Kina zvanično predstavila J-20S – prvi dvosedi stelt lovac 5. generacije na svetu!

Na velikoj vojnoj paradi u Pekingu povodom 80. godišnjice završetka Drugog svetskog rata, Kina je predstavila J-20S, prvi dvosedi stealth lovac pete generacije na svetu. Međutim, sada je stigla i zvanična potvrda: Kineska Narodnoslobodilačka armija uvela je J-20S u operativnu upotrebu, čime je Peking postao prva država koja raspolaže ovakvom platformom u službi.

Ovaj dugo očekivani model, poznat i kao J-20B, prvi put se pojavio u javnosti u oktobru 2021. godine, a sada ulazi u redovnu upotrebu. Za razliku od zapadnih dvosedih verzija koje uglavnom služe za obuku, kineski J-20S razvijen je kao punokrvna borbena platforma, spremna za složene misije i udarne operacije.

Zašto dvosed?

J-20 je projektovan sa ambicijom da ima borbeni radijus gotovo dvostruko veći od F-22 i F-35, što znači i duže i kompleksnije misije. Dodavanjem drugog pilota smanjuje se zamor posade, a istovremeno se omogućava podela zadataka u realnom vremenu. Dok jedan pilot vodi avion i bavi se borbenim zadacima, drugi preuzima ulogu komandanta misije – koordinira druge letelice, bespilotne „wingman“ dronove ili upravlja složenim elektronskim i komunikacionim sistemima.

Kineski stručnjaci porede J-20S sa „letećim komandnim centrom“, jer drugi član posade otvara novu taktičku dimenziju, naročito u eri mrežno vođenog ratovanja.

Nova taktička dimenzija J-20S

Prvi primerci J-20S dodeljeni su 172. vazdušnoj brigadi stacioniranoj u Cangžou, u provinciji Hebei, nedaleko od Pekinga. Ova brigada je još 2018. godine među prvima dobila J-20 i od tada razvija nove borbene doktrine.

J-20S biće ključan u integraciji bespilotnih „wingman“ letelica kao što je Dark Sword, namenjenih za borbene misije zajedno sa pilotiranim avionima. Takođe se očekuje da dvosed posluži kao platforma za elektronsko ratovanje, precizne udare i čak kao leteći komandni centar za čitave eskadrile.

Za razliku od dvosedih varijanti zapadnih lovaca (npr. F-15D ili F/A-18B), koje često imaju ograničenu borbenu funkciju, kineski J-20S razvijen je od početka kao borbeni dvosed koji može da predvodi čitave formacije.

Perspektiva masovne proizvodnje

Autor knjige China’s Stealth Fighter: The J-20 ‘Mighty Dragon’ and the Growing Challenge to Western Air Dominance, Abraham Abrams, istakao je da bi J-20S mogao da čini značajan procenat kineske flote:

„Prezentacije pre zvaničnog predstavljanja prikazivale su isključivo formacije dvosedih J-20, što jasno ukazuje da Kina planira da formira kompletne jedinice namenjene udarnim operacijama.“

Kina već proizvodi J-20 u obimu neviđenom za lovce pete generacije, a očekuje se da će i J-20S biti proizveden u velikim serijama. To bi moglo da ga pretvori u najrasprostranjeniji dvosedi borbeni avion u istoriji.

Tehnološki iskorak i SiC revolucija

Pored stelt dizajna i naprednih senzora, Kina je u razvoj J-20 i J-20S uključila sopstvenu proizvodnju silicijum-karbid (SiC) čipova, koji su otporniji na visoke temperature i obezbeđuju veću efikasnost elektronskih sistema.

Ova „tiha revolucija“ mogla bi da bude podjednako značajna kao i sam dizajn aviona, jer omogućava Kinezima veću samostalnost i prednost u odnosu na rivale.

Poređenje sa zapadnim rivalima

Američki F-22 Raptor i F-35 Lightning II predstavljaju najjače adute SAD u domenu pete generacije, dok Rusija nudi Su-57. Ipak, nijedna od ovih platformi nema dvosedu varijantu u borbenoj upotrebi. Time je Kina otvorila novu taktičku rutu – avion koji kombinuje stelt prednosti sa komandnim sposobnostima dvoseda.

Za SAD i njihove saveznike to znači dodatni izazov, jer J-20S može da obavlja zadatke koji prevazilaze ulogu klasičnog lovca: od koordinacije sa dronovima do vođenja mrežno zasnovanih borbenih operacija.

Budućnost J-20S

Kako je primetio Abraham Abrams, autor knjige China’s Stealth Fighter: The J-20 ‘Mighty Dragon’ and the Growing Challenge to Western Air Dominance:

„J-20 dvosedi bi mogli činiti veliki procenat ukupne flote, slično prelasku kineske armije na dvosedi Su-27 krajem 2000-ih. Prezentacije pre zvaničnog predstavljanja pokazale su isključivo formacije dvosedih J-20, što ukazuje da bi mogli formirati kompletne jedinice za udarne operacije.“

Dvoseda verzija J-20S mogla bi postati osnova za nove verzije – od varijanti za udare na zemljište do elektronskog ratovanja, slično kako je dvosedi Su-27 poslužio Sovjetima za razvoj presretača i AWACS derivata.

Ipak, za sada ostaje nepoznato u kolikom broju će Kina proizvesti dvosedu varijantu i koje sve misije planira za nju. Stručnjaci pretpostavljaju da bi J-20S mogao postati osnova za nove izvedenice – od verzija za elektronsko ratovanje do komandnih i izviđačkih platformi.

Jedno je, međutim, jasno: J-20S postaje kamen temeljac buduće kineske vazdušne strategije i signal da Peking ozbiljno namerava da preuzme primat u vazdušnom prostoru Pacifika.