Američka mornarica decenijama je imala prednost koja se nije dovodila u pitanje. Njeni nosači aviona kontrolisali su ključne pomorske pravce, nuklearne podmornice delovale širom okeana, a američka brodogradilišta proizvodila ratne brodove koje malo koja država može da izgradi. Međutim, dok se Vašington sve više suočava sa kašnjenjima i rastućim troškovima, Kina je razvila industrijsku osnovu sposobnu da istovremeno gradi desetine velikih trgovačkih i vojnih brodova.
Promene su najvidljivije u zapadnom Pacifiku, gde kineski ratni brodovi sve češće deluju izvan obalnih voda i prolaze kroz moreuze u blizini američkih i japanskih baza. Razarači, nosači aviona i podmornice sada izvode operacije koje su pre dve decenije bile gotovo isključivo povezane sa američkom mornaricom. Raste i sposobnost Pekinga da pomorske formacije snabdeva tokom dugotrajnih misija, bez stalnog vraćanja u matične luke.
Najnovija analiza američkog Volstrit žurnala (WSJ) pokazuje koliko se taj odnos promenio. List koji je decenijama pratio američku dominaciju na morima sada upozorava da Kina već raspolaže brojčanom prednošću i industrijskim kapacitetima koji bi u narednim godinama mogli dodatno povećati razliku.
Više od 400 kineskih brodova naspram 291 američkog
Prema podacima koje je objavio WSJ, kineska Ratna mornarica Narodnooslobodilačke armije raspolaže sa više od 400 ratnih brodova i podmornica. Američka mornarica je, prema podacima Kongresne budžetske kancelarije od 1. maja 2026, imala 291 brod u sastavu borbene flote. Kina tako danas ima više od stotinu plovila prednosti, mada se struktura i kategorije brodova u dve mornarice razlikuju.
Od 2020. godine kineska flota dobila je 71 veliki ratni brod i podmornicu, od čega 19 tokom 2025. godine. Istovremeno, prema procenama koje navodi američki list, u azijskim vodama i na važnim trgovačkim pravcima svakodnevno može biti raspoređeno do stotinu kineskih ratnih brodova.
Peking je poslednjih godina značajno povećao broj razarača Tip 052D, opremljenih sa 64 univerzalne raketne ćelije, dok je flota velikih razarača Tip 055 dostigla deset brodova. Svaki Tip 055 ima 112 vertikalnih lansirnih ćelija i deplasman od približno 13.000 tona, čime ulazi u kategoriju najteže naoružanih površinskih borbenih brodova.
Brodogradilišta su kinesko najjače oružje
Najveća prednost Pekinga možda se ipak ne nalazi na otvorenom moru, već u industrijskim postrojenjima duž kineske obale. Prema zvaničnim podacima kineskog Ministarstva industrije i informacionih tehnologija, domaća brodogradilišta su tokom 2025. završila brodove ukupne nosivosti 53,69 miliona tona, odnosno 56,1 odsto svetske proizvodnje.
Kina je iste godine osvojila 69 odsto svetskog tržišta novih brodograđevnih narudžbina, dok je njen udeo u ukupnim ugovorenim poslovima na kraju godine dostigao 66,8 odsto. Takvi kapaciteti omogućavaju kineskim kompanijama da proizvode komercijalne brodove u ogromnim serijama, uz razvijene domaće lance snabdevanja čelikom, motorima, elektronikom i ostalom brodskom opremom.
Prednost se prenosi i na vojnu proizvodnju. Prema izveštaju predstavljenom na sajmu Euronaval 2026, Kina je tokom 2024. i 2025. izgradila borbene brodove ukupnog deplasmana od 636.208 tona, dok je američka proizvodnja u istom periodu iznosila 270.509 tona. To znači da je kineska vojna brodogradnja za dve godine isporučila više nego dvostruko veću tonažu od američke.
Upravo taj raskorak objašnjava zašto američki planovi za obnovu ratne mornarice i izgradnju takozvane Zlatne flotenailaze na ozbiljne prepreke. Brodogradilišta u SAD opterećena su kašnjenjima, nedostatkom stručne radne snage i produženim remontima, posebno kod nuklearnih podmornica.
Od „Liaoninga“ do devet nosača aviona
Kineska mornarica trenutno raspolaže sa tri nosača aviona: „Liaoning“, „Šandong“ i „Fuđijan“. Poslednji je u službu uveden u novembru 2025. godine i predstavlja najveći kineski nosač do sada, sa elektromagnetnim katapultima koji omogućavaju upotrebu težih palubnih aviona, uključujući stelt lovac J-35 i avion za rano upozoravanje KJ-600.
Razvoj elektromagnetnih katapulta nosača „Fuđijan“ predstavlja posebno važan tehnološki korak. Za razliku od ranijih kineskih nosača sa poletnom rampom, novi brod omogućava znatno fleksibilnije sastavljanje vazduhoplovne grupe i lansiranje letelica sa većim borbenim opterećenjem.
Američki Pentagon u izveštaju iz decembra 2025. procenio je da Kina namerava da do 2035. izgradi još šest nosača aviona, čime bi njihova flota dostigla ukupno devet brodova. To je američka procena kineskih razvojnih namera, a ne potvrđen raspored isporuka.
Radovi na četvrtom kineskom nosaču aviona, poznatom kao Tip 004, već su vidljivi u brodogradilištu Dalijan. Prema satelitskim snimcima iz oktobra, trup dostiže približno 322 metra, dok pojedini konstrukcioni detalji ukazuju na mogućnost nuklearnog pogona.
Amerikanci zadržavaju prednost u tonaži, ali Kina smanjuje razliku
Američka ratna mornarica i dalje raspolaže znatno većim ukupnim deplasmanom, sa 11 velikih nosača aviona i razvijenom flotom nuklearnih podmornica. Njena globalna mreža baza, logističkih centara i savezničkih luka omogućava dugotrajne operacije na udaljenostima koje kineska mornarica tek počinje da savladava.
Međutim, broj brodova sam po sebi nije dovoljan pokazatelj borbene moći. Američki nosači aviona imaju veću vazduhoplovnu grupu, dugogodišnje iskustvo u vođenju velikih pomorskih operacija i razvijenu infrastrukturu za globalna raspoređivanja. Nasuprot tome, kineska mornarica ima geografsku prednost u vodama blizu sopstvene obale, gde njene brodove mogu da podrže kopnena avijacija, radarski sistemi i protivbrodske balističke rakete.
Peking ubrzano razvija i podmorničku komponentu. Prema analizi Međunarodnog instituta za strateške studije, kineska proizvodnja podmornica na nuklearni pogon tokom perioda 2021-2025. prvi put je premašila američku po broju porinutih podmornica i njihovoj ukupnoj tonaži. Proširenje kapaciteta za izgradnju nuklearnih podmornica u kineskim brodogradilištima dodatno povećava tempo kojim Peking može da obnavlja i širi ovu kategoriju flote.
Najnovije kineske pomorske operacije pokazuju da rast broja brodova prati i promena načina njihove upotrebe. Učestali prolasci kroz moreuz Mijako kod Okinave, raspoređivanje razarača Tip 055 u udaljenim vodama i zajedničke vežbe nosača aviona omogućavaju kineskim posadama da stiču iskustvo izvan područja u kojima su ranije uglavnom delovale.
Američka prednost u globalnoj pomorskoj infrastrukturi i iskustvu ostaje velika, ali se industrijski odnos već promenio. Kina sada istovremeno raspolaže brojnijom flotom, većim kapacitetima za izgradnju novih ratnih brodova i rastućim mogućnostima da ih podržava tokom operacija na otvorenom okeanu.
