk nije rekao koliko takvih sistema ima, u kojim orbitama se nalaze niti kakvo oružje nose. Nije poznato ni da li su u pitanju kinetički sistemi namenjeni fizičkom uništavanju protivničke letelice, elektronsko oružje, usmerena energija ili platforme sposobne da deluju na više načina.
Pentagon time potvrđuje sposobnost, ali i dalje skriva njen stvarni oblik.
Sporazum iz 1967. ostavio je ogromnu rupu
Američko priznanje ne predstavlja formalno kršenje Sporazuma o svemiru iz 1967. godine ukoliko je reč o konvencionalnom oružju.
Član IV zabranjuje postavljanje nuklearnog oružja i drugog oružja za masovno uništenje u Zemljinu orbitu i njihovo stacioniranje u svemiru. Potpuna zabrana vojne upotrebe odnosi se na Mesec i druga nebeska tela.
Konvencionalni borbeni sistem u orbiti nije obuhvaćen istom zabranom.
To pravno razdvajanje sada dobija mnogo veću težinu. Sporazum napravljen u eri prvih svemirskih letova sprečio je raspoređivanje orbitalnog nuklearnog arsenala, ali nije zatvorio vrata satelitima sposobnim da fizički, elektronski ili na drugi način onesposobe druge svemirske letelice.
Oružje u svemiru nije nova ideja
Ni istorijski ovo nije prvo oružje koje je završilo u orbiti. Sovjetska vojna stanica Saljut-3, odnosno Almaz, nosila je 23-milimetarski top R-23M. Prema kasnije objavljenim podacima, Sovjeti su ga 24. januara 1975. čak probno ispalili u orbiti nekoliko sati pre spuštanja stanice.
Razlika u današnjoj američkoj objavi je drugačija. Ne govori se o eksperimentalnom hladnoratovskom sistemu koji je decenijama ostao tajna, već o postojećem operativnom oružju Svemirskih snaga namenjenom savremenoj misiji kontrole svemira.
Sateliti više nisu samo oči i uši vojske
Savremene oružane snage mnogo su zavisnije od orbite nego tokom Hladnog rata. GPS vodi avione, brodove, dronove i preciznu municiju. Satelitske komunikacije povezuju komandne centre i jedinice udaljene hiljadama kilometara.
Izviđačke konstelacije prate pomeranje snaga, dok sateliti za rano upozoravanje registruju lansiranje balističkih raketa. Uništavanje ili privremeno onesposobljavanje dovoljno velikog dela te mreže moglo bi da utiče na čitavu vojnu operaciju bez udara na kopnene snage.
Klasične antisatelitske rakete dugo su nudile jednu mogućnost. Lansiraju se sa Zemlje kada politički vrh donese odluku o napadu. Orbitalni sistem već se nalazi u istom prostoru kao njegova potencijalna meta i može imati potpuno drugačije vreme reakcije.
Pentagon upravo vežbao ratovanje između orbita
Majnkovo priznanje dolazi nekoliko dana nakon što je Američka svemirska komanda završila Apollo Maneuvers 2026. Bila je to prva američka „live-fly“ vežba ovog tipa u svemiru.
Postojeće svemirske letelice manevrisale su kroz nisku, srednju i geosinhronu orbitu, dok je komanda proveravala kako bi se sateliti dinamički pomerali tokom konkurencije i otvorenog sukoba.
Vežba nije bila simulacija pomeranja tačaka na računarskom ekranu. Svemirska komanda potvrdila je stvarno manevrisanje letelica u orbiti i razvoj taktike koju naziva maneuver warfare.
Uključen je i scenario logistike u uslovima ometanja, kao i saradnja sa saveznicima i komercijalnim kompanijama. Pentagon nije objavio koje je satelite koristio niti koliko su se približavali drugim objektima.
Kina više nije samo opravdanje za američke programe
Američki vojni zvaničnici godinama upozoravaju da Kina razvija satelite sposobne za približavanje drugim letelicama, robotske ruke, elektronsko ometanje i druga sredstva za borbu u orbiti. Slične optužbe redovno se upućuju Rusiji.
Do sada je američka javna pozicija uglavnom ostajala na opisivanju protivničkih sposobnosti i potrebi da se američki sateliti zaštite.
Majnkova izjava menja tu sliku. SAD sada javno potvrđuju da odgovor nije ograničen na ojačavanje satelita, raspršivanje konstelacija i zemaljske antisatelitske sisteme. Dakle, oružje je već gore.
Takva odluka daje Pekingu i svima ostalima vrlo jednostavan argument za raspoređivanje sopstvenih orbitalnih borbenih sistema. Ono što bi juče moglo da bude predstavljeno kao “kineska militarizacija svemira” sada može da bude predstavljeno kao odgovor na zvanično priznatu američku sposobnost.
Od mirnih satelita do jedinica koje manevrišu za prednost
Promena se vidi i u jeziku američke vojske. Svemirska komanda više ne govori samo o održavanju orbitalnih pozicija, zaštiti komunikacija ili izbegavanju svemirskog otpada. Tokom Apollo Maneuvers korišćen je izraz „maneuver for advantage“, odnosno pomeranje letelice radi sticanja prednosti u odnosu na protivnika, a to je rečnik klasičnog ratovanja prenet direktno u orbitu.
Satelit više nije nužno skup objekat postavljen na unapred određenu putanju gde će provesti ostatak radnog veka. Novi koncept podrazumeva letelice koje menjaju položaj, sarađuju sa drugim platformama, izbegavaju pretnje i zauzimaju povoljniju poziciju prema protivničkim sistemima.
Majnk je dan nakon završetka prve velike američke vežbe takvih manevara javno potvrdio i drugu polovinu sistema: Svemirske snage već imaju orbitalno oružje namenjeno kontroli prostora u kojem će se ti manevri izvoditi.
