Jedan od neobičnijih incidenata u Južnom kineskom moru ponovo je privukao pažnju nakon što je kineska državna televizija objavila svedočenje oficira sa jednog od najmoćnijih ratnih brodova kineske mornarice. Njegov opis događaja otvara pitanje koje se proteže daleko izvan uobičajenih susreta kineskih i američkih ratnih brodova. Posebno je zanimljivo što se pojedini detalji poklapaju sa ranije zabeleženim ozbiljnim incidentom američke Sedme flote.
U vodama u kojima se svakodnevno sreću ratni brodovi, patrolni avioni i izviđačke letelice, blisko praćenje protivničkih plovila predstavlja uobičajenu praksu. Takvi susreti često uključuju promene brzine, pokušaje održavanja taktički povoljnog položaja i neprekidno osmatranje radarskim i elektronskim sredstvima. Međutim, potpuni prestanak rada brodskih sistema tokom takvog susreta predstavlja sasvim drugačiju situaciju.
Kineska strana sada je iznela pojedinosti koje ranije nisu bile poznate javnosti. Istovremeno, izveštaji američke mornarice potvrđuju da je jedan njen razarač tokom leta pretrpeo ozbiljan kvar upravo u Južnom kineskom moru. Pitanje da li je reč o istom događaju dodatno je otvorilo raspravu o pouzdanosti savremenih ratnih brodova i mogućnostima elektronskog ratovanja.
Kineski kapetan: Strani brod je iznenada ostao bez pogona, struje i radara
Kineska centralna televizija CCTV objavila je 7. oktobra reportažu o razaraču Cunji (Zunyi), broju 107, koji pripada klasi Tip 055 Ratne mornarice Narodnooslobodilačke armije Kine. Tokom razgovora sa posadom, oficir Džang Đun opisao je jedan od susreta sa stranim ratnim brodovima koji su pratili kinesku pomorsku grupu tokom izvođenja vežbi.
Prema njegovim rečima, kineski razarač izvodio je redovnu obuku kada je strani ratni brod počeo da ga prati iz neposredne blizine. Cunji je povećao brzinu, primoravajući brod koji ga je pratio da takođe ubrza kako bi zadržao položaj. Tokom tog nadmetanja dogodilo se nešto neočekivano.
„U trenutku dok smo bili u međusobnom nadmetanju, njihov pogon i električno napajanje iznenada su potpuno prestali da rade. Radar više nije emitovao signal, a navigaciona svetla su se ugasila. To je trajalo gotovo pola sata, dok su naša oprema i posada sve vreme funkcionisali bez ikakvih problema“, ispričao je kineski oficir.
Na pitanje novinara da li je tokom susreta bio nervozan, Džang Đun odgovorio je bez zadrške:
„Zašto bih bio nervozan? Naravno da nisam bio nervozan. Sve dok ste u dometu mojih raketa, sigurno vas mogu uništiti.“
Njegovo svedočenje preneli su kineska državna televizija CCTV i Global tajms. Kineski oficir nije otkrio državu kojoj je pripadao drugi brod, datum susreta niti njegovu tačnu lokaciju, ali je naglasio da su ovakvi bliski susreti sa stranim ratnim brodovima i letelicama česti.
USS Benfold četiri dana bez struje
Kinesko svedočenje odmah je podsetilo na događaj od 24. jula 2026. godine, kada je američki raketni razarač USS Benfold (DDG-65), klase Arleigh Burke, ostao bez električnog napajanja tokom operacija u Južnom kineskom moru. O tom događaju detaljno smo pisali 20. avgusta, nakon što je američka Sedma flota potvrdila da je zbog ozbiljnog problema sa generatorima brod četiri dana bio praktično onesposobljen za normalno izvršavanje zadataka. Američka mornarica tada nije objavila precizan uzrok otkazivanja generatorskog sistema.
Razarač je ostao bez klimatizacije, funkcionalnih toaleta, kuhinjskih kapaciteta i dela sistema za snabdevanje pijaćom vodom. Pomoć je morala da stigne od drugih američkih ratnih brodova, uključujući raketnu krstaricu USS Robert Smalls, koja je obezbeđivala obroke za posadu. Brod je 28. jula tegljačima dovučen u zaliv Subik na Filipinima, gde su angažovane specijalizovane ekipe američke mornarice.
Električno napajanje obnovljeno je tek 30. jula, dok su popravke završene 7. avgusta. USS Benfold napustio je filipinsku luku narednog dana, nakon što je potvrđeno da njegovi pogonski, borbeni i pomoćni sistemi ponovo rade normalno. Prema saopštenju Sedme flote koje je objavio USNI News, uzrok kvara bio je predmet istrage.
Podudarnost geografskog područja, vrste problema i vremenskog perioda podstakla je pretpostavke da je kineski oficir govorio upravo o američkom razaraču. Međutim, postoji značajna razlika između dva opisa: Džang govori o gubitku napajanja koji je trajao približno pola sata, dok je USS Benfold ostao bez struje četiri dana. Bez datuma kineskog susreta i identiteta stranog broda nije moguće utvrditi da li se radi o istom incidentu ili o dva odvojena događaja.
Da li je kineski razarač mogao da onesposobi američki brod elektronskim sredstvima?
Najviše pažnje izazvalo je pitanje da li je iznenadni prestanak rada stranog broda mogao biti posledica kineskog elektronskog dejstva. Savremeni ratni brodovi raspolažu sistemima za elektronsko izviđanje, ometanje radara i komunikacija, kao i sredstvima za zaštitu sopstvene opreme od protivničkog ometanja. U neposrednom susretu dva ratna broda takve sposobnosti imaju veliki značaj, jer omogućavaju praćenje protivničkih emisija i otežavanje upotrebe pojedinih senzora.
Kineski Tip 055 spada među tehnološki najsposobnije površinske ratne brodove koje Kina trenutno koristi. Njegov integrisani radarski kompleks, sredstva elektronskog ratovanja i sposobnost upravljanja širim pomorskim sastavima omogućavaju mu znatno složeniju ulogu od klasične pratnje nosača aviona. Ipak, sposobnost ometanja radara ili navigacije nije isto što i sposobnost izazivanja fizičkog otkazivanja brodskih generatora.
Kineski oficir nije izjavio da je Cunji upotrebio elektronsko oružje protiv stranog broda. Njegovo svedočenje opisuje prestanak rada protivničkih sistema, ali ne otkriva uzrok tog događaja. Da bi se govorilo o namernom elektronskom napadu koji je onesposobio električno napajanje, bili bi potrebni podaci o upotrebljenom sredstvu i načinu na koji je ono uticalo na brodsku energetsku mrežu.
Spekulacije o kineskim sposobnostima elektronskog ratovanja nisu nove. Tokom 2024. godine u pojedinim kineskim medijima pojavile su se tvrdnje o dvanaestočasovnom elektronskom sukobu američkih i kineskih snaga u blizini Filipina, tokom kojeg su američki brodovi navodno imali ozbiljne probleme sa radarskim prikazima, komunikacijama i satelitskom navigacijom. Međutim, ti navodi nisu bili potkrepljeni javno dostupnim tehničkim podacima, a kinesko Ministarstvo odbrane nije potvrdilo da se takav sukob dogodio.
Tip 055 – kineski razarač sa 112 raketnih ćelija
Cunji pripada klasi velikih raketnih razarača Tip 055, koja predstavlja jedan od najvažnijih rezultata ubrzanog razvoja kineske ratne mornarice. Brodovi ove klase dugi su približno 180 metara, imaju deplasman od oko 12.000 do 13.000 tona pri punom opterećenju i raspolažu sa 112 univerzalnih ćelija za vertikalno lansiranje raketa. Takva konfiguracija omogućava upotrebu različitih protivvazdušnih, protivbrodskih, protivpodmorničkih i udarnih raketnih sistema.
Za razliku od američkih razarača klase Arleigh Burke, čiji je razvoj započeo još tokom Hladnog rata, Tip 055 projektovan je kao brod sposoban da istovremeno obavlja funkcije snažne raketne platforme, informacionog čvorišta i komandnog broda. Kineski brod raspolaže radarima sa aktivnim elektronskim skeniranjem, integrisanim elektronskim sistemima i hangarima za dva helikoptera. Takve sposobnosti čine ga posebno značajnim za protivvazdušnu odbranu i protivpodmorničku zaštitu kineskih pomorskih grupa.
U novoj reportaži CCTV-a kineska mornarica otkrila je i dodatne podatke o operativnoj upotrebi razarača Cunji. Brod godišnje provodi prosečno više od 200 dana na moru, učestvovao je u vežbama na velikim udaljenostima od kineske obale i već je integrisan u operacije udarnih grupa nosača aviona. Posada je posebno istakla razvoj novih taktika otkrivanja podmornica, sa kojima je 2025. godine osvojila prvo mesto na jednom od takmičenja kineske mornarice.
Novi detalji otvaraju pitanje koje američka istraga još nije razjasnila
Američka mornarica potvrdila je ozbiljan kvar generatora na USS Benfoldu, ali nije javno predstavila nalaze koji bi objasnili šta je izazvalo otkazivanje napajanja. Kineska mornarica sada je, prvi put kroz svedočenje člana posade razarača Tip 055, opisala susret tokom kojeg je strani ratni brod istovremeno ostao bez pogona, električne energije, radarskog emitovanja i navigacionih svetala. Bez identifikacije broda koji je pratio Cunji nije moguće neposredno povezati ova dva izveštaja.
Samo objavljivanje kineskog svedočenja ipak ima značaj. Peking je preko državne televizije predstavio događaj kao primer tehničke pouzdanosti sopstvenih ratnih brodova tokom bliskih susreta sa stranim pomorskim snagama, dok je američka Sedma flota ranije morala da objašnjava kako je jedan njen razarač ostao bez osnovnih sistema usred operativno važnog pomorskog područja. U slučaju USS Benfolda, brod je tokom višednevnog zastoja zavisio od pomoći drugih jedinica svoje udarne grupe.
CCTV nije prikazao tehničke podatke o otkazivanju sistema stranog broda, niti je kineska mornarica saopštila da je protiv njega upotrebila bilo kakvo sredstvo elektronskog napada. Američka strana, s druge strane, još nije javno povezala kvar USS Benfolda sa susretom sa kineskim razaračem. Najvažniji nedostajući podaci ostaju datum i lokacija susreta koji je opisao Džang Đun, jer bi upravo oni omogućili da se utvrdi da li kineska reportaža donosi nove pojedinosti o julskom incidentu ili otkriva još jedan, do sada nepoznat zastoj stranog ratnog broda u Južnom kineskom moru.
