„Maršal Rusije“ ponovo na horizontu: Ko bi mogao da ponese najviši vojni čin?

U ruskoj javnosti ponovo je oživela tema koja ima snažan simbolički i istorijski naboj – povratak u aktivnu upotrebu najvišeg vojnog zvanja, čina maršala Rusije. Ruski mediji od 1. oktobra 2025. godine izveštavaju da se u političkim i vojnim krugovima u Moskvi raspravlja o mogućnosti dodele ovog čina vojnim liderima koji su se istakli u „specijalnoj vojnoj operaciji“ (SVO).

Iako je portparol Kremlja, Dmitrij Peskov, odmah reagovao tvrdnjom da „nije čuo za takve razgovore“ i da „Kremlj nije upoznat sa inicijativom“, sama činjenica da je tema puštena u javni prostor pokazuje da se o njoj bar neformalno razgovara.

Uostalom, nije prvi put – već od januara 2023. godine ruska štampa povremeno pokreće pitanje da li bi načelnik Generalštaba Valerij Gerasimov, čovek koji je preuzeo komandu nad operacijama u Ukrajini, mogao biti prvi posle decenija sa maršalskom zvezdom na ramenu.

Istorijski kontekst

Čin maršala uveden je u SSSR-u 1935. godine i u narednim decenijama dodeljen oko 40 puta. Najveći broj nosilaca tog čina stekao ga je u ratnim godinama, tokom Velikog otadžbinskog rata (Drugog svetskog rata), kada je maršalska titula postala simbol pobede i komandantskog autoriteta.

Neki od najpoznatijih sovjetskih maršala ostali su upisani u istoriju: Georgij Žukov, arhitekta pobede kod Moskve i Berlina; Konstantin Rokosovski, poznat po briljantnim manevrima u Kurskoj bici; Ivan Konjev, zaslužan za oslobađanje Poljske i upad Crvene armije u Prag; Aleksandar Vasilevski, glavni strateg Staljingrada i Mandžurije; kao i Rodion Malinovski, komandant u završnim operacijama u Mađarskoj i Austriji. Svaki od njih bio je sinonim za stratešku genijalnost, ali i političku lojalnost sovjetskom rukovodstvu.

U periodu nakon rata, čin maršala dodeljivan je i komandantima čija je uloga bila u konsolidaciji Varsavskog pakta i održavanju ravnoteže u Hladnom ratu. Maršali poput Andreja Grečka i Dmitrija Ustinova (kasnijeg ministra odbrane) nastavili su tradiciju povezivanja najvišeg vojnog ranga sa političkim autoritetom. Upravo taj spoj vojske i politike davao je čin maršala posebnu težinu – više od običnog vojnog zvanja, on je bio simbol moći države.

Posle raspada Sovjetskog Saveza, Boris Jeljcin je 1993. uveo čin maršala Rusije. Međutim, dodeljen je samo jednom – 1997. tadašnjem ministru odbrane Igoru Sergejevu. Od njegove smrti 2006. godine, u ruskoj vojsci nije bilo maršala. Najviši postojeći čin danas je armijski general.

Ko bi mogao postati maršal danas?

Prema procenama ruskih vojnih stručnjaka, da bi neki general poneo čin maršala, morao bi da stoji iza operacije razmera Staljingrada – pobede koja bi promenila tok Drugog svetskog rata i ostavila trajan pečat na vojnu istoriju sveta i Rusije. U savremenim uslovima, to bi značilo vojni uspeh koji bi iz korena izmenio poziciju Rusije u tekućem sukobu.

Najčešće pominjano ime u javnosti je Valerij Gerasimov. Kao načelnik Generalštaba i glavni komandant operacija u Ukrajini, on je već nekoliko godina u fokusu. Pojedini analitičari spekulišu da bi i Sergej Surovikin, poznat kao „general Armagedon“, mogao biti kandidat, ukoliko bi ponovo dobio značajniju ulogu u aktivnim operacijama.

Ipak, unutar ruskog vojnog i političkog vrha vlada rezervisanost. Čin maršala, sa svom istorijskom težinom koju nosi, nije samo vojna već i politička odluka. Njegovo dodeljivanje bilo bi snažan signal i saveznicima i protivnicima – simbol da Rusija ulazi u fazu trajnog „ratnog modusa“.

Da li je vreme za novog maršala?

Kritičari ideje ističu da je institucionalni povratak maršalskog čina anakroničan i više političko-psihološki nego realno vojni korak. Rusija već koristi ordene i titule za nagrađivanje generala. S druge strane, simbolički značaj ne treba potcenjivati: obnova čina maršala mogla bi podići moral unutar vojske i javnosti, posebno u momentima kada su borbe intenzivne i zahtevaju dugotrajnu mobilizaciju.

Ako do toga dođe, novi maršal Rusije bio bi tek drugi u istoriji savremene Ruske Federacije, ali bi time stupio u red sa najpoznatijim figurama ruske i sovjetske vojne istorije.