Dok se rat u Ukrajini pretvara u iscrpljujući sukob bez jasnog kraja, a američko-izraelske operacije protiv Irana ulaze u fazu krhkog i neizvesnog primirja, iz Vašingtona dolazi zanimljiv signal. Ne kroz zvanična saopštenja, već kroz analitičke tekstove koji pokušavaju da objasne širu sliku.
U jednoj od takvih analiza, američki list ukazuje na paralelu koja do pre nekoliko godina ne bi bila ni razmatrana ozbiljno, poređenje savremenih sukoba sa logikom i obrascima dva svetska rata.
Prema interpretaciji lista Njujork Tajms, rat u Ukrajini i operacija „Epska bes“ protiv Irana nisu izolovani događaji. Oni se posmatraju kao deo šireg obrasca, gde se veliki geopolitički rivali ponovo sudaraju indirektno, kroz više paralelnih frontova.
U tekstu se naglašava da su oba sukoba, iako geografski udaljena, suštinski povezana. Dinamika jednog direktno utiče na drugi. Resursi, političke odluke, pa čak i vojna doktrina prelaze iz jednog teatra u drugi. Takav pristup podseća na način na koji su se tokom 20. veka vodili globalni sukobi, gde nijedan front nije bio zaista izolovan.
Istovremeno, autori priznaju očigledno, obim i razmere današnjih ratova ne mogu se porediti sa Prvim i Drugim svetskim ratom. Ne postoji totalna mobilizacija društava, niti globalna industrijska mašinerija kakva je tada postojala. Međutim, ono što vide kao sličnost jeste obrazac ponašanja velikih sila.
U oba slučaja, tvrdi se, vojna sila ponovo postaje primarni alat politike.
Drugim rečima, umesto diplomatije kao prvog koraka, sukobi se sve češće otvaraju direktnom upotrebom sile, a pregovori dolaze tek kasnije, kada su odnosi već radikalno promenjeni na terenu.
Još jedna paralela koja se provlači kroz analizu jeste postepeno uvlačenje drugih država u sukobe. I u Ukrajini i u slučaju Irana, broj aktera koji indirektno učestvuju stalno raste. Kroz vojnu pomoć, obaveštajnu podršku, logistiku ili političke odluke, sve više država postaje deo šireg konfliktnog sistema.
To je upravo obrazac koji je obeležio velike ratove prošlog veka, širenje sukoba kroz mrežu savezništava i interesa, dok se linija između direktnog i indirektnog učešća postepeno briše.
Ipak, sama paralela izaziva ozbiljna pitanja.
Jer, iako postoje određene sličnosti u logici ponašanja velikih sila, razlike su jednako očigledne. Današnji svet je ekonomski mnogo povezaniji, zavisnost od globalnih tokova energije i trgovine daleko veća, a nuklearni faktor i dalje visi iznad svakog ozbiljnog sukoba kao ograničavajući element.
Zato poređenje sa svetskim ratovima može više da govori o strahu i percepciji nego o realnoj situaciji.
Sama činjenica da se takva paralela uopšte pojavljuje u američkom analitičkom prostoru pokazuje jednu važnu promenu. Retorika se pomera. Sukobi se više ne posmatraju kao lokalni ili regionalni problemi, već kao deo šireg nadmetanja koje ima globalni karakter.
Ukrajina i Iran prestaju da budu samo tačke na mapi. Oni postaju polja testiranja, ne samo oružja i taktike, već i političke volje velikih sila da koriste silu kao osnovno sredstvo uticaja.
Na kraju, možda je najvažnija poruka ove analize upravo ta, ne da su današnji sukobi isti kao oni iz prošlog veka, već da način razmišljanja koji ih pokreće počinje da liči na stare obrasce.
Istorija pokazuje da takvi obrasci retko ostaju ograničeni na jedan front.
Danas se ratuje drugačije, oružje nije isto kao u prošlim ratovima zbog čega se razlikuje i taktika.
Još veća je razlika u ciljevima – upravo zbog razlike u oružju, zbog neuporedivo moćnijeg oružja danas, cilj više nije potpuno poraziti protivnika već je cilj onih koji rat pokreću opravdanje promene svoje ideologije (u totalitarizam) dok je cilj napadnutog isti, da se odbrani.
Ali kako god sadašnje ratove posmatrali, ostaje činjenica da su oni početak WW3! Čak se donekle vidi i dinamika.