Bugarska je s velikim očekivanjima dočekala svoje prve F-16 Block 70 lovce, ali već nekoliko meseci nakon isporuke suočava se s ozbiljnim tehničkim problemima. Najnoviji kvar – curenje goriva iz unutrašnjih rezervoara trupa – stavlja pod znak pitanja pouzdanost najnovije verzije legendarnog američkog aviona.
Početkom 2025. godine Bugarska je konačno preuzela svoj prvi F-16 Block 70, u okviru višemilijardinskog ugovora s američkim Lokid Martinom. Time je Sofija simbolično zatvorila poglavlje MiG-29 aviona sovjetske proizvodnje, koji su decenijama činili kičmu njenog ratnog vazduhoplovstva.
Novi „jastrebovi“ trebalo je da označe ulazak Bugarske u redove savremeno opremljenih NATO članica, s avionikom i borbenim mogućnostima koje odgovaraju standardima 21. veka.
Međutim, realnost se ubrzo pokazala drugačijom. Već u aprilu iste godine otkriven je prvi problem – softverski kvar u glavnom računaru jednog aviona. Iako kvar nije učinio avion neupotrebljivim, zahtevao je detaljnu intervenciju stručnjaka Lockheed Martina. Taj incident tada je predstavljen kao manji „dečiji problem“, uobičajen za nove serije borbenih aviona.
Novi, ali ozbiljan kvar: curenje goriva
Samo nekoliko meseci kasnije, usledio je novi i daleko ozbiljniji udarac. Bugarski ministar odbrane Atanas Zaprijanov potvrdio je da je u jednom od novih aviona otkriveno curenje goriva iz unutrašnjih rezervoara trupa. Ovaj problem klasifikovan je kao kritičan i prema protokolu avion je odmah prizemljen.
Trenutno se nalazi u specijalizovanom hangaru bugarskog ratnog vazduhoplovstva, dok se čeka dolazak eksperata Lockheed Martina koji će izvršiti detaljnu inspekciju i pokušati da otklone kvar. Ministarstvo odbrane Sofije već je otvorilo pregovore s američkom stranom o hitnoj isporuci rezervnih delova, ali zasad nije poznato koliko će trajati popravka.
Testiran, a ipak neispravan
Posebno je zanimljivo da su avioni pre isporuke prošli opsežna testiranja – i od strane proizvođača i od strane specijalne komisije bugarskog ratnog vazduhoplovstva. Ništa nije ukazivalo na potencijalne probleme. Ipak, kvarovi se javljaju tek u operativnoj upotrebi.
Za zemlju poput Bugarske, sa ograničenim vazduhoplovnim resursima, svaka prizemljena letelica predstavlja veliki gubitak. Novi incidenti usporavaju ionako komplikovan proces tranzicije s ruskih platformi na NATO standarde, a istovremeno otvaraju pitanje stvarnih troškova održavanja F-16 Block 70.
Šira slika: Bugarska i NATO integracija
Program F-16 Block 70 zamišljen je kao veliki iskorak za bugarsko ratno vazduhoplovstvo, ne samo u pogledu borbenih sposobnosti, već i u strateškoj integraciji s NATO saveznicima. Ipak, tehnički problemi bacaju senku na ambiciozni projekat i podsećaju da visoka tehnologija dolazi sa sopstvenim rizicima.
Kritičari u Sofiji već postavljaju pitanje da li Bugarska ulazi u preskupu zavisnost od američkog proizvođača, dok vojni analitičari podsećaju da ovakvi incidenti mogu ozbiljno ugroziti operativnu spremnost male zemlje u osetljivom geopolitičkom regionu Balkana i Crnog mora.
Iskustva drugih korisnika F-16 Block 70
Bugarska nije usamljena – i druge zemlje koje su nedavno uvele F-16 Block 70 prijavljivale su tehničke probleme. Slovačka je tokom 2024. godine ukazala na zakašnjenja u isporukama i potrebu za dodatnim modifikacijama, dok je Tajvan u više navrata naglašavao visoke troškove održavanja i česta softverska ažuriranja.
Ovi primeri pokazuju da, iako F-16 lovca gledamo skoro 50 godina, u najnovijoj tehnološki naprednoj modifikaciji Block 70 integracija u manje vazduhoplovne sisteme prolazi kroz period „bolnih“ adaptacija.
Kupili od kineza gumu na ali expresu i kada su je pekli zeznuli stvar. Bolje da su kupili iz Trajala, nikada nisam cuo da su curile osim ako je ne probuse namerno.