Hrvatska jurišna puška VHS-2 odavno je prevazišla okvir domaćeg projekta modernizacije pešadijskog naoružanja. Ono što je započelo kao nacionalni program zamene zastarelih sistema, danas je platforma sa međunarodnom upotrebom, izvoznim ugovorima i borbenim iskustvom van Evrope. U svetlu novih podataka o njenoj primeni i izvozu, VHS-2 zaslužuje širi pogled, ne samo kao tehnički proizvod već i kao element hrvatske vojne industrije na globalnoj sceni.
Od VHS-D do VHS-2: Evolucija sistema
Originalna VHS puška razvijena je kao domaća alternativa klasičnim sistemima poput AK platforme, sa ciljem standardizacije kalibra 5,56×45 mm NATO i prelaska na savremeniju ergonomiju. Kasnije unapređena verzija VHS-2 donela je značajna poboljšanja u pogledu pouzdanosti, prilagodljivosti i modularnosti.
Konstrukcija u bullpup konfiguraciji omogućava punu dužinu cevi uz kraće ukupne dimenzije oružja, što je naročito pogodno za urbanizovano ratovanje i operacije u skučenim prostorima. Integrisane šine, mogućnost montaže optike, različite dužine cevi i prilagodljiv kundak pozicionirali su VHS-2 kao savremen sistem u okviru NATO standarda.
Borbena upotreba van Hrvatske
Za razliku od mnogih projekata koji ostanu ograničeni na domaće arsenale, VHS je imao realnu primenu u inostranstvu.
Iračko Ministarstvo unutrašnjih poslova naručilo je oko 10.000 komada VHS-D2, koji su korišćeni u operacijama protiv Islamske države u Mosulu i Faludži. Oružje su koristile specijalne policijske i bezbednosne jedinice, što znači da je sistem testiran u intenzivnim borbenim uslovima.
Takođe, pojedine serije VHS sistema našle su se u rukama bezbednosnih struktura u Siriji i drugim zonama konflikta, dok je nekoliko hiljada komada navodno isporučeno i Togou za potrebe mirovnih misija.
U Africi je zabeležena upotreba u Kamerunu, dok su Albanija i Bosna i Hercegovina koristile VHS u policijskim strukturama. To pokazuje da se sistem ne oslanja samo na političke sporazume, već ima komercijalnu i operativnu primenu u različitim bezbednosnim kontekstima.
Već smo pisali da se tzv. Republika Kosovo još od 2021 godine trudila da nabavi ovo oružje za svoje policijske snage. Prema dostupnim izvorima, tokom 2024 Zagreb je Prištini zaista i isporučio ovo oružje.
Naime, u januaru 2024, tri meseca nakon što je Vjosa Osmani posetila glavni grad Hrvatske, kosovski „ministar unutrašnjih poslova“ Xhelal Svecla objavio je na društvenim mrežama kako će sve patrole kosovske policije odsad biti opremljene hrvatskim dugim cevima.
Zahvalio se Republici Hrvatskoj „na bliskoj i korektnoj saradnji sa institucijama Republike Kosovo“. Uz informaciju o pristiglom oružju iz HS Produkta nalaze se i slike isporuke na aerodromu koju su dočekali ministar i policajci koji će biti opremljeni jednom od najboljih i najpouzdanijih pušaka na svetu.
Američki interes i civilna verzija
Posebno zanimljiv segment jeste američko tržište. Civilna varijanta VHS-2 plasirana je u SAD pod imenom „Springfield Hellion“. Ova verzija je privukla značajnu pažnju na američkom tržištu oružja, a dobila je i priznanja stručnih publikacija.
Pored toga, postoje podaci da je američko Ministarstvo odbrane ranije nabavilo manju količinu VHS sistema za testiranja, što govori o tehničkom interesovanju, čak i u konkurentnom američkom okruženju.
Ovo je važan signal, jer ulazak na američko tržište podrazumeva ispunjavanje visokih tehničkih i bezbednosnih standarda.
Dugoročna proizvodnja i domaće potrebe
Hrvatske oružane snage planirale su nabavku desetina hiljada komada VHS-2 kako bi u potpunosti standardizovale pešadijsko naoružanje. Dugoročne projekcije govorile su o potrebi i do 50.000 komada u različitim konfiguracijama.
Takav obim proizvodnje obezbeđuje stabilnu industrijsku bazu, što je ključno za izvozni potencijal. Stabilna domaća potražnja omogućava kontinuirani razvoj, unapređenja i modernizaciju platforme.
Poređenje sa Tavorom i Steyr AUG-om
U globalnom kontekstu, VHS-2 se prirodno poredi sa drugim bullpup sistemima koji su već stekli međunarodnu reputaciju.
Izraelski Tavor, posebno varijante TAR-21 i X95, razvijen je sa snažnim naglaskom na borbu u urbanim sredinama i specijalne operacije. Prednost Tavor-a je dugogodišnja operativna upotreba u izraelskim odbrambenim snagama i brojnim izvoznim tržištima. Njegova ergonomija i modularnost visoko su ocenjene, ali cena sistema i politički uslovi izvoza često su faktor u odlukama kupaca.
Austrijski Steyr AUG predstavlja jednu od najstarijih i najpoznatijih bullpup platformi. Uveden još sedamdesetih godina, AUG je postao sinonim za bullpup koncept. Njegova pouzdanost i jednostavnost održavanja ostaju snažna strana, ali modernizacija i prilagođavanje savremenim optičkim i digitalnim sistemima zahtevali su dodatne nadogradnje.
U tom kontekstu, VHS-2 je relativno mlađa platforma, razvijena u eri digitalnih nišanskih sistema i modularnih zahteva. Njena prednost leži u savremenom dizajnu od početka prilagođenom NATO standardima, uz nižu cenu u poređenju sa nekim zapadnoevropskim konkurentima. Takođe, fleksibilnost proizvođača u izvoznim aranžmanima daje joj dodatnu konkurentsku prednost.
Lokalni proizvod sa međunarodnim dometom
VHS-2 danas više nije samo simbol modernizacije hrvatske vojske. Reč je o platformi koja je testirana u realnim borbenim uslovima, prisutna u više zemalja i prepoznata na civilnom tržištu SAD.
Za hrvatsku odbrambenu industriju, to predstavlja retko uspešan primer domaćeg proizvoda koji je izašao iz okvira nacionalne upotrebe i pronašao mesto na međunarodnom tržištu.
U vremenu kada tržište pešadijskog naoružanja dominiraju veliki proizvođači iz SAD, Nemačke i Rusije, činjenica da jedan regionalni proizvođač uspeva da plasira svoj proizvod na više kontinenata predstavlja strateški iskorak.
Tehnički profil
VHS-2 koristi gasni sistem sa rotirajućim zatvaračem, kompatibilan je sa NATO okvirima tipa STANAG, ima mogućnost prilagođavanja za levoruke i dešnjake, a dostupan je u više konfiguracija dužine cevi.
Modularnost omogućava montažu optičkih nišana, termovizijskih sistema i dodatnih taktičkih dodataka. U poređenju sa klasičnim platformama, bullpup raspored daje bolji balans mase i kompaktnost bez gubitka balističkih performansi.
Inače, jurišna puška VHS-2 u kalibru 5,56 NATO ima sve komande obostrano. Dizajnirana na modularnoj platformi bullpup, zadržava sve balističke prednosti duže cevi bez uticaja na ukupnu dužinu, preciznost i početnu brzinu zrna (Vo). Polimerski sanduk je opremljen kundakom podesivim u 5 pozicija.
Otvori za izbacivanje čaura sa obe srane imaju poklopce i deflektore za usmeravanje ispucanih čaura. Puška je opremljena ili ručicom za nošenje sa NATO STANAG 4694 šinom i preklopnim mehaničkim nišanima ili integrisanim optičkim nišanom sa crvenom tačkom uvećanja 1,5X. Prednji štitnik za ruke ima NATO STANAG 4694 šine na pozicijama 3, 6 i 9 sati sa uklonjivim poklopcima šina, tako da puška može da primi dodatnu opremu.
Okviri su napravljeni od izdržljivog polimera sa poluprovidnim uzorkom i kapacitetom od 30 metaka, što omogućava operateru da brzo vidi broj raspoloživih metaka bez vađenja okvira. Na oružje se može montirati jednometni bacač granata VHS-BG 40 mm ispod cevi. VHS-2 dolazi u dve različite verzije: VHS-2D verzija za cevi dužine 500 mm sa efektivnim dometom do 800 m i VHS-2K standardna osnovna verzija sa cevi dužine 410 mm.
Neki od korisnika imaju jedinu primedbu na nepokretnu ručicu zatvarača tokom automatske vatre. Naime, smatra se da ovakva konstrukcija ima više delova, podložnija je kvarovima i u slućaju zasotja ne može se iskoristiti za potiskivanje metka u cev. Isto tako, stvara probleme pri nekonvencionalnom položaju gađanja.
Osim osnovne varijante VHS i varijanti 2K i 2D, HS Produkt je na tržište plasirao i VHS-BG – jednometni bacač granata dvostrukog dejstva obarače u kalibru 40×46 mm. Opremljen kovanom cevi i delovima od visoko izdržljivih polimera. VHS-BG može da ispaljuje sve tipove granata kalibra 40×46 mm – dimne, razarajuće, gumene itd.
VHS-BG se može koristiti kao samostalna varijanta ili kao podcevni bacač za pušku VHS-2. Montaža bacača na pušku je jednostavna i brza pomoću specijalnog sistema za brzu montažu sa jednim klinom. VHS-BG ima bočni mehanički nišan sa leve ili desne strane, u zavisnosti od potreba korisnika. Opremljen je MIL-STD šinom za montažu različitih opcija optičkih uređaja. Kundak ima mogućnost promene dužine u zavisnosti od misije.
- kalibar 40×46 mm
- dužina cevi 260 mm
- domet 450 m
- dužina (sa izvučenim kundakom) 675 mm
- širina (sa nšanom) 84 mm
- visina (sa nišanom) 215 mm
- masa (sa nšanom) 1970 g
Konačno, vojnim korisnicima ponuđeni su i automati KUNA 9 mm i 40S&W. Radi se o laganom, kompaktnom automatu sa selektivnim izborom vatre, u kalibrima 9×19 mm i 40S&W.
- kalibar 9x19mm ili 40S&W
- sila na obarači 2,5-3,5 kg
- kadenca, okvirno 750+-100 metaka/min.
- masa 2,2+0,3 kg (2,3+0,3 sa praznim okvirom)
- dužina cevi 165 mm sa 3-LUG adapterom, opciono 152,4 mm) sa eksterno kanalisanom cevi
- broj žlebova 6, uvijanje udesno, korak 250 mm
- dužina sa izvučenim kundakom 382 mm
- dužina sa uvučenim kundakom 615 mm
- masa bez okvira 197±4 mm (folded sights)
- masa sa okvirom 242±4 mm
- kapacitet okvira 30 metaka
- laka, alu-konstrukcija
- hladno kovana cev
- obostrane komande, nepokretna ručica zatvarača tokom dejstva
- pištoljski rukohvat tipa M4 promnljive ergonomije
- modularni kundak promenljive dužine
- M-LOK sistem montaže dodatne opreme
- Picatinny šina celom dužinom
- QD sistem kačenja remnika za brzu montažu
