Evropa pažljivo prati razvoj događaja oko novog francusko-italijanskog sistema protivvazdušne odbrane SAMP/T NG, koji bi u narednom periodu mogao dobiti prvo pravo borbeno testiranje upravo u Ukrajini. Reč je o novoj generaciji sistema srednjeg dometa namenjenog presretanju balističkih raketa, projektila koji su u savremenim sukobima postali jedan od najtežih izazova za protivvazdušnu odbranu.
Ukrajinski predsednik Volodimir Zelenski nedavno je najavio da bi Ukrajina ove godine mogla dobiti novu verziju sistema SAMP/T Mamba kako bi se testirale njegove sposobnosti protiv balističkih pretnji. Takva najava odmah je otvorila pitanje koje već dugo kruži među vojnim analitičarima, može li evropska tehnologija zaista presresti rakete poput ruskog Iskandera.
Evropski odgovor na Patriot
SAMP/T NG predstavlja zajednički projekat Francuske i Italije, razvijen kroz konzorcijum Eurosam. U njegovoj izradi učestvuju kompanije MBDA i Thales, koje su odgovorne za ključne komponente sistema.
MBDA razvija presretače iz porodice Aster, uključujući novu raketu Aster 30 B1NT, dok Thales obezbeđuje radarsku i elektronsku infrastrukturu sistema, uključujući multifunkcionalni radar nove generacije.
Sam sistem zamišljen je kao evropski pandan američkom Patriotu, ali sa sopstvenim tehnološkim pristupom srednjeg dometa. Dok Patriot koristi presretače koji uništavaju ciljeve kombinacijom kinetičkog udara i detonacije, evropski sistem pokušava da ostvari takozvani „hit-to-kill“ efekat, odnosno direktan pogodak balističke rakete u njenoj završnoj fazi leta.
Planirano je da francuska vojska počne operativno da koristi SAMP/T NG oko 2027. godine, a prema budžetskim dokumentima Pariz planira nabavku osam baterija. U zapadnim krugovima, priča se da presretač Aster 30 B1NT dostiže brzinu od približno 4.5 do 5 maha.
Šta donosi nova generacija
U odnosu na stariju verziju, SAMP/T NG bi trebalo da poseduje znatno naprednije senzore i rakete, prema konstruktoru.
Novi radar Ground Fire ima domet detekcije veći od 350 kilometara, dok presretači mogu da gađaju ciljeve na udaljenosti do približno 150 kilometara. Raketa Aster 30 B1NT razvijena je sa ciljem da presreće balističke rakete koje se kreću velikim brzinama i na visinama do 25.000 metara.
Ono što je važnije od same brzine kod Aster sistema je način upravljanja. Raketa koristi sistem PIF-PAF (Pilotage en Force – Pilotage Aerodynamique Fort), odnosno kombinaciju aerodinamičkih krila i malih bočnih mlaznih motora koji omogućavaju nagla manevrisanja u terminalnoj fazi.
Prema informacijama iz industrijskih izvora uključenih u program, ključna novina je sposobnost presretanja projektila koji tokom završne faze leta izvode manevre. Upravo tu se krije najveći izazov.
Iskander, poseban problem
Balističke rakete poput ruskog sistema Iskander projektovane su tako da drastično otežaju presretanje. Tokom završne faze leta mogu menjati pravac i visinu, što značajno komplikuje rad protivraketnih sistema.
Prema procenama većine vojnih stručnjaka, starija verzija sistema SAMP/T nije bila projektovana da presreće takve ciljeve, ruski izvori vesti odavno su tvrdili uništenje ovih sistema.
Jedan izvor iz evropske odbrambene industrije nedavno je izjavio da postojeći sistem „nije u stanju da presretne raketu Iskander koja manevriše punim kapacitetom“. Upravo zbog toga nova verzija NG dobija unapređene presretače i radarsku tehnologiju.
Ako se pokaže da SAMP/T NG zaista može da presreće takve rakete, to bi značilo značajan tehnološki pomak za evropsku protivvazdušnu odbranu.
Prva borbena provera mogla bi biti u Ukrajini
Prema izjavama Volodimira Zelenskog, Ukrajina bi mogla postati prva zemlja u kojoj će novi sistem biti testiran protiv realnih balističkih pretnji.
Takva odluka ima i političku dimenziju. Ako sistem pokaže dobre rezultate u realnim borbenim uslovima, interesovanje drugih država moglo bi brzo da poraste. Zelenski je čak nagovestio da bi se u tom slučaju mogla formirati lista država zainteresovanih za kupovinu sistema.
Za sada su Francuska i Italija korisnici sistema, dok je Danska već donela odluku da kupi novu generaciju SAMP/T NG umesto američkog Patriota.
Balistički projektili kao najteži test
U savremenom ratovanju balističke rakete predstavljaju jedan od najtežih ciljeva za presretanje. Njihova velika brzina, visoka putanja i mogućnost manevrisanja u završnoj fazi leta često ostavljaju protivraketnim sistemima bukvalno sekunde za reakciju.
Zbog toga su mnogi sistemi protivvazdušne odbrane, i zapadni i ruski, tokom razvoja morali da prolaze kroz višegodišnja testiranja pre nego što su dobili sposobnost presretanja balističkih projektila čak i na papiru.
Podsetimo, da se PVO sistem SAMP/T pokazao kao neuspešan u realnim borbenim uslovima, otkrio nam je Volstrit Žurnal u svom izveštaju iz 9. marta 2025. godine. Američki list je takođe istakao da se sistem MIM-104 Patriot dugog dometa pokazao boljim, dovodeći u pitanje sposobnost francusko-italijanskog sistema da uopšte funkcioniše u uslovima intenzivnog ratovanja.
U tom kontekstu, eventualno testiranje unapređenog SAMP/T NG u realnim borbenim uslovima biće pažljivo praćeno u vojnim krugovima širom sveta.
🔴Ukrayna’yı korumak için konuşlandırılan Fransız-İtalyan yapımı SAMP/T hava savunma sistemi ciddi sorunlar yaşıyor:
— 3. Dünya Savaşı (@ww3mediaa) March 9, 2025
▪️Yazılım arızaları nedeniyle balistik füzeleri durdurmada başarısız oldu. pic.twitter.com/bILVDfmTkB
Trag koji Iskander ostavlja već dve decenije
Na kraju cele priče ostaje jedna zanimljiva činjenica koja se retko naglašava. Od trenutka kada je početkom 2000-ih godina uveden u operativnu upotrebu, raketni sistem Iskander postao je svojevrsni standard za testiranje gotovo svih novih protivraketnih sistema.
Iskander leti nisko i za balistički projektil, a veliki deo putanje provodi u atmosferi. Zbog toga ih radari često otkrivaju kasnije nego klasične balističke rakete, pa protivraketni sistem dobija mnogo manje vremena za presretanje, koje se često meri u sekundama. U tom kratkom vremenu radar mora da otkrije cilj, izračuna putanju, lansira presretač i na sve to koriguje ga tokom leta.
Svaki put kada se pojavi nova generacija zapadne protivvazdušne odbrane, od Patriota do evropskih projekata, u analitičkim krugovima se postavlja isto pitanje, može li taj sistem presresti Iskander.
Upravo zato ova ruska raketa već više od dve decenije ostavlja neobičan trag u razvoju globalne protivraketne tehnologije. Ona je, na neki način, postala merilo protiv kog se bi da se okušaju gotovo svi novi sistemi presretanja balističkih projektila.
Ako se SAMP/T NG zaista pokaže sposobnim da presretne takav cilj, to bi značilo da je evropska protivvazdušna odbrana napravila veliki tehnološki korak. Ako ne, Iskander će nastaviti da igra istu ulogu koju ima od prvog dana svog pojavljivanja, da bude najneprijatniji test za svaku novu generaciju protivraketnih sistema.
