Prva serija lovaca F-16 Blok 70 stigla u Bugarsku, osam aviona već operativno u bazi Graf Ignatijevo

Na vazduhoplovnoj bazi Graf Ignatijevo danas je zvanično predstavljena prva serija višenamenskih borbenih aviona F-16 Blok 70, koja je isporučena Bugarskoj u okviru prvog ugovora sa Sjedinjenim Američkim Državama. Reč je o ukupno osam letelica, šest jednoseda i dva dvoseda, koje su već odobrene za ulazak u upotrebu i ocenjene kao potpuno operativne.

Ovu informaciju potvrdio je vršilac dužnosti ministra odbrane Bugarske Atanas Zaprijanov tokom svečane ceremonije održane u vazduhoplovnoj bazi, naglašavajući da se svih osam aviona iz prvog ugovora sada fizički nalazi u Bugarskoj i da predstavljaju ključni korak u modernizaciji nacionalnog ratnog vazduhoplovstva.

Ceremoniji su prisustvovali i visoki predstavnici bugarske izvršne i vojne vlasti, uključujući odlazećeg potpredsednika vlade i ministra za inovacije i razvoj Tomislava Dončeva, potpredsednika vlade i ministra saobraćaja i komunikacija Grozdana Karadžova, ministra unutrašnjih poslova Danijela Mitova, načelnika Generalštaba nacionalne odbrane admirala Emila Evtimova, komandanta vazduhoplovstva general-potpukovnika Nikolaja Ruseva, kao i Martina Makdauela, otpravnika poslova Ambasade Sjedinjenih Američkih Država u Sofiji.

Zaprijanov je dolazak F-16 Blok 70 ocenio kao jasan i vidljiv pokazatelj produbljivanja strateške saradnje između Bugarske i SAD. Prema njegovim rečima, projekat borbenih aviona samo je deo šireg paketa bezbednosne i vojne saradnje, u okviru kojeg se realizuje više paralelnih programa.

On je podsetio da Bugarska, zajedno sa Sjedinjenim Državama, sprovodi i druge važne projekte, među kojima su i planirane isporuke oklopnih borbenih vozila Strajker početkom naredne godine, kao i pregovori o nabavci sistema za obalski nadzor radi jačanja zaštite bugarskog pomorskog prostora.

Posebno je naglasio značaj projekta F-16 u kontekstu dugoročnog preoružavanja bugarskih oružanih snaga, ističući da su avioni Blok 70 ključna borbena platforma za budućnost ratnog vazduhoplovstva zemlje. Zaprijanov je podsetio da odluka o kupovini ovih aviona nije doneta slučajno, već u saradnji sa glavnim strateškim saveznikom Bugarske.

U tom kontekstu, osvrnuo se i na političku pozadinu ugovora, navodeći da su okvir za stratešku saradnju Bugarske i SAD u Beloj kući 2019. godine potpisali tadašnji predsednik SAD Donald Tramp i bugarski premijer Bojko Borisov, upravo tokom njegovog prethodnog mandata na čelu Ministarstva odbrane. Ugovor o nabavci aviona F-16 potpisan je u istom periodu, kao deo tog šireg strateškog aranžmana.

Zaprijanov je podsetio i da je svega nekoliko dana ranije u Sofiji održan Treći strateški dijalog Bugarske i Sjedinjenih Američkih Država, ocenjujući današnji dolazak kompletne prve serije aviona kao konkretan rezultat tog procesa. Kako je naglasio, činjenica da se svih osam aviona već nalazi u bazi predstavlja važan signal kontinuiteta i pouzdanosti saradnje.

Govoreći o tehničkim i infrastrukturnim aspektima projekta, vršilac dužnosti ministra odbrane objasnio je da je još prilikom potpisivanja ugovora 2019. godine izdvojeno oko 300 miliona leva za izgradnju i prilagođavanje infrastrukture neophodne za prihvat, skladištenje i održavanje nove generacije borbenih aviona.

Radovi na infrastrukturi, prema njegovim rečima, odvijaju se intenzivnim tempom i obuhvataju ukupno 49 različitih projekata. Više od polovine tih projekata je već završeno, dok su ostali u završnoj fazi realizacije. Ključni objekti, od kojih je zavisio dolazak aviona i pratećih simulatora, u potpunosti su završeni i sertifikovani od strane američkih stručnjaka, što je omogućilo da se letelice prime u dogovorenim rokovima.

Zaprijanov je zaključio da dolazak F-16 Blok 70 ne predstavlja samo zamenu zastarele tehnike, već i kvalitativni iskorak bugarskog ratnog vazduhoplovstva ka standardima savremenog vazdušnog ratovanja, interoperabilnosti sa saveznicima i dugoročnoj transformaciji oružanih snaga.

Važno je, međutim, napomenuti da dolazak F-16 Blok 70 u Bugarsku ne dolazi bez otvorenih pitanja. Tokom oktobra ove godine u bugarskoj javnosti su se pojavile informacije o tehničkim problemima na pojedinim avionima, uključujući curenje goriva i potrebe za dodatnim proverama sistema, što je privremeno odložilo punu operativnu eksploataciju dela flote. Zvanične institucije tada su umanjile značaj problema, naglašavajući da je reč o „standardnim procedurama uvođenja nove platforme“.

Bugarska u tome nije izuzetak. Druge zemlje koje su nedavno uvele ili uvode F-16 Blok 70 suočavale su se sa sličnim izazovima. Slovačka je tokom 2024. godine javno ukazivala na kašnjenja u isporukama, potrebu za dodatnim tehničkim modifikacijama i produžene faze sertifikacije, što je pomerilo planirane rokove pune operativne sposobnosti. Tajvan je, sa druge strane, više puta isticao visoke troškove održavanja nove varijante F-16, kao i potrebu za čestim softverskim ažuriranjima i integracijom novih paketa, što zahteva dodatne resurse i produžava period stabilizacije flote.

Ovi problemi ne znače da je F-16 Blok 70 neuspešna platforma, ali jasno ukazuju da se radi o kompleksnom i skupom sistemu čije uvođenje podrazumeva višegodišnji proces tehničkog prilagođavanja, obuke i infrastrukturnih ulaganja. U tom smislu, operativna spremnost na papiru i stvarna sposobnost u svakodnevnoj upotrebi nisu uvek isto, posebno u prvim godinama eksploatacije.