MIM-3 Najk Ajaks – raketni sistem koji je promenio PVO i zaustavio sovjetske bombardere

Za razliku od nekih drugih raketnih sistema, Amerikanci su pravovremeno započeli rad na raketnim kompleksima tipa SAM odnosno surface-to-air missile (zemlja vazduh) klasi. U njihovoj klasifikaciji one nose abrevijaturu MIM (mobile interceptor missile).

U početnoj fazi ovaj sistem imao je oznaku SAM-A-7. Ova oblast odbrane veoma je ozbiljno shvaćena u Americi. Pošto su oni, pored Britanaca, bili rodonačelnici strateškog bombardovanja, dobro su znali kakvu štetu može naneti sovjetska avijacija; zato se požurilo s naporima.

Ispitivanja, zasnovana na nemačkim iskustvima (pre svega na raketi Vasserfal/ Wasserfall – vodopad, na kojoj su Nemci počeli s radom još 1941. godine), počela su odmah posle rata, a početak serijske proizvodnje već 1952, da bi 1953. godine zvanično primljena u naoružanje.

Razvojni put

Da bi bili sigurni u pozitivan ishod napora, Amerikanci su počeli internu trku, podstičući tri nezavisna programa PA raketa. KoV (Oružane snage, odnosno Armija) radila je na armijskom programu ”Najk” (Nike – drevna grčka boginja pobede).

Ratno vazduhoplovstvo razrađivalo je projekt SAM-A-1 GAPA (Ground-to-Air Pilotless Aircraft), dok je Ratna mornarica radila na programu Bamblbi; to je bila operacija Bumblebee – bumbar, u toku koje je razvijana raketa RIM-8 Talos (div s ljudskim telom i bikovom glavom koji je čuvao Krit).

Nezavisno od ovoga Amerikanci su pokušali prečicom – da direktno razviju nemačku raketu u sklopu programa ”Hermes”, ali su brzo od toga odustali. Prva je ciljnu vrpcu presekla MIM-3 najk ajaks (Nike Ajax). Ona je podsećala na sovjetsku raketu S-25 (С-25, Бе́ркут – zlatni orao; po klasifikaciji NATO  SA-1 Guild – gilda, esnaf).

Međutim, američka raketa bila je znatno jednostavnija od sovjetskog analoga i mnogo jevtinija. Stoga su je Amerikanci raspoređivali u ogromnim količinama radi zaštite gradova i baza kako u SAD, tako i kod saveznika. Samo do 1958. godine uspelo im je da rasporede više od 200 baterija ovog sistema. 

Na ovom raketnom kompleksu radila je korporacija Vestern elektrik (Western Electric, država Njujork). Projektni zadatak počeo je da se razrađuje 1946. godine s osnovnim ciljem borbe protiv brzih sovjetskih bombardera na velikim visinama. Prva borbena ispitivanja obavljena su već te godine, ali su početni entuzijazam i euforija splasnuli posle niza neočekivanih tehničkih prolema koji su suštinski usporili razvoj.

Najveći problem bio je startni ubrzivač na čvrsto gorivo koji se sastojao od osam manjih motora (Solid-propellant rocket) koji su bili raspoređeni po šemi klastera, ukrug donjeg tela rakete. Problem je rešen tako što je taj klaster zamenjen stepenom na čvrsto gorivo. Tada su, krajem 1950. godine, mogla da počnu i ozbiljna ispitivanja.

Nekoliko meseci kasnije, 1951. godine, potvrđeno je prvo obaranje radio-upravljivom metom QB-17 (Boingova leteća tvrđava B-17). Ništa se više nije čekalo. Proizvodnja je krenula iduće godine, a raspoređivanje na borbeno dežurstvo, kako smo već naveli, 1953. godine. 

Kako je trupa ocenila projekt?

Istoričari naoružanja saglasni su da je ovo prvi masovno proizvođen PA raketni sistem. Do sredine pedesetih godina on je mogao da obori bilo koji tip mlaznih bombardera ili krilatih raketa. U odnosu na S-25, pored navedenih razlika,  on je imao jednokanalno vođenje i čak se nije ni razmatralo sadejstvo između susednih baterija, što je kasnije ispravljeno.

Sovjeti su tek sa legendarnim sistemom S-75 počeli po brojnosti i kvalitetu da nadmašuju američke baterije kojih je bilo na stotine. Najk ajaks koristile su PVO Grčke, Italije, Holandije, Turske i Savezne Republike Nemačke; iz borbenog sastava SAD (Armije i Nacionalne garde) povučen je 1963. godine. Do tada je bio u nadležnosti PVO Armije, odnosno Oružanih snaga (Army Air Defense Command United States). U periodu od 1952. do 1958. proizvedeno je 13.714 komada.