Odluka Pentagona da kompaniji Boeing poveri razvoj i proizvodnju prvog američkog lovca šeste generacije, označenog kao F-47, sve češće se dovodi u pitanje, i to ne samo u stručnim krugovima van Sjedinjenih Država, već i među veteranima samog američkog vazduhoplovstva. Iako je program predstavljen kao tehnološki iskorak koji treba da obezbedi dugoročnu vazdušnu nadmoć SAD, sumnje u izbor glavnog izvođača postaju sve glasnije.
Podsetimo, u martu 2025. godine Tramp je zvanično objavio da je Boing izabran kao nosilac programa lovca šeste generacije, dok je krajem iste godine potvrđeno da je započeta proizvodnja prvog prototipa. Avion F-47 zamišljen je kao naslednik postojećih platformi pete generacije i kao ključni stub buduće strategije američkog ratnog vazduhoplovstva u potencijalnom sukobu visokog intenziteta, pre svega sa Kinom.
Međutim, ubrzo nakon objave, pojavile su se ozbiljne kritike koje se ne odnose na sam koncept aviona, već na sposobnost Boinga da iznese ovako složen i rizičan program.
Nepoverenje u Boing kao izvođača
Prema ocenama više vojnih analitičara, izbor Boinga predstavlja visok rizik, jer ta kompanija decenijama nije razvila potpuno novi borbeni avion od početka do operativne upotrebe. Na to su ukazivali i strani stručnjaci, uključujući urednike i analitičare specijalizovanih azijskih vazduhoplovnih časopisa, koji smatraju da Boing nema kontinuitet u razvoju savremenih lovaca kakav danas imaju pojedini konkurenti.
Ipak, s obzirom na rastuće rivalstvo između SAD i Kine, takve procene iz inostranstva često se tumače kao deo šireg geopolitičkog konteksta. Mnogo ozbiljniju težinu imaju kritike koje dolaze iz samog američkog vazduhoplovstva, posebno od pilota i oficira sa dugogodišnjim iskustvom.
Šta kažu američki piloti veterani
Jedan od najglasnijih kritičara je penzionisani pilot američkog vazduhoplovstva Si V. Lemoan, u javnosti poznat pod nadimkom Mover. Reč je o pilotu koji je veći deo karijere proveo leteći na F-16, a koji je nakon penzionisanja postao uticajan komentator vojno-vazduhoplovnih tema.
U video-analizi koja je privukla veliku pažnju, Lemoan je otvoreno doveo u pitanje odluku da se Boingu poveri razvoj F-47. Njegov argument nije politički, već tehnički i organizacioni. Prema njegovim rečima, Boing se poslednjih godina suočava sa ozbiljnim problemima u gotovo svim vojnim programima koje vodi.
Kao primer naveo je činjenicu da je jedini relativno stabilan borbeni program kompanije modernizacija F-15EX, dok su ostali projekti pratili problemi, kašnjenja i tehnički nedostaci. Posebno je istakao poteškoće sa razvojem školskog aviona T-7 Red Hawk, kao i dugogodišnje probleme sa avionom za dopunu gorivom u vazduhu KC-46 Pegasus.
Prema njegovoj oceni, činjenica da čak i relativno jednostavnije platforme kasne ili ulaze u službu sa ograničenjima baca senku na sposobnost Boinga da uspešno realizuje program koji po kompleksnosti prevazilazi sve prethodne projekte.
Ključno pitanje, zašto baš Boing
Zbog svega navedenog, među američkim pilotima i vojnim analitičarima sve češće se postavlja pitanje šta je presudilo da upravo Boing dobije ugovor za F-47. Kritičari ukazuju da odluka možda nije zasnovana isključivo na tehničkim kriterijumima, već i na političkim, industrijskim i strateškim razlozima, uključujući potrebu da se održi konkurencija unutar američke vojne industrije.
Za sada, američko vazduhoplovstvo zvanično stoji iza izbora i tvrdi da je Boing ponudio najambiciozniji i dugoročno najodrživiji koncept. Ipak, kako program bude ulazio u zahtevnije faze razvoja, ostaje da se vidi da li će skeptici među pilotima i stručnjacima biti u pravu ili će F-47 postati dokaz da Boing još uvek može da nosi najteže projekte američke vojne avijacije.
Podsetimo, Tramp je nedavno otvorio pitanje brendiranja američkih vojnih programa, ovog puta dovodeći u pitanje samu oznaku F-47. Govoreći na Svetskom ekonomskom forumu u Davosu, Tramp je izjavio da bi mogao da ukloni broj „47“ iz naziva novog aviona ukoliko mu se program na kraju ne dopadne, unoseći dodatnu neizvesnost u identitet jednog od ključnih sistema buduće američke vazdušne moći.
