Kinesko ratno vazduhoplovstvo nastavlja da otkriva pojedinosti o svojoj novoj generaciji bespilotnih borbenih letelica, koje sve više preuzimaju zadatke donedavno rezervisane za avione sa pilotima. Razvoj ovih sistema više nije ograničen na izviđanje ili napade na slabo branjene ciljeve, već obuhvata prodor kroz protivničku protivvazdušnu odbranu i koordinisano delovanje sa stelt lovcima. Poseban značaj dobijaju letelice sposobne da nose precizno naoružanje bez spoljašnjih nosača, čime se smanjuje njihov radarski odraz.
Kina je tokom prethodnih godina predstavila više prototipova takvih sistema, ali su njihove stvarne mogućnosti i stepen operativne spremnosti uglavnom ostajali izvan javnosti. Fotografije sa aeromitinga i vojnih parada pokazivale su osnovnu konstrukciju, dok su detalji pogona, senzora i unutrašnjih odeljaka za naoružanje bili znatno ređe dostupni. Sada je kineska državna televizija objavila snimke koji pružaju konkretniji uvid u jedan od najvažnijih programa bespilotne borbene avijacije.
Objavljivanje materijala vremenski je povezano sa 77. godišnjicom osnivanja Ratnog vazduhoplovstva Narodnooslobodilačke armije Kine, koja se obeležava 11. novembra. Peking pritom nije prikazao samo spoljašnjost letelice, već je izneo nove informacije o njenom naoružanju, obuci operatera i dosadašnjim ispitivanjima. Time je prvi put omogućeno jasnije sagledavanje uloge koju ova platforma dobija u kineskim planovima budućih vazdušnih operacija.
GJ-1 Sjuanlong prvi put detaljno prikazan izbliza
Kineska televizija CCTV objavila je 9. novembra nove snimke bespilotne borbene letelice GJ-11, poznate i kao Sjuanlong, u slobodnom prevodu „Mistični/Tajanstveni zmaj“ (Xuánlóng, 玄龙), razvijene u konfiguraciji letećeg krila. Kamera prikazuje letelicu iz više uglova, uključujući usisnik vazduha na gornjoj površini trupa, oblikovani izduvni otvor, stajni trap i vrata unutrašnjih odeljaka za naoružanje. Posebnu pažnju privukle su nazubljene ivice vrata, oblikovane radi smanjenja refleksije radarskih talasa.
Prema kineskom listu Global Times, GJ-11 ima dva unutrašnja odeljka namenjena različitim vrstama precizno navođenog naoružanja vazduh-zemlja. Sličan raspored bio je predstavljen na modelu tokom sajma Airshow China 2021, kada su u oba odeljka prikazane manje vođene bombe. Novi snimci omogućavaju bolji uvid u konstrukciju operativne letelice, mada ne otkrivaju njenu stvarnu nosivost niti kompletan izbor kompatibilnog naoružanja.
GJ-11 koristi konstrukciju bez vertikalnih repnih površina, sa motorom čiji je usisnik smešten iznad trupa, dok je izduvni otvor oblikovan radi smanjenja radarske i infracrvene uočljivosti. Ispod prednjeg dela nalazi se optoelektronski senzorski sklop, verovatno namenjen osmatranju i identifikaciji ciljeva. Njegova precizna konfiguracija nije objavljena, kao ni radarski odraz, maksimalni dolet i broj proizvedenih letelica.
CCTV otkriva i prvo gađanje bojevom municijom
Uz nove snimke, kineska televizija predstavila je iskustva operatera Ši Sjaoran i Fu Ting, koje pripadaju prvoj generaciji žena obučenih za upravljanje ovim sistemom. Prema njihovom svedočenju, tokom prvog gađanja bojevom municijom nepovoljni vremenski uslovi otežali su pronalaženje cilja, zbog čega je letelica morala da ponovi prilaz. Posle ponovnog osmatranja cilj je pronađen i pogođen prvim lansiranim projektilom.
CCTV nije objavio datum i mesto tog gađanja, vrstu upotrebljenog naoružanja niti snimak samog pogotka koji bi omogućio nezavisnu procenu rezultata. Ipak, kineski izveštaj predstavlja prvi javni opis praktične upotrebe oružja sa GJ-11, čime se program dodatno udaljava od ranijih demonstracija prototipa. Operateri su naveli i da je njihova preobuka trajala pet meseci, uz višesatne simulacije i rad u komandnoj kabini koja može da se transportuje vojnim avionima.
GJ-11, J-20S i nova kineska taktika vazdušnog ratovanja
Kinesko ratno vazduhoplovstvo već je prikazalo GJ-11 u zajedničkom letu sa lovcem J-20 i avionom za elektronsko ratovanje J-16D, čime je demonstriran koncept sadejstva pilotiranih i bespilotnih platformi. Posebnu ulogu dobija dvosedi J-20S, čiji drugi član posade može da koordinira formacije borbenih dronova, raspoređuje ciljeve i obrađuje podatke sa njihovih senzora. GJ-11 bi u takvoj formaciji mogao da prodire u snažno branjeni vazdušni prostor, identifikuje radarske položaje i izvodi precizne udare, dok bi pilotirani avioni delovali sa bezbednije udaljenosti.
Kineski konstruktori istovremeno istražuju načine da bespilotne platforme preuzmu i deo zadataka vazdušnog osmatranja, koji danas zahtevaju velike specijalizovane avione. Jedan od predloga uključuje radarske antene ugrađene u krila bespilotnih letelica, sa mogućnošću zajedničkog prikupljanja i obrade podataka. Takva tehnologija još nije potvrđena na GJ-11, ali pokazuje pravac u kojem kineska industrija razvija buduće vazduhoplovne formacije.
GJ-21 već poleće sa kineskog nosača dronova
Kopneni GJ-11 poslužio je kao osnova za mornaričku varijantu GJ-21, prilagođenu katapultskom poletanju i sletanju uz pomoć sajli za zaustavljanje. Kineska mornarica je 30. oktobra potvrdila da je GJ-21 prvi put uspešno poleteo sa amfibijskog jurišnog broda „Sičuan“ i vratio se na njegovu palubu, čime je demonstrirana saradnja stelt bespilotne letelice i elektromagnetnog katapulta na brodu Tip 076. Taj rezultat predstavlja konkretan napredak u odnosu na avgustovska letna ispitivanja GJ-21 i pripreme „Sičuana“ za prihvat borbenih dronova, kada zajedničke letne operacije još nisu bile potvrđene.
Operativna upotreba potvrđena, stvarne mogućnosti ostaju delimično nepoznate
Kinesko ratno vazduhoplovstvo zvanično je predstavilo GJ-11 kao uvedenu platformu tokom novembra 2025, dok su raniji satelitski snimci ukazivali na njegovo prisustvo u vazduhoplovnoj bazi Šigace na Tibetu. Novi materijal pokazuje da je letelica prošla faze obuke i ispitivanja naoružanja, ali još ne otkriva obim njene serijske proizvodnje i raspoređivanja. Takođe nije potvrđeno da GJ-11 može samostalno da vodi vazdušnu borbu protiv lovačkih aviona, zbog čega je preciznije označavati ga kao bespilotnu borbenu letelicu nego kao bespilotni lovac.
Najvažnija promena koju novi snimci otkrivaju jeste prelazak sa prikazivanja spoljašnjeg izgleda na javno predstavljanje konkretnih borbenih funkcija. GJ-11 sada se pojavljuje kao platforma namenjena izviđanju, preciznim udarima i sadejstvu sa avionima sa posadom, dok pomorski GJ-21 proširuje isti tehnološki pravac na kinesku flotu. Njihov dalji razvoj mogao bi da omogući upotrebu stelt bespilotnih letelica u misijama u kojima je rizik od gubitka pilotiranog aviona posebno visok.
