Slovačka i Sjedinjene Američke Države dogovorile su proširenje saradnje u oblastima energetike i odbrane, nakon sastanka slovačkog premijera Roberta Fica i američkog državnog sekretara Marka Rubija. Razgovori su obuhvatili dva ključna segmenta: izgradnju nove nuklearne elektrane u Slovačkoj uz američko učešće i dodatno jačanje slovačkog ratnog vazduhoplovstva kroz kupovinu novih borbenih aviona F-16.
U energetskom sektoru, Bratislava planira izgradnju nove nuklearne elektrane u saradnji sa američkom kompanijom Vestinghaus. Projekat bi, prema planovima, trebalo da bude realizovan do 2040. godine, dok se priprema neophodne dokumentacije za početak izgradnje očekuje već naredne godine. Ovaj potez predstavlja dugoročnu investiciju u energetsku stabilnost zemlje i deo je šire strategije diversifikacije izvora i tehnologija u sektoru proizvodnje električne energije.
Paralelno sa energetskim projektom, Slovačka želi da ojača svoje vazduhoplovne kapacitete. Premijer Fico je nakon sastanka sa Rubijom najavio nameru Bratislave da kupi još četiri višenamenska borbena aviona F-16 od Sjedinjenih Država. Ukoliko se ovaj plan realizuje, slovačko ratno vazduhoplovstvo raspolagaće eskadrilom od ukupno 18 aviona F-16.
Postojeći ugovor, potpisan 2018. godine, predviđa isporuku 14 aviona F-16 u najmodernijoj konfiguraciji Blok 70/72, koje proizvodi kompanija Lockheed Martin. Do sada je deset letelica već isporučeno Slovačkoj. Međutim, i pored isporuka, slovačko ratno vazduhoplovstvo još nije dostiglo punu operativnu sposobnost koja bi omogućila samostalno izvršavanje svih borbenih zadataka.
Rubio je naveo da su u procesu nabavke postojale određene prepreke, ali da dve strane rade na njihovom otklanjanju. Sa slovačke strane, premijer Fico je jasno istakao nezadovoljstvo trenutnom situacijom u kojoj vazdušni prostor Slovačke štite poljski, mađarski i češki borbeni avioni u okviru misije vazdušne policije.
„Činjenica da naš vazdušni prostor trenutno štite poljski, mađarski i češki borbeni avioni ne odražava dobro naš suverenitet“
, poručio je Fico.
Slovačka se u ovoj situaciji našla nakon što su postsovjetski borbeni avioni MiG-29 prebačeni Ukrajini odlukom prethodne vlade u Bratislavi. Time je zemlja ostala bez sopstvene borbene komponente u vazduhu, dok nova flota F-16 još uvek prolazi kroz fazu uvođenja i obuke.
Kupovina dodatna četiri aviona imala bi za cilj ubrzavanje procesa potpune operativne sposobnosti i jačanje nacionalne kontrole nad vazdušnim prostorom. Konfiguracija Blok 70/72 smatra se jednom od najsavremenijih verzija F-16, sa unapređenom avionikom, radarom sa aktivnom elektronskom rešetkom i produženim životnim vekom letelice.
Zanimljivo je da se ovakav pravac politike uklapa u širu liniju koju zagovara Donald Tramp, jačanje bilateralnih odnosa sa pojedinačnim državama i naglasak na energetsku i vojnu saradnju kroz direktne sporazume, umesto oslanjanja na briselske mehanizme. Fico se i ranije profilisao kao političar koji insistira na suverenitetu i pragmatičnoj spoljnoj politici, a dogovor sa Vašingtonom u energetici i odbrani dodatno potvrđuje taj kurs.
U Briselu takav pristup ne prolazi bez nelagodnosti. Slovačka vlada već duže vreme ima zategnute odnose sa EU institucijama po pitanju spoljne politike, sankcija i unutrašnjih reformi. Jačanje direktne saradnje sa Sjedinjenim Državama, posebno u segmentima strateške infrastrukture i vojne modernizacije, dodatno naglašava samostalniji kurs Bratislave unutar Evropske unije.
Kombinacija ulaganja u nuklearnu energetiku i proširenja flote F-16 tako dobija i političku dimenziju. Pored tehničkog i bezbednosnog značaja, ovi potezi potvrđuju da Slovačka pod Ficovim vođstvom gradi model spoljne i bezbednosne politike koji se više oslanja na direktne sporazume sa Vašingtonom nego na kolektivne okvire u Briselu.
