Više od osam decenija nakon što je prvi put stigao na pacifičko ratište, KA-BAR ostaje jedan od najprepoznatljivijih borbenih noževa na svetu. Njegov izgled gotovo da se nije promenio: dugačko sečivo, jednostavna kožna drška i metalna zaštita za šaku. Iza tog naizgled običnog komada vojne opreme nalazi se istorija koja počinje mnogo pre Drugog svetskog rata.
Za američku mornaričku pešadiju KA-BAR je postao gotovo jednako prepoznatljiv kao puška M1 Garand, kasnije M16 ili karakteristična uniforma marinaca. Nosili su ga vojnici u džunglama Pacifika, tokom Korejskog i Vijetnamskog rata, a pojavljivao se i u Iraku i Avganistanu. Međutim, njegova prvobitna namena bila je znatno šira od borbe prsa u prsa.
Zašto je američkim marincima bio potreban novi nož?
Kada su Sjedinjene Države ušle u Drugi svetski rat, američka mornarička pešadija suočila se sa potrebom za masovnim proširenjem jedinica i opreme za amfibijske operacije. Među postojećim borbenim noževima nalazio se i M1918 Mark I, razvijen za rovovsko ratovanje tokom prethodnog svetskog sukoba. Imao je dvoseklo sečivo i metalnu dršku oblikovanu kao bokser, što ga je činilo pogodnim za blisku borbu, ali nepraktičnim za mnoge svakodnevne zadatke.
Na pacifičkim ostrvima vojnicima je bio potreban nož kojim mogu da preseku konopac, otvore ambalažu, uklone vegetaciju ili obave različite terenske poslove. Mnogi su zato koristili privatno kupljene lovačke noževe, dok su pojedine specijalizovane jedinice dobijale posebne bodeže. Komanda je tražila standardizovano rešenje koje bi objedinilo borbenu i praktičnu upotrebu, uz dovoljno jednostavnu konstrukciju za masovnu proizvodnju.
Rešenje je ponudila kompanija Union Cutlery iz grada Olean u američkoj saveznoj državi Njujork. U saradnji sa predstavnicima mornaričke pešadije, među kojima su bili kapetan Hauard Amerika i pukovnik Džon Dejvis, usavršen je model koji će dobiti oznaku 1219C2. Nabavka novog borbenog i višenamenskog noža odobrena je 23. novembra 1942. godine.
Prva pošiljka od 2.100 noževa kompanije Union Cutlery stigla je američkim marincima na Pacifiku 27. januara 1943. godine. Potražnja je ubrzo prevazišla mogućnosti jednog proizvođača, pa su u proizvodnju uključene kompanije Camillus, PAL Blade i Robeson Cutlery. Iako nisu svi primerci dolazili iz iste fabrike, među vojnicima se odomaćio zajednički naziv KA-BAR.
Sedam inča čelika i konstrukcija namenjena ratu
Osnovu KA-BAR-a činilo je sečivo dugo sedam inča, odnosno približno 17,8 centimetara, dok je ukupna dužina noža iznosila oko 30 centimetara. Oblik je izveden iz američke tradicije lovačkih noževa tipa Bowie, sa širokim sečivom i karakterističnim spuštenim vrhom poznatim kao clip point. Takva geometrija omogućavala je dobar kompromis između probijanja, sečenja i različitih terenskih poslova.
Sečivo je izrađivano od visokougljeničnog čelika, koji se relativno lako oštri i može da zadrži upotrebljivu oštricu tokom intenzivnog rada. Savremeni klasični model koristi čelik 1095 Cro-Van, debljine približno 4,2 milimetra, a masa samog noža iznosi oko 295 grama. Njegova konstrukcija nije predviđena da zameni pajser ili sekiru, ali je dovoljno robusna za zahtevnu upotrebu kojoj je vojna oprema svakodnevno izložena.
Na sečivu se nalazi i uzdužno udubljenje, poznato kao fuller, koje se u popularnim pričama često pogrešno naziva kanalom za krv. Njegova stvarna svrha povezana je sa raspodelom mase i geometrijom sečiva, a ne sa odvođenjem krvi tokom uboda. Metalni deo noža nastavlja se kroz dršku, gde je pričvršćen završnom čeličnom kapom.
Klasična drška izrađuje se od niza sabijenih kožnih podloški, sa žlebovima koji poboljšavaju hvat. Rešenje je jednostavno, ekonomično i dovoljno udobno, ali dugotrajna izloženost vodi i vlazi može da ošteti kožu, naročito u tropskim uslovima. Upravo zbog toga razvijene su kasnije verzije sa sintetičkim drškama i otpornijim futrolama, dok tradicionalni model i dalje zadržava kožni rukohvat.
Kako je borba sa medvedom dala ime vojnom nožu?
Jedna od najzanimljivijih priča o KA-BAR-u zapravo potiče iz vremena kada čuveni vojni model još nije postojao. Prema kompanijskom predanju, proizvođač je početkom dvadesetih godina dobio pismo lovca sa Aljaske koji je tvrdio da mu je nož spasao život prilikom napada ranjenog medveda. Pošto mu je puška otkazala, životinju je navodno usmrtio lovačkim nožem kompanije Union Cutlery.
Priča se kasnije pojavila u nekoliko verzija, uključujući onu prema kojoj su se iz nečitkog pisma mogla razaznati samo slova „K A BAR“, kao ostatak izraza „kill a bear“, odnosno „ubiti medveda“. Prema drugoj verziji, naziv predstavlja kombinaciju skraćenica povezanih sa kodiak medvedom. Bez obzira na različita tumačenja, kompanija je naziv KA-BAR registrovala kao zaštitni znak u januaru 1924. godine.
Kada su noževi Union Cutlery stigli na ratište sa utisnutim natpisom KA-BAR, ime se brzo proširilo među marincima. Ubrzo su tako nazivali i identične noževe drugih proizvođača, bez obzira na oznaku fabrike. Popularnost je bila tolika da je Union Cutlery 1952. godine zvanično promenio ime kompanije u KA-BAR.
Od Pacifika i Vijetnama do savremenih vojnih operacija
KA-BAR je ostao prisutan i nakon završetka Drugog svetskog rata, kada su velike količine ratnih zaliha završile u jedinicama angažovanim u Koreji. Tokom Vijetnamskog rata nastavljen je njegov život na ratištu, naročito među pripadnicima mornaričke pešadije koji su cenili poznatu konstrukciju i praktičnost u terenskim uslovima. Kasnije su se različite verzije pojavljivale i tokom američkih operacija na Bliskom istoku.
Za razliku od britanskog bodeža Fairbairn-Sykes, razvijenog prvenstveno za blisku borbu pripadnika specijalnih jedinica, američki KA-BAR zamišljen je kao univerzalniji vojnički nož, podjednako koristan za borbu i svakodnevne zadatke na terenu. Savremena mornarička pešadija raspolaže i drugim borbenim noževima, bajonetima i višenamenskim alatima, pa KA-BAR više nema položaj univerzalnog standardnog noža kakav je imao tokom Drugog svetskog rata. Ipak, pojedine jedinice ga i dalje koriste, dok ga drugi pripadnici nabavljaju privatno ili dobijaju kao poklon prilikom završetka službe. Njegovo mesto u vojnoj tradiciji potvrđuje i zvanični dokumentarni prilog američke mornaričke pešadije iz 2019. godine, posvećen njegovoj istoriji.
Poput čuvenih revolvera generala Patona, koji su zadržali simboličku vrednost u eri savremenijeg oružja, KA-BAR je postao deo vojnog identiteta koji prevazilazi njegove tehničke karakteristike. Originalna konstrukcija iz 1942. godine doživela je brojne izmene materijala i završne obrade, ali osnovni oblik ostao je prepoznatljiv. Zato se klasični KA-BAR i danas proizvodi, dok su primerci iz Drugog svetskog rata traženi među kolekcionarima vojnog naoružanja.
