Ruske Vazdušno-kosmičke snage angažovale su 23. avgusta dva lovca Su-57 pete generacije u novom napadu na Odesu, čime je nastavljen trend sve intenzivnije upotrebe ovog aviona u borbenim operacijama iznad Ukrajine. Dva Su-57 imala su centralnu ulogu u udarnoj grupi, a njihovo pojavljivanje više nije ograničeno na pojedinačne probne ili demonstracione misije kakve su obeležile prve godine programa.
Odesa je tokom avgusta postala jedna od najčešće gađanih tačaka na ukrajinskoj obali Crnog mora. Ruski dronovi i rakete prvenstveno su bili usmereni na lučku, transportnu, energetsku i logističku infrastrukturu. Grad ima posebnu vrednost jer predstavlja glavno ukrajinsko izvozno i logističko središte na Crnom moru. Preko njegove infrastrukture prolaze roba, vojna logistika i deo zapadnih isporuka namenjenih Ukrajini.
Napadi na Odesu zbog toga imaju i vojni i ekonomski značaj. Moskva pokušava da oteža dopremanje naoružanja iz država NATO-a, istovremeno povećavajući pritisak na ukrajinski izvoz i transport. Sve češće pojavljivanje Su-57 u takvim operacijama pokazuje da rast broja raspoloživih aviona počinje da menja način na koji se ovaj tip koristi.
Lovac koji je 2022. postojao u veoma malom broju sada može da bude angažovan u formacijama i na znatno širem spektru zadataka.
Su-57 više nije retka pojava iz prvih godina rata
Rusija je znatno kasnije od Sjedinjenih Država i Kine počela da uvodi lovce pete generacije u operativnu upotrebu, ali je Su-57 od početka rata prošao kroz veoma intenzivnu borbenu upotrebu. Šef letačke službe Konstruktorskog biroa Suhoj Sergej Bogdan izjavio je u novembru 2025. da je veliko iskustvo prikupljeno tokom operacija u Ukrajini iskorišćeno za dalja poboljšanja konstrukcije i borbenih sistema aviona.
Misije nisu bile ograničene samo na lansiranje raketa sa velike udaljenosti. Su-57 je korišćen za suzbijanje protivvazdušne odbrane, borbene zadatke vazduh-vazduh, delovanje u prostorima pokrivenim ukrajinskom PVO i izvođenje preciznih udara na kopnene ciljeve.
Takva upotreba omogućila je ruskoj industriji da dobije podatke koje je teško prikupiti tokom običnih poligonskih ispitivanja. Avion je testiran u okruženju sa aktivnom protivvazdušnom odbranom, elektronskim ratovanjem, neprijateljskom avijacijom i stalnim promenama položaja ciljeva.
Bogdan je upravo borbena iskustva naveo kao jedan od faktora koji su omogućili dalje usavršavanje Su-57 tokom njegove serijske proizvodnje.
Od nekoliko aviona do flote od 50 do 60 Su-57
Najveće ograničenje Su-57 tokom početka rata bilo je jednostavno: aviona je bilo premalo. Kada su borbe u Ukrajini počele 2022. godine, Vazdušno-kosmičke snage raspolagale su sa manje od šest serijskih primeraka. Takav broj nije dozvoljavao intenzivno angažovanje bez ozbiljnog uticaja na obuku, održavanje i nastavak ispitivanja.
Situacija se tokom narednih godina promenila. Serijska proizvodnja je ubrzana, a trenutna ruska flota procenjuje se na približno 50 do 60 operativnih Su-57. Veći broj aviona omogućava da se pojedinačne jedinice koriste mnogo češće nego tokom 2022. i 2023. godine.
Ukrajinski izvori su već u maju 2024. izveštavali o povećanju broja misija Su-57 protiv ciljeva na zemlji. Slični navodi pojavili su se ponovo u septembru iste godine.
Tokom avgusta 2025. počele su da se pojavljuju informacije da više nisu u pitanju samo pojedinačni avioni, već čitave formacije Su-57 angažovane u udarnim zadacima.
Napad na Odesu 23. avgusta uklapa se u taj obrazac.
Skuplji i složeniji od drugih ruskih lovaca
Su-57 predstavlja znatno složeniju platformu od lovaca Su-35S i Su-30SM, koji i dalje čine veliki deo moderne ruske taktičke avijacije.
Cena jednog Su-57 je znatno viša od Su-35S, dok je razlika u odnosu na Su-30SM još veća. Lovac pritom pripada približno istoj težinskoj kategoriji kao Su-35S i koristi motor razvijen iz iste porodice.
Veća cena dolazi sa drugačijim zahtevima. Su-57 ima smanjenu radarsku uočljivost, unutrašnje prostore za naoružanje, složen paket senzora, više radarskih antena i napredne sisteme za elektronsko ratovanje i razmenu podataka.
Takav avion nije ekonomično koristiti za svaki zadatak koji mogu da obave Su-30SM ili Su-35S. Njegova vrednost raste kod misija u kojima je potrebno smanjiti verovatnoću ranog otkrivanja, približiti se protivničkoj PVO ili lansirati precizno oružje iz povoljnije pozicije.
H-59 i H-69 ostaju glavno udarno oružje
U udarima na kopnene ciljeve Su-57 se prvenstveno povezuje sa raketama porodice H-59 i novijom H-69. H-69 je posebno razvijena za napade na važne ciljeve uz smanjenu uočljivost i mogućnost lansiranja iz unutrašnjih spremnika Su-57. Time avion može da zadrži povoljnije stelt karakteristike tokom udarne misije.
Takva kombinacija daje Su-57 drugačiju ulogu od klasičnog bombardera koji mora da nosi veliko naoružanje spolja.
Ukrajinski izvori tokom prethodnih godina više puta su povezivali pojavljivanje Su-57 sa lansiranjem preciznih raketa na ciljeve u dubini teritorije.
Rast flote sada omogućava da se takve misije izvode u većem broju i uz istovremeno angažovanje više aviona.
Avgust pretvorio Odesu u jednu od glavnih meta
Napad 23. avgusta nije bio izolovan događaj.
Odesa je 9. avgusta bila pogođena tokom velikog kombinovanog napada dronovima i raketama na ciljeve širom Ukrajine. U gradu i okolini zabeležena je značajna šteta, dok su među glavnim metama ponovo bili objekti povezani sa transportom i logistikom.
Nova velika serija udara usledila je 19. i 20. avgusta.
Ruske snage tada su koristile kombinaciju balističkih raketa, krstarećih raketa i bespilotnih letelica protiv ciljeva u različitim delovima Ukrajine, uključujući Odesu.
Meta je bio i granični prelaz prema Moldaviji u Odeskoj oblasti, čime su napadi prošireni na kopnene transportne pravce koji povezuju Ukrajinu sa susednim državama.
Udari nisu prestali nakon tog talasa. Nove operacije izvedene su 21. i 22. avgusta, nakon čega je 23. avgusta ponovo napadnuta Odesa. Među pogođenim objektima nalazila se i ključna železnička infrastruktura, dok su u napadu tog dana učestvovala i dva Su-57.
