Lovac F-16V Ratnog vazduhoplovstva Republike Kine (Tajvan) srušio se 6. januara tokom rutinske trenažne misije, samo nekoliko minuta nakon poletanja sa vazduhoplovne baze Hualijen. Avion je poleteo u 18.17 časova, a prema informacijama lokalnih medija, nesreći su prethodili ozbiljni kvarovi u radu računara letelice, koji su doveli do prostorne dezorijentacije pilota.
Ovo nije izolovan incident. Više lokalnih izvora i insajdera ukazuje da su se problemi sa avionikom znatno učestali nakon što su stariji lovci iz devedesetih godina F-16A/B modernizovani na standard F-16V. Umesto očekivanog povećanja pouzdanosti, nova softverska rešenja donela su niz sistemskih grešaka, koje u pojedinim slučajevima direktno ugrožavaju bezbednost pilota. Tajvansko ratno vazduhoplovstvo je prizemljilo celu svoju flotu lovaca F-16 dok traju istrage nakon noćašnjeg incidenta kod Hualijena.
❗️⚠️🇹🇼 – Taiwan F-16 Crash and Rescue Operation
— 🔥🗞The Informant (@theinformant_x) January 7, 2026
A Taiwanese F-16 fighter jet (serial number 6700) crashed off the coast of Hualien during a routine nighttime training mission.
The pilot successfully ejected but remains adrift at sea awaiting rescue.
The Taiwan Coast Guard, in… pic.twitter.com/g6wUfweQYn
„Fantomski okreti“ i gubitak kontrole
Prema navodima uzbunjivača iz redova Ratnog vazduhoplovstva Tajvana, jedan od najopasnijih problema su tzv. „fantomski okreti“ aviona. Reč je o nasilnim, neočekivanim manevrima tokom kojih letelica prelazi dozvoljena ograničenja nagiba bez ikakve intervencije pilota.
Posebno zabrinjava podatak da su se najmanje dva takva incidenta dogodila u vazduhoplovnoj bazi Čiaji nakon ažuriranja sistema kontrole leta na verziju 4.3 u periodu 2024–2025. godine. U oba slučaja avion je reagovao samostalno, a piloti su izgubili mogućnost efektivne kontrole.
Insajderi naglašavaju da ovi incidenti nisu povezani sa gubitkom svesti pilota usled G-opterećenja, već sa kvarovima upravljačke palice i logike sistema kontrole leta. Jedan sličan slučaj iz prethodne godine, kako se navodi, nikada nije javno objavljen.
Nepouzdani senzori i opasnost u noćnim uslovima
Problemi se ne završavaju na upravljanju letelicom. Prijemnici za upozoravanje na radarsko ozračivanje, ključni za preživljavanje u borbenim uslovima, prema svedočenjima uzbunjivača često prikazuju pretnje iz potpuno pogrešnih pravaca. Time se reakcija pilota na potencijalne napade čini praktično beskorisnom.
UPDATE: Search and rescue operations continue to recover the pilot of an F-16.
— Jaime Ocon 歐海美 (@JaimeOcon1) January 6, 2026
Taiwan’s Coast Guard says 3m tall waves and severe gale force winds are adding to the complexity of the mission. https://t.co/Ri6IftQrUi pic.twitter.com/OU9PSHChAC
Posebno opasni su kvarovi koji se javljaju noću ili u uslovima smanjene vidljivosti. U tim situacijama dolazi do istovremenog otkaza više elektronskih sistema, dok se čak ni rezervni indikator položaja ne može smatrati pouzdanim. U realnim borbenim uslovima, takav scenario bi gotovo sigurno imao fatalne posledice.
Širi obrazac softverskih problema u američkoj avijaciji
Incident sa F-16V ne može se posmatrati izolovano. Veliki softverski problemi sa američkim borbenim avionima već su više puta izlazili na videlo. U oktobru 2022. godine, F-35A je zamalo doživeo katastrofalan pad u vazduhoplovnoj bazi Hil, kada pilot zbog softverske greške nije mogao da prekine sekvencu sletanja. Avion je iznenada izgubio odziv i naglo skrenuo ulevo.
Test pilot koji je posmatrao incident opisao je da je letelica u jednom trenutku izgledala potpuno normalno, da bi potom došlo do nasilnih oscilacija upravljačkih površina, sa ekstremnim pomeranjima zakrilaca, kormila i drugih kontrolnih elemenata. Avion je, prema njegovim rečima, vrlo brzo ušao u položaj iz kojeg praktično nije bilo mogućnosti za oporavak.
Još ranije, 2019. godine, japanski pilot F-35 izgubio je prostornu orijentaciju i srušio se direktno u more. Iako zvanično nije potvrđeno, taj slučaj je dodatno podgrejao sumnje u kompleksnost i pouzdanost softverskih sistema nove generacije.
F-16V kao „4+ generacija“ i tajvanska dilema
F-16V koristi avioniku takozvane „generacije 4+“, sa brojnim konceptualnim i softverskim sličnostima sa F-35. Ratno vazduhoplovstvo Tajvana počelo je da uvodi ove avione u operativnu upotrebu u novembru 2021. godine, a do kraja 2023. godine primilo je svih 139 modernizovanih lovaca F-16A/B.
Istovremeno, isporuke najnovijih F-16 Blok 70, koji koriste veoma sličan softver i arhitekturu, suočavale su se sa kašnjenjima zbog problema u proizvodnji u Sjedinjenim Državama. To dodatno komplikuje situaciju za Tajvan, koji se nalazi u stanju nerešenog građanskog rata sa Narodnom Republikom Kinom i nema međunarodno priznanje kao suverena država.
Upravo zbog tog političkog statusa, Tajvan ima izuzetno ograničene mogućnosti nabavke borbenih aviona. F-16 ostaje praktično jedina opcija koju je Zapad spreman da ponudi, dok su pokušaji nabavke F-35 odbijani već više od dve decenije.
Verovatno nije prvi pad lovca F-16V
Važno je naglasiti da ovo verovatno nije prvi pad lovca u konfiguraciji F-16V, ali jeste jedan od prvih slučajeva koji se otvoreno i dosledno povezuje sa softverskim problemima nastalim nakon modernizacije.
Za razliku od ranijih incidenata, koji su često vođeni pod opštom oznakom „F-16“ i objašnjavani ljudskom greškom ili operativnim uslovima, ovde se u prvi plan stavljaju kvarovi računara leta, greške u upravljačkom softveru i ponavljajući obrasci ponašanja letelice koji su već ranije primećeni, ali nisu javno problematizovani.
U tom smislu, ovaj slučaj predstavlja prelomni trenutak za koncept duboke modernizacije starih platformi. Kada se F-16V posmatra zajedno sa sličnim incidentima na F-35, uključujući gubitak prostorne svesti pilota i nasilne reakcije sistema bez jasnog ljudskog inputa, postaje očigledno da se ne radi o izolovanom problemu jedne flote, već o širem izazovu tzv. „software-defined“ borbenih aviona, gde pouzdanost koda postaje jednako kritična kao i sama aerodinamika ili mehanička konstrukcija.
Tehnološka zavisnost i cena kompleksnosti
Pad F-16V kod Hualijena tako nije samo tehnički incident, već simptom šireg problema. Sve veća softverska kompleksnost savremenih borbenih aviona donosi napredne sposobnosti, ali istovremeno stvara nove tačke loma, koje u kriznim situacijama mogu imati smrtonosne posledice.
Za Ratno vazduhoplovstvo Tajvana, koje se u velikoj meri oslanja na ovu flotu kao ključni stub svoje odbrane, svaki ovakav incident dodatno naglašava rizike tehnološke zavisnosti i ograničenog izbora u globalno polarizovanom bezbednosnom okruženju.
