Malokalibarski uređaj 5,4 mm SI-LA

Slušaj ovaj članak

Beogradski konstruktor Lazar Jovanović je 13. jula 1934. godine Uredu za zaštitu industrijske svojine prijavio svoju konstrukciju malokalibarskog strelјačkog uređaja – u suštini, umetnute cevi kalibra 5,4 mm sa pratećem adapterom za zatvarač. Cev se mogla ubaciti u cev kalibra 7,9 mm, a zatvarač montirati na zatvarač vojničke puške M1924. Tako se standardno vojničko oružje brzo i lako pretvaralo u pušku pogodnu za obuku strelaca, vojnika i omladine.

Lazar Jovanović sa sportskom strelјačkom puškom Model L.J.
Lazar Jovanović sa sportskom strelјačkom puškom Model L.J.

Umetnuta cev je imala 6 žlebova sa uvijanjem ulevo. Sa zadnje strane se nalazio konusni dodatak koji omogućavao njeno centriranje naleganjem na prelazni konus u cevi puške M1924. Sa prednje spoljnje strane umetnute cevi bili su narezani navoji tako da se pomoću matice fiksirala uz usta puščane cevi.

Patentni list br. 12939 za Malokalibarski strelјački uređaj, izdat Lazaru Jovanoviću 1. marta 1937.
Patentni list br. 12939 za Malokalibarski strelјački uređaj, izdat Lazaru Jovanoviću 1. marta 1937.

’’Zatvarač’’-adapter je bio izrađen od punog čelika, u obliku čaure metka 7,9x57mm. On se u vidu adaptera, vencem danceta, fiksirao pomoću izvlakača uz čelo zatvarača puške M24.  Adapter je bio izdubljen tako da se u njega mogao ubaciti vežbovni metkić je pridržavala unutrašnja lučna opruga. Sa zadnje strane adaptera prolazila je minijaturna udarna igla koju je aktivirala igla bojeve puške i tzv. ’’izbacač’’; ’’izbacač’’ je svojim ’’repom’’ prolazio kroz prorez na zubu zatvarača puške a služio je za izbacivanje čaure vežbovnog metka i vraćanje udarne iglice u zadnji položaj.

Uprava za zaštitu je 1. marta 1937. godine Jovanoviću izdala patentni list br. 12.939 (sa retroaktivnom važnošću od 1. maja 1935). Konstruktor je rešenje, pod nazivom SI-LA Patent L. Jovanović Sprava za precizno školsko gađanje kal. 5,4 mm, ponudio vojsci i strelјačkim društvima. Za konstrukciju se zainteresovao Savez sokola Kralјevine Jugoslavije i 1937. odlučio za nabavku uređaja „SI-LA”. Prema zahtevu SSKJ, kragujevački VTZ je osvojio serijsku izradu uređaja po jediničnoj ceni od 260 dinara. Prednost Jovanovićeve konstrukcije je bila i u tome što se mogla koristiti na svim puškama kalibra 7,9 mm u naoružanju jugoslovenske vojske: M24, M98/24, M.09S (karabin), M24M i M24Č.

Fotografija iz epohe Sprave za precizno školsko gađanje kal. 5,4mm, ''SI-LA'' Patent L. Yovanović''.
Fotografija iz epohe Sprave za precizno školsko gađanje kal. 5,4mm, “SI-LA“ Patent L. Yovanović“.

Referent strelјačkog odseka SSKJ pukovnik Dimitrije Pavlović je 1938. u plan rada sokolskih jedinica ubacio i gađanje malokalibarskom puškom 5,4 mm (puškom-karabinom 7,9 mm M.24 sa malokalibarskim uređajem g. Lazara Jovanovića).

Treba reći da se Sprava za precizno školsko gađanje označavala prema kalibru – prečniku cevi, merenom od polja do polja. U suštini, prilikom gađanja je korišćen metak 5,6x15mmR, odnosno, 22 Long. Ova municija sa obodnim paljenjem, američke proizvodnje (Winchester parone kal. 22 long) 1939 godine se mogla kupiti u Beogradu po ceni od 50 dinara za 100 komada.

Tokom 1937. godine VTZ je, prema nacrtima Lazara Jovanovića, osvojio i započeo i proizvodnju jednometne takmičarske puške u kalibru. Oružje je na gornjoj strani glave sanduka imalo utisnut državni grb i oznaku „Model L. J.” (Model Lazara Jovanovića), a na levoj strani: „Voj. Teh. Zavod – Kragujevac”. Do danas nisu sačuvani podaci o broju izrađenih malokalibarskih uređaja SI-LA i strelјačkih pušaka sistema Jovanović.

Sanduk sa zatvaračem i delom pištolјskog rukohvata sportske puške sistema L. Jovanović (Model L.J.), proizvodnja Voj. Teh. Zavod – Kragujevac.
Sanduk sa zatvaračem i delom pištolјskog rukohvata sportske puške sistema L. Jovanović (Model L.J.), proizvodnja Voj. Teh. Zavod – Kragujevac.