Kidal je za vlast u Bamaku mnogo više od još jedne tačke na ogromnoj karti severnog Malija. Grad duboko u Sahari decenijama je bio političko i vojno središte tuareških pobuna, mesto iz kojeg se autoritet centralne vlasti osporavao mnogo pre nego što su džihadističke organizacije postale dominantna pretnja širom Sahela. Zbog toga se njegovo osvajanje ili gubitak u Maliju gotovo uvek posmatra kao pokazatelj ko trenutno drži inicijativu.
Ovog puta grad nije pao posle uličnih borbi. Front za oslobođenje Azavada – FLA, separatistička organizacija u kojoj dominiraju Tuarezi, povukao je snage pre ulaska velike kolone malijske vojske i ruskog Afričkog korpusa. Sam FLA svoje povlačenje naziva privremenim i kontrolisanim, dok Bamako povratak u grad predstavlja kao rezultat višednevne vazdušne i kopnene operacije. Malijet
Pre samo nekoliko meseci slika je bila potpuno drugačija. FLA i Džamaat Nusrat al-Islam val-Muslimin – JNIM, džihadistička organizacija povezana sa Al Kaidom, izveli su veliku ofanzivu u kojoj je Kidal ponovo izgubljen, a malijske snage pretrpele ozbiljne udare širom zemlje. Sada se ista linija fronta ponovo pomerila prema severu i granici sa Alžirom.
Više od 100 vozila ušlo u grad bez borbe
Kolona malijskih snaga krenula je 6. oktobra iz Anefisa prema Kidalu, nakon što su prethodnih dana na tom pravcu koncentrisane velike snage. Prema izvorima sa terena, u završnoj koloni bilo je više od 100 vozila sa pripadnicima Malijskih oružanih snaga, ruskog Afričkog korpusa i savezničkih tuareških formacija. U grad su ušli nešto pre 13 časova po lokalnom vremenu, bez organizovanog otpora FLA.
Takav završetak ipak ne znači da je Kidal jednostavno napušten bez prethodnog pritiska. Malijski Generalštab je neposredno pre ulaska u grad objavio veliku vazdušno-kopnenu fazu operacije Dougoukoloko, sa udarima po položajima, logističkim tačkama i pravcima snabdevanja na širem području Kidala, Anefisa, Abeibare i Tinzauatena. Malijski izvori navode i uništavanje vozila, skladišta i drugih logističkih kapaciteta tokom udara koji su prethodili kopnenom napredovanju.
Afrički korpus tvrdi da je operacija trajala nedelju dana
Ruski Afrički korpus saopštio je da je završna operacija trajala od 1. do 7. oktobra i da su ruske snage delovale zajedno sa malijskom vojskom, kao i sa lokalnim formacijama GATIA i MSA. Obe organizacije imaju snažnu tuarešku komponentu, ali za razliku od FLA sarađuju sa vlastima u Bamaku.
Prema ruskoj verziji događaja, zajedničke snage napredovale su više od 450 kilometara od Gaoa prema Kidalu, preko teritorije na kojoj su putevi mestimično bili minirani. Vazdušnu podršku pružale su malijske i ruske letelice, dok su udari izvođeni i po pozadini FLA i njegovih saveznika u Abeibari, Tin-Esaku, Talahandaku, Tinzauatenu i Tesalitu.
FLA daje sasvim drugačije objašnjenje završnice. Organizacija tvrdi da je odlučila da izvuče ljudstvo i opremu zbog, kako navodi, prekomerne upotrebe vazdušnih sredstava malijske vojske i Afričkog korpusa, predstavljajući napuštanje grada kao pokušaj da sačuva sopstvene snage i civile. Povlačenje je opisano kao “strateško i kontrolisano”, dok je Bamako ulazak u Kidal predstavio kao rezultat ofanzive koja je protivniku onemogućila dalju odbranu grada.
Kidal je već jednom vraćen – pa ponovo izgubljen
Malijska vojska je uz tadašnje ruske snage Vagnera prvi put posle dugog perioda ponovo zauzela Kidal u novembru 2023. godine. Za vlast generala Asimija Goite to je bila jedna od najvažnijih vojnih i političkih pobeda nakon odlaska francuskih snaga i promene spoljnopolitičkog oslonca Bamaka prema Moskvi.
Situacija se dramatično promenila krajem aprila, kada su FLA i JNIM izveli koordinisanu ofanzivu na više pravaca. Kidal je tada ponovo izgubljen, dok je u istom talasu napada poginuo malijski ministar odbrane Sadio Kamara, a pobunjeničke i džihadističke snage pokušale su da prošire pritisak sve do područja oko Bamaka. Taj preokret i gubitak Kidala detaljnije smo pratili.
Narednih nedelja FAMa i Afrički korpus počeli su da vraćaju izgubljene položaje, stabilizuju pravce prema Gau i Anefisu i pripremaju novu koncentraciju snaga na severu. Taj proces već je bio vidljiv kada smo pratili kako su Mali i Afrički korpus učvršćivali položaje dok je JNIM pokušavao da proširi pritisak prema Bamaku. Povratak u Kidal sada predstavlja završetak jedne etape te kontraofanzive, a ne izolovanu akciju koja je počela nekoliko dana ranije.
Zašto je Kidal bitan
Sam grad nije veliki, niti njegova vrednost proizlazi iz industrije ili broja stanovnika. Njegova važnost leži u položaju i simbolici: Kidal je decenijama bio glavno uporište pokreta koji traže nezavisnost ili široku autonomiju Azavada, ogromnog pustinjskog prostora na severu Malija.
Kontrola grada Bamaku omogućava da ponovo uspostavi državnu administraciju duboko na severu i otvara pravce prema Tesalitu i Tinzauatenu, odnosno alžirskoj granici. Istovremeno, FLA gubitkom grada nije nestao, dok JNIM raspolaže mrežom koja se proteže daleko izvan regiona Kidal i poslednjih godina sve češće napada centralni i južni Mali.
Malijske snage sada utvrđuju položaje u gradu, dok su počeli razminiranje, uklanjanje neeksplodiranih ubojnih sredstava i pripreme za povratak državnih službi. Bamako je Kidal ponovo dobio, ali će stvarna vrednost ove operacije zavisiti od toga može li ga ovog puta i zadržati kada se protivničke snage ponovo pojave iz ogromnog pustinjskog prostora oko grada.
