Ukrajina je na sajmu MSPO 2026 u poljskom gradu Kjelce prvi put javno prikazala operativne komponente novog protivvazdušnog sistema Šeršen. Za razliku od klasičnih PVO sistema vezanih za jednu porodicu raketa, njegov osnovni koncept je korišćenje različitih presretača koji su prvobitno razvijeni kao rakete vazduh-vazduh.
Prikazani sistem je drugi operativni prototip i, prema razvojnom timu, blizak je budućoj serijskoj konfiguraciji. Početna ispitivanja su završena, uključujući gađanja na poligonu tokom kojih su ciljevi oboreni, mada snimci tih presretanja za sada nisu javno prikazani.
Od sovjetskog R-27 do britanskog ASRAAM-a
Baterija Šeršena sastoji se od komandno-kontrolnog vozila Perun, radara Afina i četiri lansera Borej. Razvoj vodi međunarodni konzorcijum Shershen Group, dok se ukrajinska kompanija Radionix navodi među ključnim učesnicima programa.
Najvažnija osobina sistema je otvorena arhitektura. Trenutno su predviđeni R-27 i R-73 sovjetskog porekla, američki AIM-9 Sidewinder i britanski AIM-132 ASRAAM, dok se ispituje mogućnost korišćenja starijeg R-60.
Time Šeršen može da koristi rakete sa infracrvenim i poluaktivnim radarskim navođenjem, umesto da zavisi od jednog tipa presretača. Sistem takođe nije vezan isključivo za sopstveni radar, već može da prima podatke sa drugih radara za osmatranje i navođenje.
Takvo rešenje direktno odgovara problemu sa kojim se ukrajinska PVO suočava tokom rata: postoje rakete iz različitih izvora i različitih perioda proizvodnje, ali nema neograničenih zaliha nijednog pojedinačnog tipa.
Afina vidi do 85 kilometara, rakete gađaju do 25
Prema podacima proizvođača, radar Afina može da otkriva ciljeve na udaljenosti do 85 kilometara. Šeršen je trenutno deklarisan za dejstvo protiv aviona, krstarećih raketa i dronova na udaljenosti do 25 kilometara i visinama do 10.000 metara.
Te vrednosti zavise od korišćene rakete. Presretač projektovan za lansiranje iz aviona gubi deo dometa kada kreće sa zemlje, bez početne brzine i visine koju mu daje borbeni avion.
Pri korišćenju radarski vođenih raketa sistem može istovremeno da vodi do šest lansiranih projektila. Lanseri Borej napravljeni su tako da različite rakete mogu da se postavljaju preko odgovarajućih adaptera i kontejnera.
Nova R-120K još nije završena
Na jednom od lansera u Poljskoj prikazana je i nova ukrajinska raketa R-120K sa radarskom glavom za samonavođenje. Projektovana je tako da može da se koristi kao raketa vazduh-vazduh, ali i kao presretač lansiran sa zemlje.
R-120K još nije završeno oružje. Razvojni radovi su u toku, uključujući razvoj raketnog motora, pa njene konačne performanse i početak proizvodnje nisu objavljeni.
Šeršen nastavlja pravac koji je Ukrajina ranije koristila kroz programe FrankenSAM, u kojima su zapadne rakete povezivane sa postojećim sovjetskim radarima i lanserima. Britansko-ukrajinski Gravehawk koristi sličnu logiku prilagođavanja avionskih raketa za lansiranje sa zemlje.
Razlika je u tome što je kod Šeršena mogućnost menjanja različitih presretača ugrađena u sam koncept sistema, umesto da nastane naknadnim prilagođavanjem jednog postojećeg PVO kompleksa.
