Skotland Jard: Šta se krije iza najpoznatijeg imena u svetu policije?

Na svetu ima između šest i osam megalopolisa. London, koji je gotovo ceo vek bio prvi i najveći grad na svetu s više od milion stanovnika, blizu je da u geografskom smislu stupi u taj malobrojni klub. No, i bez toga on je jedna od najkosmopolitskijih sredina na svetu, metropola kojoj su okrenute i sve nekadašnje kolonije i članice Komonvelta. Preko 300 različitih nacionalnosti (gradonačelnik je Pakistanac, rođeni Londonac) i stotine hiljada turista, složeno su pitanje i stalan izazov za bezbednosne službe.

Regulisati svakodnevni red i mir, zaštititi pravne vrednosti, život i imovinu – ogroman je posao i kada je sve mirno. London je i svetska raskrsnica. Predstavimo kako se metropolitensko područje, u kome živi oko četrnaest miliona ljudi, štiti svakog trenutka od lopova, pljačkaša, razbojnika, sitnih prevaranata, ilegalnih imigranata, slepih putnika, pa i terorista.

Skotland Jard i londonska policija

Mnogo filmova unelo je u ovu oblast nejasnoće, no mi ćemo ih relativno lako razjasniti. Kada u vestima, filmovima ili knjigama čujete da je „Skotland Jard” preuzeo istragu, to zapravo znači da operaciju vode detektivi iz sedišta Metropoliten polis servisa (Metropolitan Police Service).

MPS je kompletna policijska institucija (zajedno sa svim policajcima na dužnostima širom Londona), dok je Skotland Jard njeno komandno središte. Ovu skraćenicu (MPS) ne treba mešati sa Meteorological Profiler System (sistemom za meteorološka istraživanja). To će reći da je Skotland Jard zapravo metonim i popularni nadimak za sedište MPS ili MET, kako ga Londonci zovu. 

Reč je o geografskoj lokaciji, odnosno zgradi u kojoj se nalazi vrhovna komanda i administracija londonske policije.

Definicija i uloga

Metropolitan Police Service (MPS / Met) zvanični je naziv teritorijalne policijske službe koja je odgovorna za sprovođenje zakona i bezbednost u celom širem Londonu (Greater London). To ne važi za najuži istorijski centar poznat kao Grad London (City of London), koji ima svoju posebnu policijsku strukturu. Hajde da i njoj posvetimo nekoliko redova kako bismo otklonili nedoumice i zabunu.

Grad u gradu

Policija Grada Londona (engl. City of London Police) jeste teritorijalna policijska služba nadležna za sprovođenje zakona u okviru Grada Londona u Engleskoj, uključujući specifična područja „Midl templ” (Middle Temple) i „Iner templ” (Inner Temple). Ona pokriva površinu od približno jedne kvadratne milje. Oba ova Templa se geografski nalaze u Sitiju (City of London), ali pravno imaju status autonomnih oblasti (extra-parochial areas). Siti ima administrativnu istoriju koja se razlikuje od istorije ostatka metropole, što je i dovelo do formiranja zasebne policijske službe.

Policija Sitija je najmanja teritorijalna policijska služba u Engleskoj i Velsu, kako po geografskoj površini koju pokriva, tako i po broju pripadnika. Od 2026. godine ova služba takođe deluje kao vodeća nacionalna policijska jedinica za borbu protiv prevara, budući da je nadležna za servis „Prijavi prevaru” (engl. Report Fraud), kojim upravlja Nacionalni biro za obaveštajne podatke o prevarama (engl. National Fraud Intelligence Bureau).

Najpoznatije dvorište na svetu

Skotland Jard (zvanično „Nju Skotland Jard”) predstavlja sedište Metropoliten policije – teritorijalne policijske službe zadužene za sprovođenje zakona u 32 opštine šireg Londona, kao i za obavljanje određenih nadležnosti širom Ujedinjenog Kraljevstva. Naziv potiče od lokacije prvobitnog sedišta Metropoliten policije na adresi Vajthol plejs 4 (4 Whitehall Place), čiji se glavni ulaz za javnost nalazio u vestminsterskoj ulici pod nazivom Grejt Skotland jard. Taj ulaz postao je prozor ka javnosti, a s vremenom je naziv „Skotland Jard” počeo da se koristi ne samo kao uobičajeno ime za zgradu sedišta, već i kao metonim za samu Metropoliten policiju (MPS), kao i za policijske službenike – posebno detektive – koji u njoj rade.

Policijske snage su se 1890. godine preselile iz ulice Grejt Skotland jard u novoizgrađenu zgradu na šetalištu Viktorija embankment, a za novo sedište usvojen je naziv „Nju Skotland Jard”. Susedna zgrada završena je 1906. godine, a 1940. pridodata je i treća zgrada (zgrada „Kertis Grin”). Godine 1967. Metropoliten policija je objedinila svoje sedište, preselivši se iz kompleksa od tri zgrade u visoku, novoizgrađenu zgradu „Nju Skotland Jard” u ulici Brodvej, u obližnjoj četvrti Viktorija. Godine 2013. objavljeno je da će se policija ponovo preseliti, ovog puta nazad u zgradu „Kertis Grin” na šetalištu Viktorija embankment u Vestminsteru. Preseljenje je završeno 2016. godine, a u skladu sa tradicijom, zgrada je zadržala naziv „Nju Skotland Jard”.

Kako funkcioniše Metropolitenska policija?

Metropolitenska policijska služba ili jednostavno „Met” (the Met), predstavlja teritorijalnu policijsku službu zaduženu za sprovođenje zakona i sprečavanje kriminala na području Šireg Londona. Pored toga, ona je nadležna za obavljanje specijalizovanih zadataka na teritoriji celog Ujedinjenog Kraljevstva, kao što su borba protiv terorizma i zaštita određenih ličnosti, uključujući monarha, članove kraljevske porodice, vladine zvaničnike i druge istaknute pojedince. Kao služba odgovorna za veći deo glavnog grada Ujedinjenog Kraljevstva, „Met” ima značajna ovlašćenja i suočava se sa jedinstvenim izazovima u poređenju sa drugim policijskim snagama u zemlji.

To uključuje obezbeđivanje 164 strane ambasade i visoke komisije, policijski nadzor na londonskim aerodromima (uključujući Hitrou), zaštitu Vestminsterske palate, kao i upravljanje većim brojem protesta i javnih događaja nego bilo koja druga britanska policijska služba – tokom 2016. godine zabeleženo je čak 3.500 takvih događaja. „Met” blisko sarađuje sa Britanskom transportnom policijom (British Transport Police), koja je zadužena za bezbednost na londonskoj železničkoj mreži, u londonskom metrou i na londonskoj žičari.

Prema broju pripadnika, „Met” je najveća policijska služba u Ujedinjenom Kraljevstvu. Ako se izuzmu njene nadležnosti na nacionalnom nivou, „Met” pokriva osmu najmanju teritorijalnu oblast (policijski okrug) u poređenju sa drugim teritorijalnim policijskim službama u UK. Ovom službom rukovodi komesar policije metropole (Commissioner of Police of the Metropolis), koji je direktno odgovoran gradonačelniku Londona, putem Kancelarije gradonačelnika za policiju i kriminal (Mayor’s Office for Policing and Crime), kao i Ministarstvu unutrašnjih poslova (Home Office). Funkciju komesara prva su zajednički obavljala čuvena imena ser Čarls Rouan i ser Ričard Mejn, dok se ser Mark Rouli trenutno nalazi na tom položaju, na kojem je od jula 2022. godine.

Mesna nadležnost

Oblast koju pokriva Metropolitenska policijska služba poznata je kao Metropolitenski policijski okrug (Metropolitan Police District – MPD). Od 2000. godine, granice ovog okruga poklapaju se sa granicama Šireg Londona, obuhvatajući 32 londonske opštine (boroughs). Do 2017. godine, Metropolitenska policija je bila organizovana u 32 operativne komandne jedinice, koje su odgovarale pojedinačnim londonskim opštinama; danas je ovaj okrug podeljen na 12 osnovnih komandnih jedinica (Basic Command Units – BCU), od kojih svaka obuhvata dve, tri ili četiri opštine.

S kim sarađuje?

Brojna je bezbednosna zajednica Velike Britanije. U njoj se nalaze sledeći ključni činioci saradnje:

• Policija Ministarstva odbrane (Ministry of Defence Police); zadužena je za policijske poslove na imovini Ministarstva odbrane širom Ujedinjenog Kraljevstva, uključujući sedište u Vajtholu (Whitehall) i druge objekte unutar Metropolitenskog policijskog okruga. 
• Britanska transportna policija (British Transport Police – BTP); nadležna je za železničku mrežu u Velikoj Britaniji. U Londonu je takođe zadužena za policijski nadzor nad metroom, tramvajskim sistemom, žičarom i lakom železnicom u Doklendsu (Docklands Light Railway).
• Operativna komandna jedinica za kraljevske parkove (Royal Parks Operational Command Unit); nastala je nakon što je engleski deo nekadašnje samostalne Policije kraljevskih parkova (Royal Parks Constabulary) pripojen Metropolitenskoj policiji 2004. godine. Danas ova jedinica pokriva velike parkove Šireg Londona. Postoji i manja, specijalizovana policijska služba za parkove  ● Policija Kjua (Kew Constabulary), zadužena za Kraljevske botaničke vrtove (Royal Botanic Gardens), čiji službenici unutar tog prostora imaju puna policijska ovlašćenja. Neke lokalne samouprave zadržale su sopstvene policijske službe za parkove, kao što su Policija za parkove i događaje u Vandsvortu (Wandsworth Parks and Events Police), Policija za parkove u Kensingtonu i Čelsiju, Policija za parkove u Heveringu i Policija za Hempsted Hit (Hampstead Heath Constabulary). Svi oni imaju ovlašćenje da izvrše hapšenje bez naloga; pritom, službenici Hempsted Hita imaju puna policijska ovlašćenja na svom području – baš kao i pripadnici Metropolitenske policije – dok su službe u drugim parkovima prvenstveno usmerene na sprovođenje lokalnih propisa (by-laws).

Pripadnici Metropolitanske policije (Metropolitan Police) imaju zakonsku nadležnost na celoj teritoriji Engleske i Velsa – uključujući i područja koja imaju sopstvene, posebne policijske snage, poput onih pri Ministarstvu odbrane – baš kao što je to slučaj i sa svim policajcima u okviru teritorijalnih policijskih snaga. Ovi policajci takođe poseduju ograničena ovlašćenja u Škotskoj i Severnoj Irskoj. U okviru svoje nadležnosti, Metropolitanska policija može preuzeti istragu bilo kog teškog krivičnog dela od policije Ministarstva odbrane, a u manjoj meri i od Britanske transportne policije (BTP), ukoliko se to proceni kao celishodno.

Istrage terorističkih napada i složenih slučajeva ubistava gotovo uvek sprovodi Metropolitanska policija, uz pomoć odgovarajućih specijalizovanih službi, čak i kada su ta dela počinjena na teritorijama koje su u nadležnosti Ministarstva odbrane ili na železničkoj infrastrukturi. Određeni izuzetak od uobičajene nadležnosti teritorijalnih policijskih snaga u Engleskoj i Velsu odnosi se na pripadnike Metropolitanske policije zadužene za zaštitu članova kraljevske porodice i drugih istaknutih ličnosti (VIP); oni, naime, u kontekstu izvršenja tih specifičnih dužnosti imaju puna policijska ovlašćenja i na teritoriji Škotske i Severne Irske.

Organizacija i formacija

Metropoliten policijska služba (Metropolitan Police Service) organizovana je u sledeće ključne direktorate:

• Operativni policijski rad (Frontline Policing).
• Operacije Met (Met Operations).
• Specijalizovane operacije (Specialist Operations). 
• Profesionalizam (Professionalism – unutrašnja kontrola, borba protiv korupcije, pritužbe građana).
• Zajedničke službe podrške (deo sedišta „Met”).

Svakim od njih rukovodi pomoćnik komesara, ili (u slučaju administrativnih odeljenja) direktor policijskog osoblja (pozicija koja odgovara određenom rangu visokog civilnog službenika). Upravni odbor čine komesar, zamenik komesara, pomoćnici komesara i direktori.

Trenutna brojnost

• Policijski službenici (redovni – svih činova): 33.201
• Specijalno obučeni službenici (STO): 7.615
• Policijski službenici (specijalni / rezervni sastav – svih činova): 1.127
• Službenici za podršku policiji u zajednici (PCSO) i logistika:

Policijsko osoblje u „Metu” čine i civili koji nemaju puna policijska ovlašćenja (tj. nisu „zakleti” službenici). Kada je „Met” osnovan 1829. godine, bilo ih je samo šestoro (finansijski upravnik, njegova dva službenika i tri službenika komesara). Zanimljivo je da ni sami komesari kroz istoriju nisu imali klasična policijska ovlašćenja sve do zakonskih reformi 2011. godine, kada su njihove funkcije formalno usklađene sa savremenim operativnim standardima. Danas ova grupa uključuje službenike za podršku policiji u zajednici (PCSO), službenike zadužene za pritvorena lica (DDO), kao i mnoge druge administrativno-tehničke uloge.

Njihov trenutni broj iznosi:

• Policijsko osoblje (službenici zaduženi za pritvorena lica): 614
• Ostali civilni sektori: 9.814

Specijalizovane jedinice

• Кomanda za zaštitu (Protection Command): Ova komanda je podeljena na dva ogranka: zaštita kraljevske porodice i specijalizovana zaštita (RaSP) i zaštita parlamenta i diplomatskih predstavništava (PaDP). RaSP pruža lično naoružano obezbeđenje za kraljevsku porodicu, premijera, ministre, ambasadore i šefove država koji borave u poseti. PaDP je zadužen za angažovanje naoružanih službenika radi zaštite Vestminsterske palate, važnih rezidencija (poput Dauning strita) i brojnih ambasada. Specijalna grupa za pratnju (Special Escort Group – SEG) zadužena je za taktičku pratnju i obezbeđenje VIP ličnosti u pokretu, a povremeno i za visoko rizične transporte zatvorenika.
• Komanda za policijske poslove u vazduhoplovstvu (Aviation Policing Command): Zadužena za stalno policijsko prisustvo (uglavnom teško naoružanih službenika) na aerodromima Hitrou i London Siti.
• „Leteći odred” (Flying Squad): Legendarna jedinica koja istražuje teške oružane pljačke i presreće njihove počinioce na delu. Naziv potiče od činjenice da su se njeni pripadnici od samog osnivanja kretali preko administrativnih granica policijskih divizija i gradskih opština.
• Komanda „Trajdent” za suzbijanje kriminala bandi (Trident Gang Crime Command): Fokusirana na istragu, duboko penetriranje i sprečavanje kriminalnih aktivnosti povezanih sa uličnim i organizovanim bandama.
• Komanda za policijske poslove u saobraćaju i transportu (Roads and Transport Policing Command): Obezbeđuje policijsko prisustvo u kompletnoj transportnoj mreži Londona. Obuhvata više odeljenja: Saobraćajno odeljenje (Traffic Division), koje patrolira putevima, juri osumnjičene u bekstvu i kontroliše bezbednosne propise; tim za suzbijanje kriminala na putevima (Road Crime Team), koji se fokusira na opasne vozače, neosigurana vozila i takozvana „četiri smrtonosna prekršaja” (fatal four: brzina, alkohol/droga, nekorišćenje pojasa i mobilni telefon); kao i tim za bezbedniji transport (Safer Transport Team – STT), zadužen za autobuse javnog prevoza.
• Komanda za specijalizovano naoružanje (Specialist Firearms Command – MO19): Zadužena za taktičke naoružane intervencije i podršku na teritoriji celog Londona. Njeni pripadnici, ovlašćeni za nošenje vatrenog oružja (Authorised Firearms Officers – AFO), patroliraju u specijalnim brzim vozilima (Armed Response Vehicles – ARV) i reaguju na situacije sa taocima ili vatrenim oružjem. U okviru MO19 deluju i elitni službenici za borbu protiv terorizma (Counter Terrorist Specialist Firearms Officers – CTSFO), koji prolaze kroz dodatnu, rigoroznu obuku u rangu vojnih specijalnih jedinica.
• ● Jedinica za podršku sa službenim psima (Dog Support Unit – DSU): Deluje u okviru operativne grupe MO7. Ovi psi su specijalizovani za otkrivanje narkotika, eksploziva i vatrenog oružja, kao i za potrage za nestalim licima i potere za beguncima. Jedinica raspolaže sa oko 250 pasa sa policijskim vodičima. 
• Jedinica za policijske poslove na vodi (Marine Policing Unit – MPU): Obavlja policijske zadatke na londonskim plovnim putevima, prvenstveno na reci Temzi, kontrolišući i zaustavljajući sumnjiva plovila.
• Konjička jedinica (Mounted Branch): Sprovodi aktivnosti na konjima u okviru operativne grupe MO7. Jedan od prepoznatljivih zadataka je pratnja Kraljevske garde duž ulice „The Mall” prilikom smene ispred Bakingemske palate. Takođe, jedinica pruža ključnu podršku u održavanju javnog reda i mira na fudbalskim utakmicama visokog rizika i masovnim uličnim neredima. Svi jahači su prošli rigoroznu obuku za suzbijanje demonstracija.
• Jedinica za policijsku podršku (Police Support Unit – PSU): Obučena za postupanje u taktičkim situacijama narušavanja javnog reda koje prevazilaze kapacitete redovnih policajaca iz stanica.
• Тeritorijalna grupa za podršku (Territorial Support Group – TSG): Sastoji se od visokoobučenih policajaca specijalizovanih za gušenje nereda velikih razmera. Deluju širom Londona, krećući se u obeleženim intervencijskim vozilima (Public Order Carriers – POC), gde svako vozilo prevozi tim od šest policajaca i jednog narednika. Pripadnici TSG su obučeni za delovanje u najnasilnijim protestima (nivo POL1), a kvalifikovani su i za nasilne upade u objekte (Method of Entry – MOE).

Taktičke promene u formaciji

Kako se kriminal menjao, „Met” je prilagođavao udarnu snagu na terenu. Tako su privremene proaktivne formacije, poput Radne grupe za suzbijanje nasilnog kriminala (VCTF – formirane 2018. protiv napada noževima) i Operacije „Venecija” (pokrenute 2017. protiv pljačkaša na mopedima, sa čuvenim „Škorpion timovima” koji su imali dozvolu za taktički kontakt vozilom), u sklopu modernizacije nedavno rasformirane. Njihove zadatke preuzele su stalne Jedinice za suzbijanje nasilja (VSU) na nivou opština i specijalni timovi za pojačano delovanje (Surge teams) u okviru odeljenja MO7.

Policijske stanice i strategija „Plavog fenjera”

Metropoliten policija na teritoriji Šireg Londona trenutno ima svega 36 aktivnih policijskih stanica sa šalterom otvorenim za javnost (front counter). Ovo je broj stanica na kojima i dalje gori onaj prepoznatljivi, tradicionalni plavi fenjer (blue lantern), koji u britanskoj kulturi i bezbednosnoj tradiciji označava mesto gde građani 24 sata dnevno mogu ući i bezbedno prijaviti zločin.

Broj tradicionalnih stanica drastično je smanjen u poslednjih petnaestak godina iz budžetskih razloga i masovne digitalizacije (prijavljivanje krivičnih dela preko interneta). Primera radi, krajem 2007. godine MET je imao čak 154 funkcionalne stanice sa šalterima za javnost. Od tada je zatvoreno više od 118 šaltera širom Londona.

Danas je na snazi pravilo „Jedna po opštini”. Strategija gradonačelnika Londona svela je mrežu na strogi operativni minimum – obaveza je da u svakoj od 32 londonske opštine koje MET pokriva postoji tačno jedna glavna stanica otvorena 24/7. Preostale četiri stanice do broja 36 nalaze se na specifičnim lokacijama visoke bezbednosti i frekvencije (poput samog sedišta „Nju Skotland Jarda” ili aerodroma Hitrou). MET van ovih 36 „javnih” stanica ima još stotine zgrada, patrolnih baza, skladišta i kriznih centara, ali te zgrade su zatvorene za građane, nemaju javne šaltere i na njima ne svetli plavi fenjer.