Prvi put u istoriji, Ratno vazduhoplovstvo Narodnooslobodilačke vojske Kine rasporedilo je borbene avione J-10, avione za rano upozoravanje KJ-500 i vazdušne tankere YY-20 van teritorije Narodne Republike Kine, i to u Ujedinjene Arapske Emirate, državu koja se decenijama nalazi u samom jezgru zapadne bezbednosne arhitekture Bliskog istoka. Ovo raspoređivanje nije simbolično niti protokolarno, već operativno i višeslojno, sa potencijalno dubokim posledicama po regionalni i globalni odnos snaga.
Zajedničke vazdušne vežbe pod nazivom „Falcon Shield“, održane u periodu od 9. do 22. decembra, predstavljaju kvalitativni iskorak kineske vojne politike. Po prvi put kineski vazdušni kontingent nije nastupao u okruženju tradicionalnih partnera ili neutralnih država, već u prostoru koji Zapad decenijama smatra sopstvenim ekskluzivnim bezbednosnim domenom. U tom smislu, Kina više ne šalje samo diplomatske poruke ili ekonomske inicijative, već demonstrira sposobnost realnog vojnog prisustva i interoperabilnosti daleko od svojih granica.
Vežbe su obuhvatile znatno više od demonstracije tehnike. Mešovite formacije kineskih i emiratskih aviona izvodile su zajedničke letove, simulacije komandovanja i kontrole, operacije zaštite vazdušne nadmoći, noćne borbene misije, bespilotne borbene operacije, kao i zadatke potrage i spasavanja na bojnom polju. Ovakav spektar aktivnosti jasno ukazuje da se ne radi o vežbi „pokazivanja zastave“, već o suštinskoj operativnoj obuci u realnom multinacionalnom okruženju.
Persijski zaliv kao zapadna tvrđava
Persijski zaliv je više od pola veka bio gotovo isključivo vojno uporište zapadnog bloka. Sjedinjene Države, Francuska i Velika Britanija održavaju stalne vazdušne i pomorske baze u regionu, kontrolišu ključne vazdušne koridore i oslanjaju se na lokalne saveznike kao produženu ruku svoje moći. Upravo zato prisustvo kineskih vazdušnih sredstava u ovom prostoru ima snažan simbolički, ali i praktični značaj.
Zapadni vojni analitičari otvoreno izražavaju zabrinutost, jer Kina očigledno prelazi iz faze ekonomskog i političkog uticaja u fazu direktnog vojnog prisustva. Peking ne samo da pokazuje sposobnost projekcije sile, već i sposobnost integracije svojih komandnih, izviđačkih i logističkih sistema u kompleksno međunarodno operativno okruženje.
Zašto UAE nisu koristili F-16
Posebnu pažnju privlači činjenica da Ratno vazduhoplovstvo UAE tokom vežbi nije koristilo svoje najnaprednije lovce F-16E/F Desert Falcon, već starije francuske Mirage 2000. Iako se formalno može govoriti o tehničkom izboru, suština je politička. Sjedinjene Države nameću stroga ograničenja upotrebe američkih borbenih aviona u vežbama sa državama koje se u Vašingtonu percipiraju kao strateški rivali ili potencijalni protivnici.
Ova praksa nije nova. I druge zemlje koje raspolažu američkom tehnikom, poput Tajlanda, u vežbama sa Kinom koriste sekundarne ili zastarele platforme. Time se jasno pokazuje da čak ni najbliži saveznici nemaju punu slobodu raspolaganja zapadnim oružjem, kao i da postoji dubok strah od curenja taktičkih i tehničkih podataka ka Pekingu.
Od F-35 do Rafala, politika pre tehnike
Primer UAE dodatno osvetljava stepen politizacije zapadne trgovine oružjem. Abu Dabi je 2020. godine postigao načelni dogovor sa Sjedinjenim Državama o kupovini lovaca F-35A, koji su trebalo da zamene Mirage 2000. Međutim, zahtevi Vašingtona, uključujući prekid tehnološke saradnje sa kineskim kompanijama poput Huaveja, doveli su do sloma dogovora.
Iako su UAE razmatrali i ne-zapadne opcije, uključujući ruske lovce Su-27M, Su-37, pa čak i zajedničke projekte, politički pritisak Zapada pokazao se odlučujućim. Kineski lovac pete generacije J-35, koji mnogi analitičari smatraju ozbiljnom alternativom F-35, praktično je eliminisan iz razmatranja isključivo iz političkih razloga. Na kraju, u decembru 2021. godine, UAE su potpisali ugovor sa Francuskom o kupovini Rafala u vrednosti od 19 milijardi dolara.
Uprkos visokoj ceni, Rafal je izložen kritikama zbog ograničenih mogućnosti u poređenju sa savremenim američkim i kineskim platformama. Njegov ugled dodatno je narušen nakon diskutabilnih performansi u vazdušnim borbama visokog intenziteta protiv kineskog J-10C u sastavu pakistanskog vazduhoplovstva tokom 2025. godine.
Saradnja ili probno polje
Uprkos spektakularnosti vežbi, bliska povezanost UAE sa Zapadom izaziva razumne sumnje u Pekingu. Emirati su domaćini velikih američkih i francuskih baza, aktivno učestvuju u zapadnim operacijama u regionima poput Jemena i Sudana i decenijama svoju odbrambenu politiku oslanjaju gotovo isključivo na zapadne sisteme.
Postoji realna zabrinutost da bi podaci o učinku kineskih sistema, taktika i procedura mogli indirektno završiti u rukama zapadnih vojnih struktura. U tom smislu, UAE ne deluju kao neutralni posrednik, već kao čvorište zapadnih bezbednosnih interesa.
Signal promenljivog sveta
Vežbe „Falcon Shield“ same po sebi ne menjaju trenutno vojno-tehničku ravnotežu u Persijskom zalivu, ali jasno signaliziraju promenu globalnog poretka. Kina pokazuje da je sposobna da deluje daleko od svojih granica, da sarađuje čak i sa tradicionalnim zapadnim partnerima i da ulazi u prostore koji su do juče smatrani zatvorenim.
Istovremeno, ogoljava se kontradikcija politike UAE, države koja teži multipolarnim odnosima, ali ostaje čvrsto vezana za zapadne političke, vojne i tehnološke strukture. Pitanje više nije da li je Kina ušla u Persijski zaliv, jer to je već činjenica. Pravo pitanje glasi koliko će Zapad biti spreman da to toleriše i koliku će cenu regionalni saveznici morati da plate ako zaista odluče da učestvuju u multipolarnom vojnom svetu.
Kinezu niko nista ne moze.
Rokaj Kiki!