Raspoređivanje američkog raketnog sistema Typhon u Japanu ponovo je izazvalo reakcije Moskve i Pekinga. Mobilni lanseri velikog dometa na japanskoj teritoriji imaju mnogo šire značenje od još jednog sistema dopremljenog na vojnu vežbu.
Typhon predstavlja povratak američke Kopnene vojske u oblast naoružanja koju decenijama praktično nije imala u svom arsenalu. Posle prestanka ograničenja koja su sputavala razvoj kopnenih raketa srednjeg dometa, Vašington je dobio mogućnost da postojeće pomorske projektile prebaci na mobilne platforme koje mogu brzo da se raspoređuju između ostrva i baza u Indo-Pacifiku.
Poređenje sa ruskim Orešnikom nameće se zbog mobilnosti i dometa, ali iza sličnog spoljnog koncepta nalaze se dve veoma različite vrste oružja. Razlika počinje već od samih raketa koje nose.
Typhon pretvara pomorsko oružje u kopneni raketni sistem
Američki Typhon, zvanično srednjeg dometa, nije nastao razvojem potpuno nove rakete. Njegova osnovna ideja bila je da se postojeće rakete američke mornarice prilagode korišćenju sa mobilnog kopnenog lansera.
Sistem koristi konstrukciju izvedenu iz brodskog vertikalnog lansera Mk 41. Svaki lanser raspolaže sa četiri ćelije u kojima mogu da budu smeštene krstareće rakete Tomahawk ili rakete SM-6.
Takvo rešenje omogućilo je američkoj vojsci da relativno brzo dobije kopneni sistem velikog dometa bez razvoja potpuno nove porodice projektila. Veliki deo raketne tehnologije, logistike i postojećeg arsenala već je bio razvijen za Ratnu mornaricu.
Tomahawk predstavlja glavno ofanzivno sredstvo sistema. Sa dometom od približno 1.600 kilometara u konfiguracijama koje se najčešće navode za Typhon, kopnena jedinica može da gađa udaljene aerodrome, komandna mesta, skladišta, luke i drugu infrastrukturu bez potrebe za brodom ili avionom-nosačem.
SM-6 daje sistemu drugačiju vrstu fleksibilnosti. Raketa je razvijena prvenstveno za protivvazdušne i pomorske zadatke, a njene sposobnosti zavise od verzije i načina upotrebe, zbog čega svođenje njenog dometa na jednu univerzalnu brojku ne daje realnu sliku sistema.
Orešnik koristi potpuno drugačiju vrstu rakete
Sličnost sa Orešnikom završava se uglavnom na tome što oba sistema koriste mobilne kopnene lansere i mogu brzo da menjaju položaj.
Orešnik nije univerzalni lanser za već postojeće pomorske rakete, već sistem razvijen oko namenske balističke rakete srednjeg dometa. Njegova putanja, brzina, vreme leta i način probijanja protivraketne odbrane nemaju mnogo zajedničkog sa podzvučnim Tomahawkom.
Rusko rukovodstvo navodilo je operativni raspon Orešnika između približno 1.000 i 5.500 kilometara. CSIS je procenjivao mogući domet na oko 3.500 do 5.470 kilometara, što ga i prema konzervativnijoj proceni smešta znatno iznad dometa koji Typhon ostvaruje korišćenjem Tomahawka.
Čak i kada bi se za pojedine verzije Tomahawka uzela vrednost veća od 2.000 kilometara, Orešnik ostaje sistem projektovan za sasvim drugu geografsku dubinu udara.
Podzvučna krstareća raketa protiv balističkog projektila
Tomahawk leti aerodinamičkom putanjom, na relativno maloj visini i podzvučnom brzinom. Njegova prednost nije ekstremna brzina, već sposobnost da koristi teren, menja pravac prilaza i napadne cilj sa velike udaljenosti.
Orešnik koristi balističku putanju i pripada kategoriji raketa čiji se završni elementi kreću hipersoničnim brzinama. Takav profil ostavlja protivniku znatno manje vremena za reakciju, ali istovremeno zahteva potpuno drugačiju konstrukciju rakete i lansera.
Zbog toga brojke o maksimalnom dometu same po sebi mogu da budu varljive. Typhon i Orešnik nisu dve verzije sličnog tipa oružja kod kojih jednostavno treba uporediti koja raketa leti dalje.
Američki sistem pruža mogućnost izbora između različitih projektila i zadataka. Ruski sistem podređen je jednoj znatno snažnijoj balističkoj raketi, namenjenoj udarima na velikim udaljenostima.
Japanska ostrva daju Typhonu posebno značenje
Najvažniji deo američkog koncepta nije samo domet rakete, već mogućnost da se kompletan sistem brzo prebaci na novu lokaciju.
Typhon je tokom vežbe Valiant Shield u junu 2026. bio raspoređen u vazduhoplovnoj bazi Kanoja, a u septembru se ponovo pojavio na teritoriji Japana. Njegovo prisustvo pokazuje kako američka Kopnena vojska zamišlja korišćenje ovakvih sistema u Indo-Pacifiku.
Lanser ne zahteva izgradnju stalnog raketnog silosa niti velike fiksne infrastrukture. Može da bude dopremljen na ostrvo ili u bazu, povezan sa komandnim i logističkim elementima i zatim ponovo premešten kada se promeni operativna situacija.
Takva mobilnost posebno je važna u regionu sa velikim brojem ostrva i američkih savezničkih teritorija. Promena položaja lansera automatski menja i područje koje može da bude pokriveno Tomahawkom ili drugim raketama.
C-17 omogućava prebacivanje sistema između udaljenih položaja
Američka vojska je već demonstrirala transport elemenata sistema Typhon avionima C-17. Takva mogućnost omogućava prebacivanje lansera između baza koje mogu biti udaljene hiljadama kilometara, bez dugotrajnog pomorskog transporta.
U praksi se time dobija raketna baterija koja može da se pojavi na jednoj lokaciji tokom vežbe ili krize, izvrši zadatak i zatim bude prebačena na drugi položaj. Sam koncept postaje posebno interesantan u lancu japanskih i drugih pacifičkih ostrva, gde nekoliko stotina kilometara promene položaja može značajno promeniti dostupne pravce udara.
Orešnik koristi drugačiji model mobilnosti. Njegov lanser funkcioniše kao samostalni kopneni raketni kompleks povezan sa namenskom balističkom raketom, bez oslanjanja na brodski sistem iz kojeg je oružje prvobitno izvedeno.
Rusija i Kina gledaju pre svega geografiju
Protivljenje Moskve i Pekinga američkom raspoređivanju ne proizlazi samo iz tehničkih karakteristika Typhona. Mobilni lanser sa Tomahawkom u Japanu može da bude premešten na položaj sa kojeg veliki broj ciljeva u regionu ulazi u njegov domet.
To američkoj vojsci daje mogućnost da rakete koje su ranije morale da budu lansirane sa brodova ili podmornica rasporedi i na kopnu. Brod se može pratiti na moru, dok mobilni kopneni lanser može da koristi mrežu baza, puteva i privremenih položaja.
Typhon zbog toga nije američki Orešnik u tehničkom smislu. Njegova vrednost leži u mogućnosti da jedan mobilni sistem koristi više postojećih raketa, dok je Orešnik konstruisan oko namenskog balističkog projektila znatno većeg dometa.
Američka vojska je tokom 2025. demonstrirala vazdušno premeštanje Typhona avionima C-17, a sistem se tokom 2026. ponovo pojavio na japanskoj teritoriji kao deo širenja američkih kopnenih raketnih sposobnosti u Indo-Pacifiku.
