Rat u Ukrajini dobio je još jednu neobičnu dimenziju. Dok izviđački i udarni dronovi gotovo neprekidno nadziru liniju fronta, ruske jedinice sve češće pronalaze puteve kojima mogu da zaobiđu ukrajinske položaje bez izlaganja pogledu iz vazduha. Deo tih pravaca nalazi se duboko ispod zemlje, u infrastrukturi izgrađenoj još tokom sovjetskog perioda.
Napušteni gasovodi i industrijski cevovodi pretvaraju se u prolaze za prikriveno kretanje jurišnih grupa. Takve operacije nose ozbiljne rizike, od nedostatka kiseonika i ograničenog prostora do mogućnosti da protivnik otkrije i zatvori izlaz. Ipak, uspešno izveden prodor može da omogući iznenadan napad na položaje koji su sa površine dobro zaštićeni.
O ovoj taktici sada piše i američki Volstrit žurnal, navodeći da se podzemno ratovanje proširilo i na ukrajinske jedinice. Prema pisanju glasila, postojeći cevovodi postaju mesta neposrednih sukoba, dok obe strane razvijaju načine njihovog korišćenja i odbrane. Za rusku vojsku, međutim, ovakav pristup nije novost.
Od Avdejevke do Sudže: ruska taktika davala rezultate
Jedan od ranijih primera dogodio se početkom 2024. godine, kada su ruske jurišne grupe iskoristile približno dva kilometra dugu podzemnu cev za prodor do ukrajinskih položaja kod Avdejevke. Operacija je doprinela zauzimanju utvrđenog područja „Carska ohota“, nakon što su ruski vojnici izašli iz podzemnog prolaza u blizini ukrajinskih položaja.
Još poznatiji primer usledio je u martu 2025. godine, tokom ruske operacije prodora kroz gasovod kod Sudže, u Kurskoj oblasti. Ruske snage koristile su cevovod za prebacivanje jurišnih grupa iza ukrajinskih linija, čime je stvoren dodatni pritisak na tamošnju odbranu.
Još tokom 2024. pojedini ruski vojni dopisnici predlagali su osnivanje posebnih tunelskih trupa, takozvanih bataljona krtica. Prema novijim ukrajinskim obaveštajnim tvrdnjama, ruska vojska sada raspolaže i jedinicama specijalizovanim za podzemne operacije, mada njihova organizacija i brojnost nisu javno poznati.
Ukrajinska vojska pokušava da zatvori podzemne pravce
Ukrajinske snage pokušavale su da zatvaranjem i uništavanjem poznatih ulaza spreče rusko napredovanje kroz cevovode. Međutim, prema navodima koje prenosi Vol strit žurnal, takve mere nisu uvek davale rezultat, jer su ruske jedinice pronalazile mogućnosti da otvore nove izlaze.
Kijev je zato počeo da razvija sopstvene kapacitete za podzemno ratovanje. Posebno se pominje upotreba besposadnih kopnenih platformi koje mogu da prenose eksploziv ili budu opremljene mitraljezima, čime se smanjuje potreba za neposrednim ulaskom vojnika u opasne prolaze. Stvarni rezultati njihove borbene upotrebe za sada nisu poznati.
Od Vijetnama do Gaze: podzemni rat ima dugu istoriju
Vol strit žurnal povlači paralelu sa Vijetnamskim ratom, tokom kojeg je Vijetkong koristio razgranatu mrežu tunela za skrivanje, snabdevanje i iznenadne napade na američke snage. Amerikanci su angažovali specijalizovane vojnike, poznate kao „tunelski pacovi“, ali nisu uspeli da uklone čitavu podzemnu mrežu. Takav način ratovanja predstavljao je jedan od problema sa kojima se suočavala američka vojska tokom sukoba koji je završen njenim povlačenjem i pobedom Severnog Vijetnama.
Tunelski rat ponovo je dobio veliki značaj tokom sukoba u Gazi, gde su izraelske jedinice vodile operacije protiv Hamasa u njegovoj razgranatoj podzemnoj infrastrukturi. Za razliku od Vijetkonga i Hamasa, koji su izgradili namenske mreže tunela, ruske jedinice u Ukrajini koriste postojeće cevovode, prilagođavajući ih vojnoj upotrebi.
Ukrajinci tvrde da su prošli 15 kilometara pod zemljom
Drugi korpus ukrajinske Nacionalne garde „Hartija“ objavio je u Volstrit žurnalu detalje operacije „Veles“, izvedene na kupjanskom pravcu. Prema njihovim tvrdnjama, ukrajinske jedinice prešle su više od 15 kilometara podzemnim komunikacijama i izbile u pozadinu ruskih položaja. Napredovanje je kombinovano sa dejstvima na površini i napadima bespilotnih letelica.
Ukrajinska komanda tvrdi da je tokom operacije zarobljeno više od 30 ruskih vojnika, dok ruski gubici prema njenim procenama premašuju 100 ljudi. Objavljeni su i snimci korišćenja besposadnih kopnenih platformi u cevovodima, uključujući vozila za transport opreme i sredstva za borbena dejstva. Moskva zasad nije ni komentarisala ukrajinske tvrdnje o rezultatima operacije.
Sovjetska infrastruktura kao novi vojni problem
Razgranata mreža cevovoda iz sovjetskog perioda pruža mogućnosti koje nisu bile predviđene njihovom prvobitnom namenom. Pojedini magistralni sistemi protežu se i prema evropskim državama, uključujući Poljsku i baltički region, mada njihova fizička povezanost ne znači automatski da su prohodni ili pogodni za vojne operacije.
Za planiranje odbrane poseban problem predstavlja činjenica da podzemni pravci mogu da zaobiđu minska polja, rovove i osmatračke položaje na površini. Istovremeno, njihovo korišćenje zahteva prethodno izviđanje, odgovarajuće uslove za disanje i mogućnost bezbednog izlaska, što ozbiljno ograničava obim takvih operacija.
