Pištolj 9 mm Tara TM-9 i jurišne puške Tara

Proizvođač

Posle Drugog svetskog rata, valjevski zavod za proizvodnju artiljerijske i minobacačke municije “VISTAD“ (“Višegradska industrija inženjera Stankovića“), pod novim imenom “Krušik“,  postao je deo jugoslovenskog vojno-industrijskog kompleksa. U duhu tadašnje plana diversifikacije namenskih fabrika, “Krušik“ je 30. juna 1984. u Mojkovcu završio izgradnju pogona za proizvodnju delova upaljača za minobacačku i artiljerijsku municiju i ručne bombe, upaljača reaktivnih motora za školske avioneUBS Aero L-39 Albatros čehoslovačke “Aero Vodochody Akciová společnost“ i piropatrona za izbacivanje pilotskih sedišta, piropatrona opšte namene, kao i signalnih i vežbovnih sredstava.

Pogoni ''Tara Group'' (ranije ''4. Novembar'')  u Mojkovcu.
Pogoni “Tara Group“ (ranije “4. Novembar“) u Mojkovcu.

Novi zavod, pod imenom “Fabrika vojnih i namenskih proizvoda 4. Novembar“, zvanično je otvorena 13. jula 1984. Na žalost, tragični događaji devedesetih, sankcije koje su usledile i početak lose zamišljene privatizacije, uticali su da mojkovačka fabrika zapadne u krizu. Privredni sud iz Bijelog Polja je u novembru 2001. dobio predlog od Zavoda za obračun i plaćanje Centralne banke Crne Gore da se u “4.novembru“ pokrene stečaj.

Raketni uređaj URM-1 za katapultiranje VS-1 BRI kod aviona L-39 Albatros. Proizvodnja Aerospace and Defence Products AD Mojkovac
Raketni uređaj URM-1 za katapultiranje VS-1 BRI kod aviona L-39 Albatros. Proizvodnja Aerospace and Defence Products AD Mojkovac

Nakon što se Savezno Ministarstvo odbrane Jugoslavije kao većinski vlasnik akcija saglasilo sa predlogom, u junu 2002. u firmi je uveden stečaj. Na predlog Upravnog odbora,  skupština akcionara je u februaru 2006. donela odluku o podeli firme na civilni (91%, pod nazivom “4. Novembar“, fabrika metalnih proizvoda A.D. Mojkovac)  i državni deo (9%, pod nazivom “4. Novembar“, fabrika namenskih delova A.D. Mojkovac).

Pištolj 9 mm Tara ТМ М-9
Pištolj 9 mm Tara ТМ М-9

Godinu dana nakon proglašenja nezavisnosti Crne Gore, 7. juna 2007, crnogorska Vlada je prodala “Fabriku metalnih proizvoda A.D.“ i “Fabriku namenskih delova A.D.“ poznatom trgovcu oružjem,  inače vlasniku kompanije “BT International Ltd.“ iz Berna, Hajnrihu Tometu (Thomet Heinrich) za 131.000 evra i obavezu da investira ukupno 6,4 miliona evra.

Tomet je 26. decembra 2007. i zvanično preuzeo fabriku metalnih proizvoda pod nazivom “Tara Precision Works“ i fabriku namenskih delova kao“Tara Aerospace and Defence Products. Sredinom 2015, obe kompanije su objedinjene u “Tara Aerospace and Defence Products (Tara Group)“.

Pištolj 9 mm Tara ТМ М-9
Pištolj 9 mm Tara ТМ М-9

Tomet je odlično poznavao međunarodno tržište oružja i do tada je uvek uspevao da plasira značajne količine svoje i tuđe robe preko dobro razgranate distributivne malo- i velikoprodajne mreže.

Pištolj se prodaje sa dopunskom opremom u specijalnom pakovanju
Pištolj se prodaje sa dopunskom opremom u specijalnom pakovanju

Tomet je još u maju 1991, sa Karlom Brigerom (Karl Brügger) u švajcarskom gradu Tun (Thun) osnovao kompaniju “Brügger & Thomet AG“; no, svoje akcije je ubrzo prodao Brigeru, koji je postao jedini vlasnik “B&T“. Hajnrih je bio i predsednik firme “Evdin Limited“ sa sedištem u Larnaki na Kipru (registrovana 26. septembra 2006, reg. br. ΗΕ 184518). Zanimljivo je da je 10. marta 2006. u Podgorici  registrovao i kompaniju pod nazivom “Tara – Aerospace and Defence Products A.D.“ (reg. br. 40233171, po crnogorskoj klasifikaciji 2540 – proizvonja oružja i municije).Na tome se nije zaustavio22. decembra registrovao je i „BTI MontenegroD.O.O. za proizvodnju, promet i usluge, export-import – Podgorica (reg. br.50561054, trgovački naziv “BTI Montenegro“) a 13. decembra 2011. – kompaniju-posrednika u prodaji različitih proizvoda “Kandussi Beteiligungs-und Handels GmbH“ (austrijski  reg. br. 333150b, crnogorski reg. br. 50619430, trgovački naziv Thor Investment and Holdings, Podgorica).

Jurišna puška 5.56mm Tara TM-4
Jurišna puška 5.56mm Tara TM-4

U suštini, Tomet je planirao da po niskoj ceni otkupi već postojeću fabriku za proizvodnju oružja i vojne tehnike, opremi je savremenim mašinama, koristeći jeftinu domaću radnu znagu, započne proizvodnju pištolja i automata i plasira ih na tržište. Ovim je obezbedio najjednostavniji i najbezopasniji prodor i na međunarodno tržište. U istom cilju, angažovao je i iskusne konstruktore kragujevačkog “Zastava Oružja“, koji su radili na razvoju lepeze oružja. 

Jurišna puška (karabin) 5.56mm Commando ТМ-4С
Jurišna puška (karabin) 5.56mm Commando ТМ-4С

Ministarstvo odbrane Crne Gore je u Mojkovcu, 5. oktobra 2011, povodom Dana vojske, široj publici predstavilo prve prototipove oružja iz proizvodnje “Tara – Aerospace and Defence Products A.D.“ Prezentaciji su prisustvovali tadašnji minister odbrane Boro Vučinić (koji je i ispalio prve hice iz domaćeg pištolja) i zamenik premijera Duško Marković. Među pirkazanim proizvodima pažnju su posebno privukli pištolji Tara TM-9 i jurišne puške Tara TM-4.

Tom prilikom je najavljeno da “trenutni kapaciteti mojkovačke fabrike oružja omogućavaju proizvodnju po 1000 komada pušaka i pištolja“. Jedan od osnovnih ciljeva Švajcarca svakako je bio da postane i glavni snabdevač crnogorske vojske i policije.

Automat 9mm Tara ТМ-9 SMG 
Automat 9mm Tara ТМ-9 SMG 

Navodno u znak zahvalnosti na podršci Vlade a, u suštini, u čisto marketinškom maniru, Tara Group je donirala po 100 pištolja i 10 jurišnih pušaka Specijalnim jedinicama kopnene vojske i Specijalnoj antiterorističkoj jedinici Uprave policije a po 30 pištolja i pušaka – Pomorskom odredu Mornarice VCG. Osim toga, kako bi ubrzao proces uvođenja svojih proizvoda u crnogorske oružane snage, Vladi je ponudio popust pri nabavci od 50%. Hajnrih Tomet je na svečnosti u Mojkovcu kazao je da će novo crnogorsko oružje zvanično biti lansirano na svetsko tržište na „Asian Defense & Security Exhibition“ u IMPACT Exhibition Centre Bangkok na Tajlandu, od 2 do 5 novembra iste godine a, nakon toga, Tara Group je nameravala da učestvuje i na konkursima armija NATO članica.

Jurišna puška 5.56mm/.300 AAC Blackout (7.62×35mm) Tara TM M-4A1.
Jurišna puška 5.56mm/.300 AAC Blackout (7.62×35mm) Tara TM M-4A1.
Jurišna puška .308 Тara ТМ -10
Jurišna puška .308 Тara ТМ -10

No, probnu seriju od 200 komada pištolja je tek početkom februara 2013 godine kupila policija Paragvaja (Policía Nacional del Paraguay, PNP) za 56.000 eura a policija Švajcarske – 10 poluautomatskih pušaka „Tara“ TM4 u kalibru 5,56×45 mm i pištolja „Tara“ TM9 u kalibru 9x19mm, za 5187 eura. Direktor namenskog dela Aerospace and Defence Products Dejan Marković tada je izjavio kako se radi na tome da se stvore uslovi za povećanje proizvodnje prvog crnogorskog pištolja koji se trunutno izrađivao u seriji od oko 200 komada mesečno.

Švajcarska kompanija ''Brügger & Thomet AG'' koju je Tomet navodno napustio. Firma i dalje proizvodi oružje slično onom Aerospace and Defence Products AD. Jurišna puška B&T AG BT-APC u kalibrima .223, -5.56mm NATO i .300
Švajcarska kompanija “Brügger & Thomet AG“ koju je Tomet navodno napustio. Firma i dalje proizvodi oružje slično onom Aerospace and Defence Products AD. Jurišna puška B&T AG BT-APC u kalibrima .223, -5.56mm NATO i .300

Pištolj TARA TM-9 je širokoj međunarodnoj publici predstavljen tek na sajmu “Milipol“ (Worldwide Exhibition of Internal State Security) u Parizu, od 19 do 22 novembra iste, 2013. godine. 

Pripadnik crnogorske Specijalne antiterorističke jedinice Uprave policije sa pištoljem 9 mm Tara ТМ М-9
Pripadnik crnogorske Specijalne antiterorističke jedinice Uprave policije sa pištoljem 9 mm Tara ТМ М-9

Mojkovački zavod je osvojio i proizvodnju jurišne puške 5.56mm Commando i automata 9×19 mm Tara TM-9. 

Crnogorski vojnici na gađanju iz pištolja 9 mm Tara ТМ М-9
Crnogorski vojnici na gađanju iz pištolja 9 mm Tara ТМ М-9

Prema nezvaničnim informacijama, za promotera i distributera pištolja i pušaka odabrana je firma sa višegodišnjim uskustvom i vezama širom sveta stečenim tokom poslovanja u okviru bivše Jugoslavije; radilo se o podgoričkom “Montenegro Defence Industry d.o.o.“ (MDI, Miljana Vukova bb, – bivši “Jugoimport Mont d.o.o.“). Naime, odlukom Vladе Rеpublikе Srbijе od 8. juna 2006. Jugoimport – SDPR је započeo poslovanje kao javno prеduzеćе u državnom vlasništvu. Beogradski Jugoimport je imao 60% učešća u preduzeću za proizvodnju, promet i usluge “Jugoimport mont d.o.o. Podgorica“, osnovanom 1997 godine. No, bivša matica je 20 avgusta 2007. prodala svoje učešće Crnoj Gori (do tada vlasniku 40% akcija), tako da je podgorička firma nastavila samostalno poslovanje kao državna firma. Od 9. februara 2011. “Montenegro Defence Industry d.o.o.“ je postala pravni naslednik “Jugoimport monta“. MDI je 4. marta 2015. prodat konzorcijumu koji su činili  izraelska kompanija “A.T.L. Atlantic Technology Ltd.“ iz Tel Aviva i beogradska firma “CPR Impex LLC “ (Bulevar Mihaila Pupina 6). CPR Impex je, inače, bilo privatno preduzeće osnovano 2005,  u vlasništvu Petra Crnogorca, sinadugogodišnjeg direktora beogradskog “Zastava-Impexa“, Svetozara Crnogorca. Očito da je dobro informisani Tomet računao na veze i iskustva kako bivšeg Jugoimporta, tako i Zastava-Oružja ali i neprikosnovenih Izraelaca.

Deatalj frmontažnog prigušivača zvuka ''Tara'' na pištolju 9 mm ТМ М-9
Deatalj frmontažnog prigušivača zvuka “Tara“ na pištolju 9 mm ТМ М-9

Na Međunarodnoj azijskoj izložbi DSA 2016 (Defence Services Asia Exhibition) u Kuala-Lumpuru, Malezija, od 12. do 21. aprila 2016, prezentovana je jurišna puška 5.56mm/.300 AAC Blackout (7.62×35mm) Tara TM M-4A1 a na  DSA2018 – Tara TM-10 u kalibru .308. Konačno, početkom 2021 godine u SAD je registrovana firma  TARA Tactical USA, 75 Ponce De Leon Ave NeSuite 706 Atlanta, Džordžija, koja je američkom tržištu ponudila Tara Defense TM-9 9mm Pistol po ceni od  $529. Koliko je prodoru na zapadno tržište doprineo navodno odabrani promoter i distributer a koliko sam kvalitet i cena oružja, ostaje za nas zagonetka.

Pištolj 9mm Tara TM-9

Prema našem subjektivnom mišljenju, danas je veoma teško izbaciti na tržište novi pištolj koji ne predstavlja dejavu. Naime, u tehničkom i funkcionalnom smislu, sva rešenja su nastala još pčetkom XX veka. Sve ostalo se odnosilo na materijale, dizajn, kapacitet okvira i podešavanja mehanizma za okidanje, sa večitom borbom za i protiv mehaničke kočnice. Naravno, ovde treba navesti i dodatnu opremu u smislu šine na koju se montirala, često bez potrebe, samo u komercijalne svrhe.

Crnogorski vojnici sa pušaka 5.56mm Tara TM-4
Crnogorski vojnici sa pušaka 5.56mm Tara TM-4

Mora se priznati da Tara TM-9 predstavlja pištolj koji u sebi objedinjava većinu savremenih dostignuća u smislu materijala, kvaliteta izrade, službenog resursa i bezbednosti. Automatika se zasniva na principu kratkog trzanja cevi i bravljenja zadnjim pravougaonim delom koji zalazi u otvor na navlaci – znači, dobro poznati sistem Browning-Peters

Crnogorski vojnici sa pušaka 5.56mm Tara TM-4
Crnogorski vojnici sa pušaka 5.56mm Tara TM-4

Rukohvat sa ramom TM-9 se izrađuje od polimera sa čeličnim umecima. Na donjem prednjem delu rama postoje prorezi tipa Picatinny šine za postavljanje taktičke lampe, laseriskih pokazivača i druge prateće opreme. Rukohvat se brzom montažom jednog od tri dodatka, bez posebnih alata, brzo može prilagotiti šaci strelca.  Široki branik obarače omogućava rukovanje oružjem i u zimskim rukavicama. 

Ronilac gađa iz puške 5.56mm Tara TM-4
Ronilac gađa iz puške 5.56mm Tara TM-4

Cev i navlaka sa zatvaračem izrađeni su od nerđajućeg čelika sa specijalnom obradom površina. Navlaka se demontira sa rama pez potrebe da se povlači obarača, što onemogućava slučajno opaljivanje za vreme rastavljanja oružja. Osa kanala cevi nalazi se samo 22 mm iznad oslonca rukohvata čime se umanjuje odskok pri gađanju, smanjuje vreme ponovnog dovođenja pištolja u nišansku liniju i povećava preciznost. 

Crnogorski vojnici sa automatima 9mm ТМ-9 SMG
Crnogorski vojnici sa automatima 9mm ТМ-9 SMG

Tara TM-9 ima DARE System (Double Action Rapid Engagement) akciju, što dozvoljava da se, ukoliko metak “slaže“, ne mora dovoditi novi u ležište nego se samo ponavlja okidanje. Istina, većina profesionalnih strelaca se protivi ovakvom postupku i preporučuje obavezno izbacivanje neispravnog metka pre novog opaljenja. Dužina hoda obarače je 10 mm a sila okidanja se kreće od 2,5 do 3,5 daN. Pištolj je opremljen automatskim osguračem udarača koji dozvoljava opaljenje samo kada je obarača povučena do krajnje tačke. Široki, vidljivi izvalakač ujedno je i indikator metka u cevi. Hranjenje se vrši iz okvira kapaciteta 17 metaka u cik-cak rasporedu. Okvir ima bočne otvore koji omogućavaju proveru broja metaka. Inače, oružje se standardno isporučuje sa dva okvira. Okviri su zrađeni od nerđajućeg čelika sa antifrikcionom obradom što smanjuje koefeicijent trenja a time i ubrzava zamenu okvira. Osigurač okvira je obostran, nalazi se u osnovi branika obarače a ostale komande su sa leve strane rama.

Crnogorski vojnici sa automatima 9mm ТМ-9 SMG
Crnogorski vojnici sa automatima 9mm ТМ-9 SMG

Proizvođač garantuje mogućnost pištolja da bez defekta izdrži 50.000 hitaca. 

Pištolj 9mm Tara TM-9
kalibar, mm.9 (metak 9х19mm Parabellum)
dužina, mm.187
visina, mm.139
širina, mm.30
Dužina cevi, mm.113
Broj žlebova6,  uvijanje udesno
Korak žlebova, mm.250
Kapacitet okvira, metaka17
Masa praznog pištolja, g.750
Masa pištolja, g.950
Osa kanala cevi, mm.22
Dužina hoda obarače, mm.10
Sila na obarači, daN2.5-3.5
Jurišna puška 5.56mm TARA TM-4  

Jurišna puška Tara TM-4 je kao i većina savremenih civilnih komercijalnih, ali i vojnih pušaka zapadnog porekla, zasnovana na Stonerovoj platformi AR-15. Tako se u pratećim materijalima navodi kako predstavlja evoluciju jurišne puške М16А2 i karabina М4. Automatika Tare TM-4 funkcioniše na principu kratkog hoda gasnog klipa. Cev se izrađuje hladnim kovanjem i ima antikorozivnu zaštitu NITREX. Na gasnoj komori se nalazi poluga regulatora pritisaka, koji je moguće i potpuno zatvoriti. 

Najveći broj detalja puške odgovara onima na М16А2/М4, što omogućava primenu iste prateće opreme. Gornji deo usadnika izrađen je od aluminijumske legure 7075-T6 Flat Top sa tvrdo anodiranom pokrivkom. Na usadniku se nalaze Picatinny  šine za montažu prateće opreme i bajoneta, po izboru i potrebama. Donji deo usadnika sa rukohvatom i prijemnikom okvira izrađen je od polimera sa čeličnim ojačanjima. U rukohvatu je spremnik za pribor za čišćenje. U poređenju sa М16, masa sanduka je smanjena za 30 %. Branik obarače ima uvećan luk što omogućava rukovanje i u zimskim rukavicama. Teleskopski polimerski kundak može se postaviti u pet pozicija. Sve komande su obostrane.

Puška 5.56mm TM-4 i karabin TM-4C
Jurišna puška ТМ-4 (TM-4 Assault Rifle)Komando puška (karabin) ТМ-4С (TM-4C Commando Rifle)
Kalibar, mm5.56 (5.56х45mm NATO)
Korak žlebova, mm178
Dužina cevi, mm368292
Obrada ceviMIL-SPEC, hromirana i fosfatizovanaMIL-SPEC, hromirana i fosfatizovana
dužina, mm892816
Dužina sa uvučenim kundakom, mm                     795719
masa,  grama31783026
Gornji deo usadnikaKovana Al. legura 7075-Т6Kovana Al. Legura  7075-Т6 Flat Top
Donji deo usadnikaPolimer sa čeličnim ojačanjem
Vrsta vatreukočeno/jedinačno/rafalno
Poluga regulatoraobostrana
Utrđivač okviraobostran
Kadenca, metaka/min.700-950
Početna brzina zrna (Vo) m/s868732
Kapacite okvira, metaka30 (20, 100)
Jurišna puška .308 Tara TM-10
Kalibar, mm7.62 (7.62x51mm)
Korak žlebova, mm254
Dužina cevi, mm457608
Obrada ceviMIL-SPEC, hromirana i fosfatizovana
Dužina, mm9991050
Dužina sa uvučenim kundakom, mm904
Masa, grama40504350
Gornji deo usadnikaKovana Al. legura 7075-Т6 Flat Top
Donji deo usadnikaKovana Al. legura 7075-Т6 
Vrsta vatreukočeno/jedinačno/rafalno
Poluga regulatoraobostrana
Utvrđivač okviraobostran
Kadenca, metaka/min.700
Početna brzina zrna (Vo), m/s820
Kašpacitet okvira, metaka20 (10)
Automat 9mm TARA ТМ-9 SMG (submachine gun)
Kalibar, mm9, (9х19 mm)
Vrsta vatreukočeno/jedinačno/rafalno
dejstvo ( Single Action, SA)
Dužina sa izvučenim kundakom, mm700
Dužina sa uvučenim kundakom, mm605
Dužina cevi, mm190
Masa praznog oružja, kg2,3
Kapacitet okvira, metaka15, 17, 30
Kadenca, metaka/min700-800

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena.