Vojna avijacija Grčke i Turske ponovo se našla u neposrednom kontaktu iznad Egejskog mora, gde se poslednjih dana povećava broj letova borbenih aviona, izviđačkih platformi i bespilotnih letelica. Ono što je tokom prethodne nedelje uglavnom predstavljalo rutinsko identifikovanje i praćenje vazdušnih ciljeva sada je preraslo u znatno ozbiljnije susrete lovačke avijacije. Atina je objavila novi izveštaj koji pokazuje da su ovog puta u vazduhu bili i naoružani borbeni avioni.
Spor dve zemlje oko granica vazdušnog prostora decenijama izaziva presretanja, nagla približavanja i manevre koji zahtevaju veliku preciznost pilota. Razvoj bespilotne avijacije dodatno je usložio situaciju, jer se nad istim područjem sada istovremeno kreću lovci, izviđački avioni i dronovi različitih kategorija. Takva koncentracija vazdušnih aktivnosti povećava broj susreta između letelica dve susedne države.
Poslednji događaji dolaze u trenutku kada Ankara nastavlja modernizaciju svojih borbenih aviona, dok Atina uvodi nove lovce i radarske sisteme. Obe zemlje raspolažu velikim iskustvom u operacijama iznad Egeja, ali su njihove vazduhoplovne snage u različitim fazama tehnološkog razvoja. Najnoviji izveštaj grčkog Generalštaba otkriva detalje jednog od ozbiljnijih incidenata poslednjih nedelja.
Dva vazdušna susreta sa naoružanim turskim F-16
Prema podacima Generalštaba nacionalne odbrane Grčke (GEETHA), 30. oktobra iznad Egejskog mora registrovana je aktivnost devet turskih vojnih letelica. Među njima su bila dva naoružana lovca F-16, koji su leteli u jednoj formaciji, pet bespilotnih letelica, jedan patrolni avion CN-235 i jedan ATR-72.
Tokom identifikacije i presretanja zabeležena su dva vazdušna susreta između grčkih lovaca i naoružanih turskih F-16. Grčki mediji ove događaje opisuju kao simulirane vazdušne borbe, odnosno manevrisanje suprotstavljenih aviona tokom presretanja. Nije prijavljena upotreba raketa ili topovskog naoružanja.
Grčki Generalštab nije objavio koji su lovci učestvovali u presretanjima, niti je precizirao udaljenosti između aviona tokom manevara. Poznato je da grčko ratno vazduhoplovstvo za takve zadatke koristi F-16, dok raspolaže i francuskim Rafalima i lovcima Mirage 2000-5.
Incidenti su registrovani u severoistočnom, centralnom i jugoistočnom delu Egejskog mora, odnosno na širokom prostoru na kojem se nalaze pojedine od najosetljivijih zona grčko-turskog vazduhoplovnog nadmetanja.
Trinaest povreda vazdušnog prostora, ali nijednu nisu izvršili F-16
U dnevnom izveštaju Atina je prijavila 13 povreda nacionalnog vazdušnog prostora i 15 kršenja pravila vazdušnog saobraćaja u oblasti FIR Atina. Važan detalj predstavlja činjenica da je svih 13 prijavljenih povreda nacionalnog vazdušnog prostora pripisano turskim bespilotnim letelicama, a ne lovcima F-16.
Dva naoružana F-16 evidentirana su zbog dva kršenja pravila letenja unutar FIR Atina. Dronovima je pripisano još 11 takvih slučajeva, dok su patrolni avioni CN-235 i ATR-72 zabeležili po jedan.
Grčki Generalštab saopštio je da su sve turske letelice identifikovane i presretnute prema međunarodnim pravilima i ustaljenim procedurama. Turska nije objavila poseban detaljan odgovor na navedenu dnevnu evidenciju, ali Ankara već decenijama osporava grčko tumačenje granica nacionalnog vazdušnog prostora i obaveza vojnih aviona unutar FIR Atina.
Od izviđačkih dronova do naoružanih lovaca
Novi događaj nadovezuje se na seriju incidenata zabeleženih 21, 23. i 24. oktobra, kada je Grčka prijavila ukupno 36 povreda nacionalnog vazdušnog prostora i 33 kršenja pravila letenja u FIR Atina. Tokom tih dana u vazduhu su bili turski F-16, izviđački avioni i veliki broj dronova, ali grčka strana nije prijavila vazdušne borbene susrete.
Pojavljivanje naoružanih F-16 i dva manevarska susreta 30. oktobra zato predstavljaju novu okolnost. Dok dronovi omogućavaju dugotrajno osmatranje i prisustvo nad spornim područjima, angažovanje naoružanih lovaca zahteva neposrednu reakciju grčke borbene avijacije.
Posebnu ulogu imaju patrolni avioni CN-235 i ATR-72, koji se koriste za pomorsko izviđanje, nadzor i prikupljanje informacija. Njihova istovremena aktivnost sa lovcima i bespilotnim letelicama pokazuje da turske operacije iznad Egeja obuhvataju više različitih vazduhoplovnih zadataka.
Sukob oko vazdušnog prostora traje uprkos modernizaciji flota
Grčka nacionalni vazdušni prostor iznad Egeja određuje na deset nautičkih milja od obale, dok njene teritorijalne vode uglavnom imaju širinu od šest milja. Ankara priznaje samo šest milja i osporava grčko pravo da jednostrano proširi nacionalni vazdušni prostor izvan granica teritorijalnog mora.
Dodatno neslaganje odnosi se na obavezu dostavljanja planova leta za vojne avione u FIR Atina, koji obuhvata i međunarodni vazdušni prostor. Zbog toga grčka evidencija razlikuje povrede nacionalnog vazdušnog prostora od kršenja pravila vazdušnog saobraćaja, što je važno prilikom tumačenja najnovijih incidenata.
Grčka modernizuje svoju flotu na standard F-16V i već koristi Rafale, dok Turska nastavlja rad na modernizaciji F-16 i nabavci Eurofightera iz Katara. Moderniji radari, rakete većeg dometa i sve brojnije bespilotne platforme postaju sastavni deo vazduhoplovnog nadmetanja dve države.
U incidentima od 30. oktobra naoružani turski lovci nisu evidentirani kao izvršioci povreda grčkog nacionalnog vazdušnog prostora, ali su učestvovali u dva neposredna susreta sa grčkim avionima. Upravo ta razlika izdvaja poslednji događaj od prethodne serije incidenata, tokom koje su najveći deo aktivnosti činili letovi bespilotnih letelica.
