Sjedinjene Države su prvi put u istoriji upotrebile autonomne kamikaza dronove dugog dometa u direktnim borbenim dejstvima protiv Irana. Tragična ironija za Teheran jeste da su ovi dronovi u suštini razvijeni po uzoru na iranski Šahed-136, platformu koja je prethodnih godina postala simbol jeftinog, masovnog i efikasnog vazdušnog napada.
Centralna komanda SAD potvrdila je da su tokom operacije „Epski bes“ protiv iranskih ciljeva prvi put upotrebljeni dronovi sistema LUCAS, što predstavlja prekretnicu u američkoj doktrini primene bespilotnih sistema.
Replika Šaheda-136 u američkoj službi
Prema saopštenju CENTCOM-a, LUCAS je razvijen obrnutim inženjeringom iranske samonavodne municije Šahed-136. Američki zvaničnici otvoreno navode da je platforma inspirisana upravo tim dizajnom, a pojedini predstavnici Ministarstva odbrane ističu da je američka vojska do LUCAS-a došla analizom primeraka Šaheda pribavljenih pre nekoliko godina.
„U suštini, imamo posla sa replikom iranskog Šaheda-136“, izjavio je zvaničnik Pentagona.
LUCAS je trouglastog oblika, dužine oko tri metra, i promoviše se kao pristupačan dron sposoban za masovno lansiranje u zasićenim vazdušnim napadima. Procena cene iznosi oko 35.000 dolara po jedinici, dok maksimalni domet prelazi 700 kilometara. U nekim tehničkim varijantama, posebno kod modela FLM 136, domet se procenjuje na oko 800 kilometara.
Za razliku od originalnog Šaheda-136, koji se koristi isključivo kao jednokratni kamikaza dron, LUCAS u određenim konfiguracijama može biti ponovo upotrebljen. Iranski Šahed, međutim, raspolaže snažnijim motorom i znatno većim dometom, koji se procenjuje na oko 2.500 kilometara.
Model FLM 136, iz kojeg je izveden LUCAS, ima maksimalnu težinu pri poletanju od oko 80 kilograma i može nositi teret do 18 kilograma, što se opisuje kao približno dvostruko veća eksplozivna snaga od rakete Hellfire.
Potvrda borbene upotrebe
Američki portal Military Times objavio je da su vazdušni napadi na Iran uključivali prvu borbenu upotrebu drona LUCAS. Prema zvaničnicima Centralne komande, sistem je lansiran u okviru operacije „Epski bes“, usmerene na komandne i kontrolne objekte Korpusa islamske revolucionarne garde, iranske kapacitete protivvazdušne odbrane, lokacije za lansiranje raketa i dronova, kao i vojne aerodrome.
„Predsednik je naredio smelu akciju, a naši hrabri vojnici, mornari, piloti, marinci, stražari i pripadnici obalske straže odgovaraju na poziv“, izjavio je admiral Bred Kuper, komandant Centralne komande SAD.
CENTCOM nije precizirao iz kojih baza ili zemalja su dronovi lansirani, niti detaljno opisao njihovu taktičku ulogu u operaciji.
Razvoj i testiranja
Dron LUCAS proizvodi kompanija SpektreWorks iz Arizone. Platforma se može lansirati katapultima, uz pomoć raketnog potiska pri poletanju, kao i sa mobilnih kopnenih sistema montiranih na vozila. U decembru 2025. godine Ministarstvo odbrane SAD saopštilo je da je LUCAS prvi put uspešno lansiran sa ratnog broda.
Testiranje je sprovedeno 16. decembra sa broda klase „Independens“, USS Santa Barbara, u sastavu Pete flote SAD u Arapskom zalivu. Tada je demonstrirano da se sistem može integrisati u postojeću flotu bez većih tehničkih modifikacija.
Viceadmiral Kurt Renšo, komandant NAVCENT-a i Pete flote, ocenio je da lansiranje predstavlja prekretnicu u uvođenju pristupačnih bespilotnih sistema u pomorske operacije. Dron je deo operativne grupe „Škorpion udar“, prve eskadrile jednosmernih napadnih dronova pod komandom Centralne komande za specijalne operacije.
U decembarskom saopštenju admiral Kuper je naveo da nova operativna grupa „postavlja uslove za korišćenje inovacija kao sredstva odvraćanja“, dok je Ministarstvo odbrane naglasilo potrebu za ubrzanjem nabavke autonomnih sistema kroz direktivu ministra odbrane Pita Hegseta pod nazivom „Oslobađanje dominacije američkih vojnih dronova“.
Hegset je u julu napisao da viši oficiri moraju prevazići birokratsku odbojnost prema riziku i da očekuje integraciju ovih sposobnosti u sve relevantne borbene obuke, uključujući i ratove dronovima sila protiv sila.
Zona operacija i strateški kontekst
Operacije mornarice u zoni Centralne komande obuhvataju oko 2,5 miliona kvadratnih milja mora, uključujući Arapski zaliv, Omanski zaliv, Crveno more i delove Indijskog okeana. U toj oblasti nalaze se ključne pomorske tačke poput Ormuskog moreuza, Sueckog kanala i Bab el-Mandeba, kroz koje prolazi značajan deo svetske trgovine i energetskih tokova.
Američki planeri su očigledno pažljivo proučavali iranski Šahed-136, sistem koji je dugo potcenjivan, ali je pokazao izuzetan odnos cene i performansi, naročito u ratu u Ukrajini pod ruskom oznakom i modifikacijom Geranj-2.
Pored LUCAS-a, američka vojska raspolaže i sistemom MQM-172 Arrowhead, još jednom jednokratnom platformom slične operativne filozofije. Obe platforme dele ključne karakteristike Šaheda-136, jednostavnu konstrukciju, masovnu proizvodnju, nisku cenu i sposobnost zasićenog napada.
Upotreba LUCAS-a protiv Irana simbolično zatvara krug tehnološke adaptacije u savremenom ratovanju. Koncept koji je Iran popularizovao sada je integrisan u američku vojnu doktrinu i prvi put primenjen upravo protiv zemlje čiji je dizajn poslužio kao osnova.
