Ratni brod koji se približava alžirskoj obali sada mora da računa i sa kineskim nadzvučnim raketama lansiranim sa kopna. Tokom vojne vežbe održane 10. novembra kod Orana, alžirska vojska demonstrirala je pogodak u pomorski cilj raketom iz porodice YJ-12, čija izvozna verzija CM-302 ima deklarisani domet od 290 kilometara. Posebno je značajno što je projektil lansiran sa mobilnog vozila, koje posle dejstva može da promeni položaj i izbegne protivnički odgovor.
Alžir pokazao više od još jednog raketnog sistema
Vežba „Mediteranski soko 2026“, održana pod nadzorom načelnika Generalštaba Saida Šanegrihe, pružila je redak javni prikaz rada alžirske obalske raketne baterije. Na objavljenom snimku vidi se lansirno vozilo sa tri velika pravougaona kontejnera, konfiguracijom karakterističnom za kineski CM-302, a zatim i dejstvo po cilju na moru. Ministarstvo nacionalne odbrane Alžira saopštilo je da je cilj uništen, dok udaljenost gađanja nije navedena.
Prisustvo ovog sistema nije iznenađenje za one koji prate alžirsko naoružavanje. Informacije o nabavci pojavile su se 2021. godine, a već naredne godine zabeležena su vozila koja odgovaraju kineskoj obalskoj raketnoj bateriji. Razlika je u tome što je Alžir sada javno demonstrirao upotrebu tog naoružanja tokom bojevog gađanja, umesto da njegove mogućnosti ostanu predmet procena zasnovanih na fotografijama i podacima proizvođača.
Nije dovoljno imati brzu raketu, treba pronaći brod
Kineska porodica YJ-12 razvijena je za napade na površinske ratne brodove, a CM-302 predstavlja njenu izvoznu varijantu. Raketa nosi bojevu glavu mase veće od 250 kilograma i koristi kombinaciju startnog raketnog motora i nabojno-mlaznog pogona, namenjenog održavanju velike brzine tokom leta. Za porodicu YJ-12 navode se i brzine veće od četiri Maha, dok se za izvozni CM-302 u javnim tehničkim opisima najčešće navodi približno tri Maha.
Najveća prednost takvog oružja ne ogleda se samo u razornoj moći bojeve glave. Projektil koji leti nadzvučnom brzinom i približava se brodu na maloj visini ostavlja veoma malo vremena za otkrivanje, određivanje putanje i organizovanje presretanja. Pri brzini od tri Maha, raketa poslednjih 30 kilometara do cilja prelazi za približno pola minuta, što pokazuje koliko završna faza napada može biti zahtevna za brodsku protivvazdušnu odbranu.
Međutim, domet od 290 kilometara otvara i važnije pitanje: kako obalska baterija otkriva i prati ratni brod koji se nalazi toliko daleko? Radari postavljeni na kopnu ograničeni su zakrivljenošću Zemlje, naročito kada pokušavaju da prate relativno niske pomorske ciljeve. Za iskorišćavanje punog dometa rakete potrebno je povezivanje sa drugim izvorima podataka, kao što su radari na uzvišenjima, izviđačke letelice i sistemi za nadzor pomorskog prostora.
CM-302 koristi inercijalnu navigaciju sa satelitskom korekcijom, dok se za završno navođenje oslanja na aktivnu radarsku glavu. Takvo rešenje omogućava projektilu da samostalno traži i prati cilj u završnoj fazi, ali ne uklanja potrebu za početnim informacijama o njegovom položaju i kretanju. Upravo je kvalitet te izviđačke mreže jedan od ključnih faktora stvarne borbene vrednosti alžirskog sistema.
Zašto je mobilnost važnija nego što izgleda?
Veliki ratni brod može da bude zaštićen složenom kombinacijom radara, protivvazdušnih raketa, elektronskih protivmera i sistema neposredne odbrane. Ipak, takva zaštita prvenstveno reaguje na opasnost koja je već otkrivena, dok obalska baterija ima mogućnost da bira trenutak lansiranja i menja vatrene položaje. Pronalaženje nekoliko mobilnih lansera među brojnim putevima, uzvišenjima i pripremljenim položajima na kopnu predstavlja sasvim drugačiji zadatak od praćenja velikog broda na otvorenom moru.
Alžirska vojska zato ne mora da održava stalno prisustvo velikih površinskih brodova kako bi ugrožavala protivničke pomorske snage u blizini svoje obale. Rakete raspoređene na kopnu mogu da pokrivaju izabrane pomorske pravce, dok se same baterije premeštaju u skladu sa potrebama odbrane. Takav koncept omogućava relativno malom broju lansirnih vozila da nametne dodatne zahteve znatno većoj pomorskoj formaciji.
To ipak nije neprobojna odbrana. Obalski lanseri mogu biti otkriveni izviđačkim satelitima, bespilotnim letelicama i drugim sredstvima nadzora, dok radarsko ometanje i uništavanje komunikacione infrastrukture mogu da otežaju dobijanje podataka o ciljevima. Prednost mobilnog sistema upravo je u tome što protivnik mora da pronađe, identifikuje i napadne njegovo vozilo pre nego što ono promeni položaj.
Zapadni Mediteran dobija još jedan sloj protivbrodske odbrane
Alžir se nalazi naspram južnih obala Evrope, u delu Sredozemlja kojim prolaze trgovački brodovi, vojne pomorske grupe i plovila koja koriste luke Španije, Francuske i Italije. Raspoređivanje CM-302 ne predstavlja mogućnost kontrole čitavog Mediterana, ali bitno menja računicu za pomorske operacije u neposrednom okruženju alžirske obale. Za svaku stranu koja bi planirala pomorsko približavanje Alžiru, protivbrodske rakete postaju jedan od faktora koje mora uzeti u obzir.
Dodatnu složenost donosi činjenica da Alžir ne razvija samo kopnenu komponentu pomorske odbrane. Njegova ratna mornarica raspolaže sa šest podmornica ruske proizvodnje iz porodice Kilo, sposobnih za prikriveno delovanje protiv površinskih brodova. Njihova kombinacija sa mobilnim obalskim raketama omogućava ugrožavanje protivničkih plovila iz različitih pravaca, uz oslanjanje na različite metode otkrivanja i napada.
Takav raspored posebno je važan u odnosu na pomorske snage evropskih članica NATO-a, koje imaju tehnološki razvijene brodove, ali bi u eventualnoj operaciji pred alžirskom obalom morale da računaju sa raketnom pretnjom sa kopna. CM-302 je sredstvo za ograničavanje pristupa određenom pomorskom području, a ne za uspostavljanje trajne kontrole nad njim. Njegov značaj proizlazi iz mogućnosti da protivniku poveća rizik približavanja i prinudi ga na dodatne mere zaštite.
Peking ulazi u prostor koji je decenijama pripadao Moskvi
Modernizacija alžirskih oružanih snaga dugo se oslanjala na rusko naoružanje, od tenkova i borbenih aviona do sistema protivvazdušne odbrane. Poslednjih godina Kina postaje sve značajniji dobavljač upravo onih sistema koji omogućavaju zaštitu velikog prostora, uključujući protivbrodske rakete, radare, elektronsku opremu i protivvazdušne sisteme. Time Alžir širi izbor tehnologija i dobavljača, bez napuštanja postojećeg ruskog arsenala.
Kinesko prisustvo postepeno se proširuje i na druge rodove vojske, o čemu govori ispitivanje glavnog borbenog tenka VT-4 u Alžiru. Istovremeno, ratno vazduhoplovstvo nastavlja saradnju sa Rusijom kroz nabavku lovaca pete generacije Su-57E, što pokazuje da se dva pravca modernizacije odvijaju paralelno. Najnovije gađanje kod Orana zato nije samo demonstracija jedne rakete, već konkretan primer načina na koji Alžir povezuje različite izvore naoružanja u sopstveni sistem odbrane obale.
