Kada kod nas spomenete Meksiko, mnogi pomisle najpre na njihove serije. Stariji čitaoci pamte poznate meksičke filmove, bogate muzikom koja je kod nas proslavila Nikolu Karovića, Slavka Perovića, Kvartet „Palomu“, orkestar „Manjifiko“ i druge. Najcenjeniji bio je film „Jedan dan života“ (Un dia de vida), pa su naši tadašnji ideolozi zaključili da su nam revolucionarni ciljevi bili slični. Tako je kod nas Meksička revolucija dobila lik brkatih desperatosa s velikim sombrerima, ukrštenim redenicima i – gitarama.
Zemlja i sloboda (Tierra y Libertad)!
To je bila najsnažnija parola ustanika. Današnji Meksiko politički je nastao u XIX veku. Zvanično to su Sjedinjene Meksičke Države (Estados Unidos Mexicanos). Tokom Meksičke revolucije (Revolución mexicana) koja je trajala od 1910. do 1920. godine mnogo krvi je proliveno da bi nastala moderna meksička država.
Kojim oružjem je izvojevana ta borba? Istorija streljačkog naoružanja svakako bi bila siromašnija bez osvrta na to čime su bili naoružani meksički revolucionari. Bez obzira da li su ratovali pod komandom Panča Vilje na severu, Emilijana Zapate na jugu ili se borili u drugim brojnim gerilskim grupama pa i bandama, muškarci, žene i deca naoružavali su se gotovo svakim vatrenim oružjem koje su mogli da zaplene ili kupe.
Borci za slobodu – vakerosi, farmeri, gradski radnici i seoski peoni – borili su se protiv Meksičke federalne vojske i američkih trupa tokom Kaznene ekspedicije 1916. godine. Gerilski vođa Emilijano Zapata rekao je starijem dobrovoljcu 1913. godine, naoružanom samo grubom, domaćom sačmaricom: „Ako puca, dobro došlo je Revoluciji.“
Napomena: za oružja evropskih proizvođača koristićemo metričke oznake (SI – Système international d’unités) u milimetrima, a za one sa američkog kontinenta koristićemo mere (US Customary System ili USCS) u inčima.
Meksička federalna vojska, podržana od Dijazove korumpirane vlade, bila je dobro opremljena nemačkim oružjem jer su Nemci bili jedni od glavnih snabdevača Meksika; ona ih je naoružala uglavnom puškama mauzer model 1895, kalibra 7 mm. Razni meksički režimi kupili su Mauzerove modele 1902 i 1912, ali i nepoznatu količinu japanskih pušaka arisaka kalibra 7 mm.
Federalesi, kako su nazivali pripadnike regularne armije, uvezli su i određeni broj poluautomatskih pušaka mondragon kalibra 7 x 57 mm, dizajniranih u Meksiku, uglavnom proizvedenih u Švajcarskoj (kasnije, od 1908. godine i u Meksiku). Mnogo ovog federalnog oružja stiglo je do pobunjenika koji su se skoro u potpunosti oslanjali na zarobljeno ili privatno kupljeno oružje.
Municija za pištolje bila je raznovrsna. Najviše je korišćena tokom borbi na fluidnoj i poroznoj granici SAD i Meksika koja se stalno menjala. U istoriografiji ove dve zemlje taj period naziva se American frontier era. Bilo je tu kalibara i metaka od malih i srednjih (.22 sa obodom, .32 S&W i .38 Short), do snažnih metaka američkih puška i revolvera iz istog perioda (.38-40, .44-40 i .45 Colt).
Pojavom poznatih Koltovih revolvera, pre svega modela Single Action Army iz 1873. godine, i ova municija (.45) počela se masovnije koristiti. Modeli su bili različiti: kolt bisli za koji se tvrdi da je bio lični revolver Panča Vilje; Remingtonovi modeli, poznati revolveri S & W, ali i Mervin Hulberts, kao i drugi, manje poznati, takođe su bili intenzivno korišćeni.
Što se tiče dugog oružja, pored zarobljenih mauzera, najpopularnije oružje za konjičku upotrebu bili su Vinčesterovi modeli iz 1873. i 1892. godine. Oni su bili pljosnati, lagani i udobni za nošenje u sedlu. Pored njih korišćeni su razni modeli marlina istih kalibara. Najčešće su se pojavljivale verzije za metke kalibra .38-40 i .44-40.
Kasniji modeli, kao vinčesterov iz 1894. godine, bili su posebno omiljeni u kalibru .30 WCF. Model te kompanije iz 1895. godine koristio je municiju .30-40 Krag (.30 U.S, .30 Army, ali i .30 flanged nitro express) i .30-06 Springfild. U sukobima protivnici nikada nisu znali iz čega će se sve pucati na njih.
Obrno-čepne puške koristile su snažnu vojnu municiju, uključujući 7 x 57 mm Mauzer, .30-06 Springfild i .30-40 Krag. Korišćena je čak i municija za lovačke puške, uključujući popularni .38-56 Vinčester, dizajniran za model iz 1886. godine i korišćen u puškama marlin iz 1895. godine.
Tu je bilo i kalibara .40, .45 i .50 proizvedenih za sportsko oružje velikih kompanija. Korišćeno je sve što bi dopalo u ruke, pa i stari meci na crni barut kakvi su upotrebljavani za model marlin iz 1881. godine i vinčester iz 1886. godine, ali i springfildi iz 1873. godine. Osim metaka .30-30 kojih je bilo u najvećim količinama, nabavka sportske i zastarele municije bila je znatno otežana.
Prilikom napada Panča Vilje na Kolumbus 1916. godine u Novom Meksiku primećene su bile i jednometne remingtonove puške. Meksička konjička policija „Rurales“ koristila je karabine M –1897 remington sa zastarelim zatvaračima (Remington Rolling Block). Pobunjenici su zaplenili veliki broj ovih pušaka upravo od spomenute policije. One su konstruisane za metke kalibra 7,9 mm Mauzer.
Mitraljezi su bili skupi i teško dostupni, tako da je svaki primerak značio mnogo. Ustanici su koristili stari kolt M-1895, poznat pod nadimkom “kopač krompira” (potato digger). Proizvođen je u više kalibara, a u Meksiku je korišćen metak 7 × 57 mm Mauzer. Bilo je tu i nekoliko Luisovih mitraljeza (ukradenih iz američkih magacina), ali i neveliki broj Hočkisovih mitraljeza kalibra 7 mm iz 1896. godine.
Na nekim fotografijama mogu se videti oružja madsen 1911 (kod nas klasifikovan kao puškomitraljez) u kalibru 6,5 × 55 mm. Pretpostavlja se da je i taj kalibar bio zastupljen, ali sigurnih dokaza nema. Ovo oružje koristilo je inače četiri vrste municije. Najređi su bili mitraljezi maksim nemačke proizvodnje, ali je i njih bilo.
Revolucionarima ovo šarenilo nije smetalo da ostvare svoje ciljeve jer su bili motivisani za borbu. Postali su pobednička borbena snaga, kombinujući klasične vojne operacije sa gerilskim načinom ratovanja. Po ko zna koji put u istoriji pokazalo se da visoka motivisanost može da nadoknadi ozbiljne logističke nedostatke.
Meksička revolucija ostala je upamćena kao jedan od retkih velikih ustanaka u kojima je gotovo svaka puška imala drugačije poreklo. Upravo to šarenilo naoružanja najbolje pokazuje da ne pobeđuje uvek u građanskim ratovima vojska sa najuređenijim arsenalom, već ona koja uspe da svoje ljude okupi oko zajedničkog cilja.
