Američki program lovca šeste generacije ulazi u fazu u kojoj će godine tajnog razvoja konačno morati da se pretvore u operativni avion. Posle demonstratora, stotina sati probnih letova i razvoja tehnologija daleko od javnosti, Boeing sada radi na završnom oblikovanju F-47.
Program istovremeno nosi mnogo veći teret od razvoja još jednog američkog lovca. F-47 treba da postane jedini avion nove generacije koji Ratno vazduhoplovstvo SAD trenutno planira da nabavlja kao naslednika današnjih platformi, dok kineski konkurentski programi već nekoliko godina prolaze kroz letna ispitivanja.
Projektovanje F-47 ulazi u završnu fazu
Ratno vazduhoplovstvo SAD i Boeing napreduju prema finalizaciji projekta F-47, uz plan da prvi avion poleti tokom naredne dve godine.
General Dejl Vajt, koji vodi veliki deo programa nabavki Ratnog vazduhoplovstva, izjavio je 15. septembra da trenutno ne vidi ozbiljne probleme koji bi ugrozili postavljeni raspored, piše Avitation Week.
„Apsolutno smo na dobrom putu da ostvarimo prvi let tokom mandata ove administracije; trenutno ne vidimo nikakve probleme pred sobom“, rekao je Vajt.
Takav raspored bi predstavljao veoma brz prelazak od dodele glavnog ugovora do početka letnih ispitivanja. F-47 je zvanično ušao u fazu inženjerskog razvoja i proizvodnje 2025. godine, iako je prelazak u tu fazu bio najavljivan još 2022.
Prvi let tokom 2028. značio bi da je Boeing od dobijanja ugovora do letećeg prototipa stigao za svega nekoliko godina.
Najvažnije tehnologije razvijane su pre glavnog ugovora
Američko ratno vazduhoplovstvo pokušalo je da izbegne klasičan model u kojem se veliki deo problema otkriva tek nakon što glavni proizvođač već dobije ugovor za novi avion.
Kod F-47 značajanF-47 ulazi u završnicu projektovanja: Boeing sprema prvi let američkog lovca šeste generacije deo tehnološkog razvoja obavljen je mnogo ranije.
Boeing i Lockheed Martin razvili su odvojene poverljive demonstratore tehnologije u okviru programa povezanih sa agencijom DARPA. Jedan demonstrator prvi put je poleteo 2019, a drugi 2022. godine.
Letelice su tokom narednih godina ostvarile nekoliko stotina sati leta, omogućavajući američkoj strani da proverava aerodinamiku, stelt tehnologije, sisteme upravljanja, senzore i druge koncepte pre nego što budu ugrađeni u operativni lovac.
F-47 tako ne počinje od praznog crteža. Boeing ulazi u detaljno projektovanje sa tehnologijama koje su već prošle značajan deo ispitivanja u vazduhu, što Ratno vazduhoplovstvo navodi kao glavni razlog zbog kojeg očekuje kratak period do prvog leta.
Boeing ulaže najveća interna sredstva u svojoj istoriji
Kompanija je u F-47 uložila najveći iznos sopstvenog novca koji je ikada namenila jednom vojnom vazduhoplovnom programu.
Takav potez pokazuje koliko je projekat važan za budućnost Boeingovog vojnog sektora. Kompanija je tokom prethodnih decenija izgubila veliki deo tržišta američkih taktičkih borbenih aviona od Lockheed Martina, čiji F-35 danas predstavlja osnovu budućih lovačkih flota SAD i velikog broja saveznika.
F-47 Boeingu daje mogućnost povratka na sam vrh razvoja američkih lovaca.
Za Ratno vazduhoplovstvo SAD ulog je još veći. F-47 je trenutno jedini lovac šeste generacije čiju nabavku ova grana američke vojske planira, zbog čega eventualno veće kašnjenje nema jednostavnu zamenu.
Lockheed Martin ostaje rezervni pravac preko F-35
Upravo zbog rizika vezanih za F-47, Ministarstvo rata SAD je vodilo veoma aktivne razgovore sa Lockheed Martinom o mogućnosti značajnog unapređenja F-35.
Ideja podrazumeva podizanje aviona prema standardu koji se opisuje kao „generacija 5+“, kroz uvođenje pojedinih tehnologija razvijenih za lovce šeste generacije.
Takav F-35 ne bi postao potpuna zamena za F-47, ali bi mogao da smanji tehnološki jaz ukoliko novi Boeingov avion kasni ili njegova proizvodnja bude sporija od planirane.
Lockheed Martin ima dodatni razlog da gura ovu opciju. Kompanija je izgubila takmičenje za američki lovac šeste generacije, ali tehnologije razvijene tokom rada na sopstvenom demonstratoru ne moraju da ostanu neiskorišćene. Deo njih može da se prenese na buduće verzije F-35.
Kineski programi već lete
Američki raspored posebno dobija na težini kada se uporedi sa kineskim razvojem. Avioni koje razvijaju Čengdu i Šenjang prvi put su poleteli još 2024. godine, što znači da bi F-47, ukoliko prvi let izvede 2028, za kineskim programima kasnio približno četiri godine u početku letnih ispitivanja.
Kineski projekti već prolaze kroz fazu u kojoj se leteći prototipovi mogu menjati i usavršavati na osnovu stvarnih rezultata, dok američki F-47 još završava projektovanje.
Prema trenutnim procenama, Kina bi svoje prve lovce šeste generacije mogla da uvede u operativnu upotrebu oko 2030. godine.
F-47 se očekuje tek početkom četrdesetih
Prvi let i ulazak u operativnu službu dve su potpuno različite tačke programa. Čak i ukoliko F-47 poleti tokom 2028, pred njim će ostati višegodišnji ciklus testiranja, razvoja senzora, softvera, naoružanja i drugih sistema potrebnih da avion postane potpuno borbeno sposoban.
Trenutne procene smeštaju njegov ulazak u operativnu upotrebu početkom četrdesetih godina ovog veka.
To ostavlja veliki vremenski prostor tokom kojeg će američko ratno vazduhoplovstvo nastaviti da zavisi od F-35, modernizovanih F-22 i drugih postojećih platformi, dok Boeing paralelno razvija i priprema proizvodnu infrastrukturu za F-47.
Prvi let planiran za naredne dve godine biće prvi trenutak kada će program izaći iz dugog perioda poverljivih demonstratora i pokazati koliko je tehnologija razvijena od 2019. godine uspela da skrati put od eksperimentalnog aviona do stvarnog lovca.
